Khai thông “điểm nghẽn” logistics
ĐBSCL từ lâu đã khẳng định vị thế là vựa nông, thủy sản lớn nhất cả nước. Thế nhưng, một nghịch lý tồn tại suốt nhiều năm qua là nông sản làm ra dồi dào nhưng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế lại bị suy giảm đáng kể bởi “nút thắt cổ chai” mang tên logistics.
Vận tải đường thủy nội địa chưa khai thác hết tiềm năng, do tĩnh không cầu hạn chế và thiếu các cảng hàng hóa chuyên dụng. Ảnh chụp kênh xáng Xà No.
Thực tế ghi nhận chi phí logistics tại ĐBSCL hiện chiếm tới 20-25% giá thành sản phẩm, cao gần gấp đôi so với mức trung bình của thế giới (10-14%). Sự chênh lệch này bào mòn lợi nhuận của nông dân lẫn doanh nghiệp xuất khẩu. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ sự thiếu hụt hạ tầng logistics chuyên dùng và tính liên kết vùng kém phát triển. Hơn 80% lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của toàn vùng phải trung chuyển bằng đường bộ lên các cụm cảng tại TP Hồ Chí Minh (Cát Lái, Cái Mép - Thị Vải), làm phát sinh chi phí, gia tăng thời gian và gây áp lực vượt tải lên hạ tầng giao thông kết nối.
Tại TP Cần Thơ, luồng Định An cho tàu trọng tải lớn vào sông Hậu liên tục bị bồi lấp. Vận tải đường thủy nội địa tuy chằng chịt nhưng chưa khai thác tối đa do tĩnh không cầu hạn chế và thiếu cảng hàng hóa chuyên dụng. Hệ thống kho lạnh, kho mát lưu giữ nông - thủy sản sau thu hoạch hiện mới đáp ứng khiêm tốn khoảng 10-20% nhu cầu. Thiếu hạ tầng bảo quản đạt chuẩn khiến nông sản dễ hư hỏng khi gặp sự cố xuất khẩu, dẫn đến nguy cơ bị ép giá hoặc đứt gãy chuỗi cung ứng...
Để giải quyết triệt để nút thắt trên, phát triển TP Cần Thơ trở thành “Trung tâm điều phối chuỗi cung ứng dịch vụ logistics” của vùng là bài toán mang tính chiến lược. Mới đây, UBND thành phố ban hành Kế hoạch số 512/KH-UBND phát triển hệ thống logistics nhằm nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản giai đoạn 2026-2030 trên địa bàn TP Cần Thơ.
Triển khai Kế hoạch phát triển hệ thống logistics nông sản giai đoạn 2026-2030, TP Cần Thơ đã xác định rõ nhóm giải pháp trọng tâm với sự tham gia đồng bộ của cả bộ máy hành chính và cộng đồng doanh nghiệp. TP Cần Thơ sẽ tập trung rà soát, nâng cấp hạ tầng giao thông kết nối các vùng sản xuất nông sản chủ lực (gạo, cá tra, tôm, trái cây) với hệ thống cao tốc và cảng biển. Trọng tâm là đẩy mạnh thu hút đầu tư xây dựng các trung tâm logistics, kho thông minh, hệ thống kho lạnh, kho mát ngay tại vùng nguyên liệu và các điểm thu gom - phân loại - đóng gói. Việc hoàn thiện hạ tầng này giúp giảm tổn thất sau thu hoạch, bảo đảm chất lượng nông sản tươi sống và tối ưu hóa chi phí vận chuyển.
Chiến lược 2026-2030, thành phố đặt mục tiêu 80% doanh nghiệp dịch vụ logistics nông nghiệp ứng dụng công nghệ số trong quản lý và vận hành chuỗi cung ứng. Thành phố thúc đẩy ứng dụng các công nghệ AI, Blockchain, IoT, Big Data vào quản lý chuỗi lạnh, tối ưu hóa quy trình vận tải và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Song song đó là định hướng phát triển chuỗi cung ứng xanh - tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải từ khâu canh tác đến phân phối, nhằm giúp nông sản ĐBSCL đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe từ các thị trường quốc tế cao cấp.
Bên cạnh đó, thành phố triển khai cơ chế kiến tạo, tạo quỹ đất sạch, đơn giản hóa thủ tục hải quan và cải cách hành chính nhằm thu hút mạnh mẽ khu vực kinh tế tư nhân. Trong mô hình này, doanh nghiệp và hợp tác xã giữ vai trò chủ thể đầu tư và điều phối vận hành; cơ quan nhà nước giữ vai trò kiến tạo, hỗ trợ hạ tầng dùng chung và cung ứng dịch vụ công. Đồng thời, thúc đẩy liên kết ngang giữa các doanh nghiệp chế biến, vận tải và xuất khẩu để hình thành các chuỗi dịch vụ logistics tích hợp. Thành phố sẽ hợp tác với các viện, trường đại học tập trung đào tạo nguồn nhân lực logistics chất lượng cao, nâng cao năng lực quản trị chuỗi cung ứng cho các hợp tác xã và doanh nghiệp vừa và nhỏ...
TP Cần Thơ triển khai đồng bộ hệ thống logistics xanh, hiện đại đến năm 2030 không chỉ giải quyết bài toán giảm chi phí cho từng sản phẩm nông sản, mà còn là bước chuẩn bị quan trọng để nâng cao chuỗi giá trị nông sản của thành phố cũng như cả vùng ĐBSCL.
Bài, ảnh: AN KHÁNH
