Khắc phục tình trạng thương mại hóa tín ngưỡng thờ Mẫu
Hội thảo có sự tham gia của các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu văn hóa, tín ngưỡng và những người thực hành tín ngưỡng trên địa bàn thành phố Hà Nội và một số địa phương có tín ngưỡng thờ Mẫu.
TS. Lưu Minh Trị - Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Thăng Long - Hà Nội cho biết, với 25 bài tham luận, hội thảo nhằm góp phần cụ thể hóa Chương trình Quốc gia bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của người Việt.
Tại hội thảo, các nhà khoa học, các nhà quản lý văn hóa cùng các Đồng đền, Thủ nhang, Thanh đồng đã tập trung thảo luận về các nội dung: Làm sáng rõ và sâu sắc hơn về tín ngưỡng thờ Mẫu, nhất là quan hệ của tín ngưỡng này với các tín ngưỡng và tôn giáo khác ở nước ta. Khẳng định việc giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị của các nghi lễ của tín ngưỡng thờ Mẫu cổ truyền, đặc biệt là nghi lễ Hầu đồng. Tình hình thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu hiện nay, nhất là ở các đền, điện trên địa bàn Hà Nội; sự biến tướng và lạm dụng hầu đồng… làm lệch chuẩn giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu, các giải pháp khắc phục. Vấn đề đưa nghi lễ Hầu đồng lên sân khấu, sự khác biệt giữa nghi lễ hầu đồng tại đền - điện thờ Mẫu và các hình thức diễn xướng trên sân khấu. Hoạt động quản lý Nhà nước và tham gia quản lý của cộng đồng đối với thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu; việc tuyên truyền, truyền dạy thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu trong xã hội hiện nay.
Các đại biểu cho rằng, sau một năm được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, bên cạnh những kết quả đạt được thì Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt cũng vẫn còn nhiều thách thức đặt ra, đó là việc sân khấu hóa và thương mại hóa vượt qua khỏi không gian vốn có của thực hành tín ngưỡng. Bên cạnh đó, đa số người dân chưa thực sự hiểu về thực hành tín ngưỡng này, một bộ phận người dân vẫn còn kỳ thị và cho rằng đây là một hoạt động mê tín dị đoan…
Từ thực trạng thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu hiện nay, các đại biểu đã đề xuất giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản, trong đó biện pháp hàng đầu là phải có sự chung tay của cả cộng đồng và các đơn vị, các bên có liên quan. Trong đó, việc tổ chức các liên hoan, các tọa đàm, hội thảo để giúp cộng đồng, đặc biệt các thanh đồng nhận thức đầy đủ giá trị tín ngưỡng và thực hành tín ngưỡng theo đúng quy chuẩn là rất quan trọng. TS Lê Thị Minh Lý, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam cho rằng, để nhận ra đâu là giá trị cốt lõi và các không gian thực hành như thế nào nó gắn liền với thực hành tín ngưỡng thì vai trò của các nhà nghiên cứu là rất quan trọng; để có một cơ chế, một hành lang pháp lý và một sự hậu thuẫn của toàn xã hội, sự đón nhận của toàn xã hội thì cần phải có vai trò của cơ quan quản lý nhà nước trong việc đưa ra các cơ chế chính sách. Và vai trò quan trọng nhất là của cộng đồng, tất cả chỉ bảo vệ được tốt khi cộng đồng mong muốn, cộng đồng có ý thức và cộng đồng tổ chức tốt việc thực hành tại không gian thờ tự cũng như là thực hành ở đâu đó để nhằm giới thiệu các giá trị nghệ thuật của thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu.
Theo GS.TS Ngô Đức Thịnh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Bảo tồn Văn hóa tín ngưỡng Việt Nam, hiện nay, tình trạng thương mại hóa tín ngưỡng thờ Mẫu đang là một thực tế nặng nề và nhức nhối, khiến cho tín ngưỡng này ngày càng bị xói mòn những giá trị tốt đẹp. Nhiều chủ đền, các ông đồng, bà đồng đã lợi dụng lòng tin, lợi dụng các di tích đền, phủ, lợi dụng các sinh hoạt nghi lễ và lễ hội để kiếm tiền. Chính vì vậy, cần có hình thức tổ chức và quản lý tín ngưỡng thờ Mẫu sao cho thể hiện được tính dân gian, tính đa dạng các cộng đồng phù hợp với đặc thù địa phương. “Không thể lấy mô hình tổ chức giáo hội của các tôn giáo khác áp đặt vào tín ngưỡng thờ Mẫu. Thông qua hình thức tổ chức thờ Mẫu để phát huy tính chủ động của cộng đồng tín hữu trong việc phát huy các giá trị tục thờ Mẫu và khắc phục tình hình lợi dụng trục lợi, biến dạng trong nghi lễ hầu đồng như hiện nay, trả lại những giá trị đích thực của tín ngưỡng thờ Mẫu” - GS.TS Ngô Đức Thịnh khẳng định.
