Đằng sau căng thẳng Thổ Nhĩ Kỳ - Israel
Mối quan hệ căng thẳng giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Israel đang leo thang nhanh chóng trong những ngày gần đây. Bên cạnh vấn đề Syria, Dải Gaza, cuộc chiến quyền lực có thể là nguyên nhân đằng sau màn đấu chính trị giữa hai nước.
Thủ tướng Israel Netanyahu (trái) và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Erdogan trong lần gặp tại Liên Hiệp Quốc ở New York vào tháng 9-2023. Ảnh: GPO
Đòn tâm lý chiến
Bộ trưởng Tư pháp Thổ Nhĩ Kỳ Akin Gurlek hôm 21-8 cho biết nước này đã yêu cầu Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế (Interpol) phát cảnh báo đỏ đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cùng một binh sĩ mang tên Afek Moskovitch.
Quyết định trên nằm trong vụ án do Thổ Nhĩ Kỳ khởi tố, cáo buộc 2 nhân vật này phạm tội “diệt chủng” và nhiều tội danh khác liên quan đến việc Israel chặn đoàn tàu cứu trợ hướng về Dải Gaza trên hải phận quốc tế cách đây mấy tháng. Theo Bộ trưởng Gurlek, một tòa án tại Istanbul ngày 14-7 đã chính thức ban hành lệnh bắt giữ ông Netanyahu với cáo buộc “diệt chủng”.
Cụ thể hồi tháng 5, khoảng 50 tàu thuộc Đoàn Cứu trợ Toàn cầu Sumud chở khoảng 430 nhà hoạt động xuất phát từ Thổ Nhĩ Kỳ với mục đích phá vỡ lệnh phong tỏa của Israel đối với Dải Gaza và đưa viện trợ tới người Palestine đang cầu cứu trợ khẩn cấp. Các nhà hoạt động sau đó bị quân đội Israel bắt giữ trên Địa Trung Hải và đưa tới một nhà giam trước khi bị trục xuất. Động thái này đã vấp phải làn sóng phẫn nộ từ cộng đồng quốc tế. Pháp, Ý và Úc cũng đã khởi động các tiến trình tố tụng.
Thật ra, theo điều lệ của mình, Interpol không thể tìm cách bắt giữ các nguyên thủ quốc gia do họ được hưởng quyền miễn trừ ngoại giao, vì vậy, yêu cầu của Thổ Nhĩ Kỳ là bất khả thi và sẽ bị Interpol bác bỏ.
Đáp lại hành động của Ankara, Văn phòng Thủ tướng Israel tuyên bố chính phủ nước này “không bị lay chuyển trước đạo đức giả của Thổ Nhĩ Kỳ”, đồng thời gọi Tổng thống Recep Tayyip Erdogan là “nhà độc tài bài Do Thái”. Tuyên bố cho rằng ông Erdogan “đang tìm cách mở rộng hành động gây hấn chống lại Israel ở Syria và nhấn mạnh Tel Aviv sẽ “tiếp tục hành động mạnh mẽ chống lại các nỗ lực gây bất ổn khu vực của Thổ Nhĩ Kỳ”. Có thể hiểu bước đi mới của Ankara là đòn tâm lý chiến chống lại nhà lãnh đạo Netanyahu, Văn phòng Thủ tướng Israel khẳng định “nỗ lực thảm hại của Tổng thống Erdogan nhằm đe dọa các nhà lãnh đạo và binh sĩ Israel sẽ chẳng đi đến đâu cả”.
Nước cờ chính trị
Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành một trong những nước chỉ trích mạnh mẽ nhất cuộc chiến của Israel ở Gaza, bắt nguồn từ các cuộc tấn công của Hamas vào Israel tháng 10-2023. Tổng thống Erdogan thường xuyên cáo buộc Thủ tướng Netanyahu phạm tội diệt chủng tại Gaza, thậm chí dán nhãn nhà lãnh đạo này là một Hitler. Do đó, việc Thổ Nhĩ Kỳ yêu cầu Interpol phát lệnh truy nã toàn cầu đối với Thủ tướng Netanyahu vào thời điểm này là đòn tâm lý chiến trả đũa nhằm thu hút sự chú ý của dư luận Israel trước cuộc bầu cử vào tháng 10 tới.
Bản thân ông Netanyahu cũng sử dụng hình ảnh Thổ Nhĩ Kỳ làm mục tiêu trong chiến dịch vận động tranh cử trong bối cảnh cuộc chiến chống Iran và Hezbollah chưa mang lại kết quả như ý muốn. Đội ngũ vận động tranh cử của ông Netanyahu thậm chí đã dựng các biển quảng cáo với hình ảnh của nhiều lãnh đạo khu vực, trong đó có Tổng thống Erdogan và một thủ lĩnh Hezbollah, với chú thích: “Đây là những người muốn Thủ tướng Netanyahu thất cử”. Đòn không kích mới đây của Israel nhằm vào căn cứ quân sự của Syria cũng nhằm vào Thổ Nhĩ Kỳ với cáo buộc nước này tìm cách thiết lập sự hiện diện quân sự tại nước láng giềng.
Israel giờ đây coi Thổ Nhĩ Kỳ là mối đe dọa mới tại Syria, giống như Iran dưới thời cựu Tổng thống Bashar al-Assad. Tổng thống lâm thời Syria Ahmad al-Sharaa và nhiều thân tín chính trị của ông là những đồng minh Hồi giáo dòng Sunni của đảng Công lý và Phát triển cầm quyền ở Thổ Nhĩ Kỳ, phụ thuộc nhiều vào sự hậu thuẫn của ông Erdogan trong cuộc nội chiến Syria bùng phát sau các cuộc biểu tình mùa xuân Arab năm 2011. Trong khi đó, Syria cùng với Dải Gaza và Lebanon đang nằm trong vùng đệm an ninh của Israel. Hơn nữa, Thổ Nhĩ Kỳ được cho đang hậu thuận và chứa chấp các phong trào Hồi giáo có tư tưởng chống Israel, bao gồm Hamas.
ĐỨC TRUNG
