Đổi mới cơ chế, chính sách để thúc đẩy doanh nghiệp nhà nước phát triển bền vững

Chiều 12/10, tại Hà Nội, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh phối hợp Đảng ủy Khối Doanh nghiệp Trung ương và Bộ Biên tập Tạp chí Cộng sản tổ chức Hội thảo khoa học: “Đổi mới cơ chế, chính sách để thúc đẩy doanh nghiệp nhà nước phát triển bền vững”.

Các đồng chí: GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Bí thư Trung ương Đảng, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; Đoàn Minh Huấn, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản; Y Thanh Hà Niê Kđăm, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy Khối Doanh nghiệp Trung ương đồng chủ trì Hội thảo.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Bí thư Trung ương Đảng, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phát biểu tại Hội thảo - Ảnh: Minh Chính

Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, doanh nghiê%3ḅp nhà nước là một lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước, hoạt động trong nhiều ngành, lĩnh vực, địa bàn then chốt của nền kinh tế, có vai trò quan trọng trong xây dựng và phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng thiết yếu; góp phần điều tiết, thúc đẩy phát triển kinh tế, thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội, ổn định an ninh, chính trị. Các doanh nghiệp nhà nước hiện đang chi phối hoặc có ảnh hưởng lớn trong nhiều ngành, lĩnh vực quan trọng của quốc gia như: Năng lượng, tài chính, tín dụng, ngân hàng, viễn thông, lương thực, dịch vụ cảng hàng không...

Tuy nhiên, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, trong nhiều năm qua, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước không cao và chưa được cải thiện nhiều. Việc thực hiện quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp nhà nước còn bất cập. Các doanh nghiệp nhà nước chưa phát huy vai trò nòng cốt trong khu vực kinh tế nhà nước. Một số doanh nghiệp nhà nước yếu kém, làm ăn thua lỗ, tiêu cực, tham nhũng, lãng phí, làm thất thoát lớn tài sản nhà nước, gây bức xúc cho xã hội.

Nhận thức rõ về vị trí, vai trò quan trọng của doanh nghiệp nhà nước, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp nhà nước. Đặc biệt, Hội nghị Trung ương 5, khóa XII đã ban hành Nghị quyết số 12-NQ/TW về “tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước”. Nhìn chung, các doanh nghiệp nhà nước đã từng bước thực hiện theo đúng chủ trương Nghị quyết 12 NQ/TW, tập trung vào những lĩnh vực then chốt, thiết yếu; những địa bàn quan trọng về quốc phòng, an ninh. Về cơ bản, các cơ chế, chính sách hiện nay đã bảo đảm sự cạnh tranh bình đẳng giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp ngoài nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, tiến trình cơ cấu lại hệ thống doanh nghiệp nhà nước vẫn chưa đáp ứng yêu cầu và mục tiêu đề ra. Đặc biệt, quá trình cổ phần hóa, thoái vốn còn chậm, gặp nhiều khó khăn. Việc niêm yết, đăng ký cổ phiếu giao dịch trên sàn chứng khoán còn chưa thực hiện được nhiều; việc xử lý 12 dự án thua lỗ của ngành công thương còn nhiều khó khăn, thách thức.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, không vì sự thiếu hiệu quả của các doanh nghiệp nhà nước mà phủ nhận tầm quan trọng của khu vực này. Điều quan trọng là cần xác định đúng vai trò, chức năng của khu vực doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, chính trị và an ninh, quốc phòng… để có những chủ trương, chính sách phù hợp; cần tránh cả hai thái cực, đó là chuyển từ chỗ bảo vệ sự độc quyền của doanh nghiệp nhà nước đến chỗ khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành sự độc quyền của các tập đoàn kinh tế tư nhân.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, các doanh nghiệp nhà nước hoạt động phải theo nguyên tắc thị trường; phải đảm đương sứ mệnh kép: vừa thực hiện nhiệm vụ chính trị, vừa thực hiện nhiệm vụ kinh tế. Vì vậy, các doanh nghiệp nhà nước cần xây dựng được mô hình quản trị hiện đại, theo những chuẩn mực chung của thế giới, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh và hội nhập với thị trường khu vực và toàn cầu…

Các đại biểu tham luận tại Hội thảo - Ảnh: Minh Chính

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, Bí thư Đảng ủy Khối Doanh nghiệp Trung ương Y Thanh Hà Niê Kđăm nêu rõ, thời gian qua, các doanh nghiệp nhà nước đã đảm trách vai trò là lực lượng quan trọng của nền kinh tế, góp phần điều tiết, ổn định kinh tế vĩ mô, đảm bảo các cân đối lớn của nền kinh tế và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội. Các doanh nghiệp nhà nước đóng vai trò nòng cốt, dẫn dắt trong một số ngành, lĩnh vực then chốt của nền kinh tế như: Tài chính-ngân hàng, dầu khí, điện, than, khai khoáng, viễn thông, giao thông vận tải, cung ứng xăng dầu, lương thực…

Đáng chú ý, ở thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, bằng quá trình đổi mới, cơ cấu lại doanh nghiệp, hầu hết các doanh nghiệp nhà nước vẫn trụ vững, hoạt động hiệu quả, thể hiện được vai trò nòng cốt, dẫn dắt và đảm bảo giữ vững một số cân đối lớn của nền kinh tế, có đóng góp quan trọng trong xây dựng, phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội và thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế đất nước.

Đồng chí Y Thanh Hà Niê Kđăm cho biết, năm 2020, cùng cả nước chống đại dịch COVID-19, các doanh nghiệp nhà nước trong Khối đã thực hiện các nhiệm vụ cung cấp hóa chất, vật tư, thiết bị phòng, chống dịch; đặc biệt đã thực hiện miễn, giảm các loại phí, giá dịch vụ, sản phẩm để ổn định thị trường, hỗ trợ đời sống nhân dân và hoạt động của các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế với tổng giá trị lên tới 24 nghìn tỷ đồng.

Cùng với đó, thực hiện công tác an sinh xã hội theo chủ trương của Đảng, Nhà nước. các doanh nghiệp nhà nước trong Khối đi đầu triển khai thực hiện, trong 5 năm qua, tổng kinh phí hỗ trợ triển khai các chương trình an sinh xã hội, các chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững lên tới trên 9 nghìn tỷ đồng; đồng thời nhận hỗ trợ, giúp đỡ trực tiếp cho 54/62 huyện nghèo trong cả nước…

Tuy nhiên, Bí thư Đảng ủy Khối Doanh nghiệp Trung ương cũng khẳng định, các doanh nghiệp nhà nước còn một số hạn chế, yếu kém như: Hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh còn hạn chế, chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ; công tác quản trị còn hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu quản trị doanh nghiệp hiện đại; còn nhiều sai sót, yếu kém trong quản lý và sử dụng đất đai, quản lý hoạt động đầu tư xây dựng trong một số doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, tầm quan trọng và những kết quả, đóng góp to lớn của doanh nghiệp nhà nước cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước là rõ ràng, không thể phủ nhận.

Với hơn 30 tham luận gửi và trình bày tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung đánh giá, nêu bật vị trí, vai trò, đóng góp của doanh nghiệp nhà nước; vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông, viễn thông, lương thực; thực trạng phát triển của khu vực doanh nghiệp nhà nước. Trong đó, các đại biểu nhấn mạnh, hiện, doanh nghiệp nhà nước đang hoạt động trong nhiều ngành, lĩnh vực, địa bàn then chốt, quan trọng của nền kinh tế, chiếm thị phần đủ lớn đối với sản phẩm và dịch vụ chủ yếu cũng như có vai trò quan trọng trong xây dựng và phát triển hệ thống cơ sở vật chất, kết cấu hạ tầng cần thiết cho phát triển kinh tế. Bên cạnh đó, doanh nghiệp hiện đang chi phối hoặc có ảnh hưởng trong nhiều ngành, lĩnh vực quan trọng của quốc gia, như: năng lượng, tài chính tín dụng, ngân hàng, viễn thông, lương thực, dịch vụ cảng hàng không... với thị phần tương đối lớn.

Bên cạnh các nhiệm vụ về kinh tế, doanh nghiệp nhà nước còn thực hiện nhiều nhiệm vụ chính trị - xã hội, làm “đầu tàu”, tạo động lực phát triển để thu hút các thành phần kinh tế khác tham gia; góp phần vào việc ổn định an ninh, chính trị, cũng như trực tiếp tham gia thực hiện an sinh xã hội, đóng góp lớn cho phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

Tại Hội thảo, các đại biểu cũng làm rõ thực trạng cơ chế, chính sách hiện nay đối với phát triển khu vực doanh nghiệp nhà nước, đánh giá những hạn chế còn tồn tại, nguyên nhân của các hạn chế; từ đó đề xuất, kiến nghị các nhiệm vụ, giải pháp xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước…/.