Hơn 100 tỉ USD tài sản bị đóng băng của Iran đang ở đâu? 

Trong bối cảnh Mỹ và Iran nhiều khả năng sẽ nối lại đối thoại nhằm chấm dứt cuộc xung đột, một vấn đề gây nhiều tranh cãi đã nổi lên, đó là tài sản của Tehran bị đóng băng gồm những gì, chúng được cất giữ ở đâu và tại sao chúng lại quan trọng đối với Iran?

Ngân hàng Trung ương Iran.

Theo tờ Al Jazeera, các lệnh trừng phạt do Mỹ và các quốc gia khác áp đặt khiến nền kinh tế Iran suy yếu trong nhiều năm. Được khởi xướng từ năm 1979, sau khi các con tin người Mỹ bị giam giữ tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran, các lệnh trừng phạt này sau đó được siết chặt liên quan đến chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của nước Cộng hòa Hồi giáo.

Chính những biện pháp trừng phạt trên khiến Iran hạn chế khả năng tiếp cận tài sản bị đóng băng trong các ngân hàng nước ngoài, chẳng hạn như doanh thu bán dầu. Ngày 10-4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố trên mạng xã hội X rằng các tài sản bị đóng băng của Iran phải được giải phóng trước khi bắt đầu bất kỳ cuộc đàm phán nào. Một ngày sau đó, tại cuộc đàm phán diễn ra ở thủ đô Islamabad (Pakistan), một vài báo cáo cho thấy Mỹ đã đồng ý giải phóng một số tài sản của Iran ở nước ngoài, nhưng phía Washington nhanh chóng bác bỏ, khẳng định rằng các tài sản đó vẫn bị đóng băng.

Dù chưa rõ tài sản bị đóng băng của Iran trị giá bao nhiêu, nhưng giới chuyên gia ước tính lên tới hơn 100 tỉ USD. Nhật Bản, khách hàng dầu mỏ quan trọng của Iran, nắm giữ khoảng 1,5 tỉ USD; Iraq 6 tỉ USD; Trung Quốc 20 tỉ USD; Ấn Độ 7 tỉ USD; Luxembourg 1,6 tỉ USD. Mỹ cũng nắm giữ khoảng 2 tỉ USD tài sản của Iran.

Đáng chú ý, Qatar đang nắm giữ 6 tỉ USD - số tiền mà Iran yêu cầu giải phóng nhằm “tạo niềm tin” trong các cuộc đàm phán hòa bình. Theo hãng tin Reuters, khoản tiền này có lịch sử dịch chuyển phức tạp. Đó là doanh thu từ bán dầu cho Hàn Quốc và bị kẹt lại tại các ngân hàng xứ kim chi từ năm 2018. Đến tháng 9-2023, thông qua một thỏa thuận trao đổi tù nhân do Qatar làm trung gian, dòng vốn này được chuyển sang các tài khoản ngân hàng tại Qatar. Nhưng chỉ một tháng sau, chính quyền Mỹ đã phong tỏa khoản tiền này, ngay sau khi lực lượng Hamas thực hiện cuộc tấn công nhằm vào Israel ngày 7-10-2023.

Giới chuyên gia cho rằng việc Iran đề nghị giải phóng 6 tỉ USD từ Qatar là nhằm vực dậy nền kinh tế đang chìm trong khủng hoảng, bởi hàng thập kỷ bị quốc tế trừng phạt đã hạn chế khả năng xuất khẩu dầu mỏ, cản trở thu hút đầu tư cũng như hiện đại hóa ngành công nghiệp và công nghệ của quốc gia giàu dầu mỏ này.

Roxane Farmanfarmaian, giảng viên chính trị quốc tế chuyên về Iran tại Đại học Cambridge (Anh), nói rằng việc giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran có ý nghĩa rất quan trọng. Theo bà, nếu Iran được tự do tiếp cận các tài sản bị đóng băng, các cơ sở hạ tầng bị xuống cấp của nước này, gồm các mỏ dầu, hệ thống cấp nước và lưới điện, sẽ được nâng cấp. Iran cũng có thể trả tiền cho các công ty nước ngoài và các ngành công nghiệp trong nước; thúc đẩy tăng trưởng kinh tế; cải thiện quan hệ với công chúng, chống tham nhũng... “Iran cũng phải xây dựng lại sau chiến tranh. Do đó, các tài sản đóng băng được giải phóng sẽ rất hữu ích, giúp cho quá trình tái thiết sẽ nhanh và hiệu quả hơn” - bà Farmanfarmaian nói thêm.

Mặc dù vậy, cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ Jacob Lew từng nói rằng ngay cả khi tất cả lệnh trừng phạt được dỡ bỏ, Iran trên thực tế chỉ có thể tiếp cận khoảng một nửa số tài sản bị đóng băng, bởi phần còn lại họ phải chi trả các khoản đầu tư đã hứa trước đó hoặc để trả nợ.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)