Khoáng sản thiết yếu trong cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung
Nhờ nguồn vốn hỗ trợ từ nhà nước, nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản nội địa của Mỹ đang được thúc đẩy, nhưng sự chênh lệch về giá hiện là rào cản đối với việc giảm phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc.
Khai thác khoáng sản tại Trung Quốc. Ảnh: SCMP
Patriot Critical Minerals, công ty tư nhân của Mỹ chuyên phát triển khoáng sản chiến lược, đang có kế hoạch khai thác một mỏ từ lâu bị bỏ hoang ở bang Nevada để lấy vonfram, loại nguyên liệu quan trọng được sử dụng trong nhiều lĩnh vực công nghiệp, từ phát triển thiết bị hàng không vũ trụ đến sản xuất các loại dụng cụ cắt gọt thông dụng.
Một phần trong nỗ lực đó, Patriot đang xin nguồn tài trợ từ Bộ Quốc phòng và Bộ Năng lượng Mỹ vốn hiện dễ tiếp cận hơn khi Tổng thống Donald Trump cố gắng thúc đẩy hoạt động sản xuất khoáng sản thiết yếu nhằm đề phòng trường hợp Trung Quốc gây khó cho việc tiếp cận nguồn tài nguyên này.
Tuy nhiên, mục tiêu bắt đầu vận hành dự án trị giá 300 triệu USD với quy mô 121 héc-ta nói trên vào giữa năm 2029 của Patriot Critical Minerals đang vấp phải nhiều trở ngại do thiếu hụt nhân sự chính phủ xử lý hồ sơ, bởi ông Trump hồi năm 2025 đã cắt giảm hơn 10% nhân sự trong chính quyền liên bang. Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng hồi năm ngoái, lĩnh vực khai thác khoáng sản thiết yếu nhận được nguồn vốn khổng lồ, phần lớn đến từ các cơ quan chính phủ.
Theo tờ The Northern Miner, chính quyền Tổng thống Trump đã đầu tư tổng cộng 18,6 tỉ USD vào lĩnh vực khai thác khoáng sản thiết yếu. Lầu Năm Góc hồi năm ngoái còn ký thỏa thuận với MP Materials, nhà sản xuất kim loại đất hiếm lớn nhất nước Mỹ, để đầu tư 400 triệu USD và mua lại 15% cổ phần công ty.
Về phần mình, USA Rare Earth, công ty hàng đầu về khai thác và cung cấp khoáng sản chiến lược, đất hiếm và nam châm vĩnh cửu, hồi tháng rồi cho biết sẽ nhận được khoản “hỗ trợ tài chính” trị giá 1,6 tỉ USD từ Bộ Thương mại và đã hoàn tất kế hoạch huy động vốn riêng trị giá 1,5 tỉ USD.
Được biết, USA Rare Earth có kế hoạch tăng cường năng lực sản xuất nam châm tại bang Oklahoma và thúc đẩy dự án khai thác mỏ ở bang Texas để tiến tới sản xuất thương mại từ năm 2028. Doanh nghiệp này dự kiến đạt năng lực sản xuất nam châm lên tới 10.000 tấn/năm vào năm 2029.
“Ngành công nghiệp đất hiếm đã đạt được những bước tiến đáng kể trong vài năm qua nhờ sự gia tăng đầu tư cùng sự ủng hộ của chính phủ nhằm củng cố chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu” - người phát ngôn USA Rare Earth cho biết.
Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng các nhà sản xuất Mỹ khó cạnh tranh về giá với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, bởi ngành công nghiệp này còn quá non trẻ, việc phân bổ vốn còn thiếu tập trung trong khi các quy định về môi trường tại một số nơi lại quá nghiêm ngặt.
Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, Trung Quốc hiện nắm giữ khoảng 60% sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu và khoảng 90% năng lực chế biến, tinh luyện. Những năm gần đây, Bắc Kinh còn thắt chặt kiểm soát xuất khẩu đối với đất hiếm và các loại khoáng sản thiết yếu khác, gồm cả vonfram.
Đáng chú ý, Trung Quốc hồi năm 2024 đã cấm xuất khẩu các loại khoáng sản thiết yếu như antimon, gali và germani sang Mỹ. Dù lệnh cấm đã được tạm dừng vào tháng 11-2025 nhưng khối lượng xuất khẩu các sản phẩm chủ chốt từ antimon, gali và germani sang Mỹ vẫn ở mức thấp. Năm nay, Bắc Kinh đã đưa 10 thực thể của Mỹ, gồm MP Materials và USA Rare Earth, vào danh sách kiểm soát xuất khẩu.
Giới phân tích nhận định rằng để đạt được sản lượng khoáng sản thiết yếu tương đương Trung Quốc với mức giá cạnh tranh, Mỹ sẽ mất nhiều năm nữa do những thách thức kỹ thuật trong việc mở rộng quy mô sản xuất. Theo một báo cáo của S&P Global, giá đất hiếm tại Mỹ cao gấp 2-5 lần so với Trung Quốc.
TRÍ VĂN (Tổng hợp)
