Khi người trẻ giữ nhịp văn hóa Khmer
Cứ mỗi chiều Chủ nhật hằng tuần, khi ánh nắng dần dịu xuống, sân chùa Bưng Tum, phường Khánh Hòa, TP Cần Thơ, lại rộn ràng tiếng nhạc và những bước chân uyển chuyển của các em nhỏ. Điều đáng quý là các em đến với không gian văn hóa này bằng niềm yêu thích và sự đam mê.
Nhóm chơi nhạc Ngũ âm trong các sự kiện lễ, Tết tại chùa Bưng Tum.
Sinh ra và lớn lên tại vùng đồng bào dân tộc Khmer, nhiều em khi còn nhỏ đã sớm quen và yêu thích tiếng nhạc, điệu múa dân tộc thông qua những buổi sinh hoạt cộng đồng và những ngày lễ, Tết truyền thống. Để rồi năm 2019, chùa Bưng Tum tổ chức nhóm văn nghệ, nhiều em đã chủ động tìm đến xin tham gia.
Đại đức Ong Văn Xuân, Trụ trì chùa Bưng Tum, cho biết: “Việc thành lập nhóm xuất phát từ mong muốn để các em có điều kiện học múa, học nhạc và hiểu hơn về văn hóa của chính dân tộc mình. Bởi muốn giữ được văn hóa thì trước hết phải tạo cơ hội để thế hệ trẻ được tiếp cận, được thực hành và cảm nhận bằng chính trải nghiệm của mình”.
Ban đầu, nhóm chỉ có những em nhỏ sinh sống quanh chùa và chủ yếu tập luyện các điệu múa truyền thống, trong đó có Rom Vong. Nhà chùa tìm người hướng dẫn, còn các em thì kiên trì làm quen từng động tác, từng nhịp nhạc, từ vài bước chân còn vụng về, dần dần hình thành những tiết mục có sự phối hợp nhịp nhàng. Giờ đây đã có hơn 60 thành viên tham gia, trong đó nhỏ nhất mới 9 tuổi và lớn nhất 19 tuổi.
Em Lý Khương, học sinh lớp 4, biết đến những điệu múa truyền thống từ những lần theo cha vào chùa và nhìn thấy các cô chú biểu diễn. Những hình ảnh ấy khiến em tò mò, thích thú và mong muốn được tự mình học các động tác. Khi có cơ hội, em đăng ký tham gia nhóm, dành thời gian trong kỳ nghỉ hè để tập luyện, từng bước biến sự thích thú ban đầu thành niềm đam mê.
Còn em Lý Hoàng Nam, học sinh lớp 4, đến với nhóm bằng mong muốn được học và biểu diễn những điệu múa của dân tộc mình. Do còn phải đi học vào các ngày trong tuần, Nam tranh thủ những khoảng thời gian phù hợp để tập luyện, chủ yếu vào chiều Chủ nhật.
Hoạt động này không dừng lại ở các điệu múa mà nhiều thành viên còn được làm quen với dàn nhạc Ngũ âm - loại hình âm nhạc truyền thống gắn bó với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Khmer. Các em học cách nhận biết từng loại nhạc cụ, làm quen với nhịp điệu và cách phối hợp trong một dàn nhạc, qua đó mở rộng hơn sự hiểu biết về di sản văn hóa của đồng bào mình.
Em Lý Thị Bé Dung, học sinh cấp 3, là một trong những thành viên lựa chọn tìm hiểu nhạc Ngũ âm. Dung bộc bạch: "Khi còn học lớp 8, em chọn chiếc cồng nhỏ làm nhạc cụ của mình, hễ có thời gian rảnh là em học đánh. Sau quá trình tập luyện, đến những dịp lễ, Tết lớn trong năm 2026, em đã có cơ hội tham gia đánh chính cùng nhóm".
Sau nhiều năm duy trì, sân chùa Bưng Tum không chỉ là nơi các em đến tập luyện mà còn trở thành một không gian thực hành văn hóa. Những chiếc mão, mặt nạ, đạo cụ biểu diễn được lưu giữ trong chùa trở thành những vật dụng trực quan giúp các em hiểu hơn về nghệ thuật truyền thống. Văn hóa vì thế không nằm yên trong những câu chuyện được kể lại mà hiện diện trong từng động tác múa, từng tiếng nhạc và những buổi sinh hoạt cộng đồng.
Theo Đại đức Ong Văn Xuân, chùa Bưng Tum mong muốn tiếp tục tạo điều kiện để nhóm phát triển, có thêm người hướng dẫn và mở rộng việc truyền dạy các loại hình nghệ thuật truyền thống. Bởi để một điệu múa hay tiếng nhạc có thể tồn tại lâu dài, việc truyền dạy cần được duy trì thường xuyên và phải bắt đầu từ chính thế hệ trẻ. Khi các em đã yêu thích, tự nguyện học và có cơ hội biểu diễn, quá trình kế thừa văn hóa sẽ được tiếp nối một cách tự nhiên.
Bài, ảnh: SONG LÊ
