Ai Cập có thể hỗ trợ gì cho Saudi Arabia chống Houthi?
Quốc hội Ai Cập nhóm họp hôm 18-10 sau khi Tổng thống Abdel Fattah el-Sisi yêu cầu tổ chức họp khẩn nhằm phê chuẩn việc cung cấp viện trợ quân sự mang tính phòng thủ cho Saudi Arabia trong trường hợp Riyadh đề nghị hỗ trợ cho cuộc chiến chống lại lực lượng Houthi ở Yemen.
Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman (trái) thăm Cairo ngày 15-9 nhằm kêu gọi sự hỗ trợ từ Tổng thống Ai Cập el-Sisi. Ảnh: Reuters
Tổng thống el-Sisi tuyên bố Ai Cập sẽ “thực hiện mọi biện pháp” để bảo vệ đồng minh Saudi Arabia, đồng thời hy vọng quốc hội nước này sẽ trao thẩm quyền cho phép ông tiến hành các biện pháp đó.
Ngày 18-10, Hội đồng Quốc phòng Ai Cập nhóm họp dưới sự chủ trì của Tổng thống el-Sisi. Cơ quan này tuyên bố sẽ cung cấp “mọi sự hỗ trợ cần thiết và khả thi cho Saudi Arabia nhằm bảo vệ an ninh và sự ổn định của quốc gia này”. Hội đồng khẳng định “hoàn toàn sát cánh” cùng Saudi Arabia để bảo vệ các nguồn tài nguyên, toàn vẹn lãnh thổ và các thánh địa Hồi giáo.
Hiến pháp Ai Cập quy định việc triển khai quân đội thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu ở nước ngoài đòi hỏi phải có sự phê chuẩn của Quốc hội với ít nhất 2/3 số đại biểu tán thành.
Lý do ông el-Sisi muốn giúp Saudi Arabia
Saudi Arabia là một trong những đồng minh thân cận nhất, đối tác chiến lược và kinh tế của Ai Cập, đồng thời là bên hỗ trợ tài chính chủ chốt cho chính quyền của ông el-Sisi trong hơn thập niên qua. Trong một tuyên bố hồi tháng trước, ông el-Sisi khẳng định an ninh của Saudi Arabia là “một phần không thể tách rời” đối với an ninh của Ai Cập.
Nhà phân tích chính trị, chuyên gia nghiên cứu về vùng Vịnh Thomas Bonnie James cho rằng mối đe dọa an ninh từ lực lượng Houthi đối với Saudi Arabia đã gây áp lực kinh tế cho Ai Cập, bởi sự bất ổn an ninh tại eo biển Bab al-Mandeb trên Biển Đỏ đang đe dọa kênh đào Suez. Theo Bộ Ngoại giao Ai Cập, nguồn thu từ kênh đào này đã giảm khoảng 11 tỉ USD kể từ khi diễn ra các cuộc tấn công của Houthi vào năm 2023. Ngoài ra, một sự trợ giúp cũng có ý nghĩa quan trọng đối với Cairo, bởi hàng triệu người Ai Cập đang sinh sống và làm việc tại Saudi Arabia, quốc gia đóng góp nguồn kiều hối lớn nhất cho Ai Cập.
Ai Cập và Saudi Arabia chưa ký kết hiệp ước chính thức nào, dù là song phương hay đa phương, về hợp tác quốc phòng. Tuy nhiên, Cairo và Riyadh vốn có lịch sử hợp tác lâu dài. Ai Cập là quốc gia thành viên sáng lập của Liên minh Phòng thủ Hàng hải đa quốc gia do Saudi Arabia khởi xướng vào tháng 7 năm nay. Liên minh này có mục đích bảo vệ hoạt động vận tải biển tại Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb nằm dọc theo đường bờ biển của Yemen.
Ai Cập cũng đã tham gia các cuộc tập trận quân sự chung với Saudi Arabia trong năm 2024. Đặc biệt, Cairo cũng là một phần của liên minh khu vực do Riyadh đứng đầu được thành lập năm 2015, sau khi nhóm Houthi chiếm giữ các khu vực rộng lớn ở miền Bắc và miền Tây Yemen, bao gồm cả thủ đô Sanaa vào tháng 9-2014.
Mức độ tham gia của Ai Cập
Lần này, đề xuất của ông el-Sisi khác biệt so với liên minh phòng thủ hàng hải mà Ai Cập mới tham gia. Ông kỳ vọng có thể triển khai lực lượng Ai Cập như một cam kết quân sự song phương nhằm hỗ trợ bảo vệ lãnh thổ Saudi Arabia. Tuy nhiên, Tổng thống el-Sisi khẳng định ông chỉ đề xuất phương án “phòng thủ”, chứ không hề nói đến lực lượng Ai Cập sẽ chiến đấu hay tấn công bất kỳ ai.
Theo chuyên gia James, bất kỳ sự đóng góp nào từ phía Ai Cập cũng sẽ chỉ tập trung vào việc bảo vệ lãnh thổ Saudi Arabia thông qua các biện pháp như phòng không và phòng thủ tên lửa xung quanh các cơ sở hạ tầng trọng yếu, đánh chặn máy bay không người lái, hộ tống hải quân và chia sẻ thông tin tình báo.
Ai Cập sẽ khó có khả năng triển khai quân tới các khu vực tiền tuyến ở Yemen vì những bài học lịch sử. Vào thập niên 1960, Tổng thống Ai Cập Gamal Abdel Nasser khi đó triển khai hàng chục ngàn binh sĩ tham gia cuộc nội chiến tại Yemen. Saudi Arabia lại ủng hộ phe đối địch và Ai Cập phải chịu tổn thất nặng nề. Quan hệ giữa hai nước trở nên căng thẳng từ đó.
Tuy nhiên, việc có thể tham gia vào các hoạt động quân sự tại Saudi Arabia sẽ đánh dấu sự thay đổi so với chính sách đối ngoại vốn thận trọng từ trước đến nay của Ai Cập là luôn ưu tiên bảo vệ an ninh quốc gia của chính mình.
ĐỨC TRUNG
