Minh bạch nguồn gốc để tiêu dùng xanh đi vào thực chất 

Minh bạch nguồn gốc không còn là yêu cầu mang tính thủ tục mà đang trở thành điều kiện để sản phẩm chinh phục thị trường.

Người dân Thành phố Hồ Chí Minh ưu tiên lựa chọn sản phẩm xanh, an toàn cho sức khỏe gia đình. (Ảnh: Hương Giang/TTXVN)

Tiêu dùng xanh đang dần trở thành động lực mới của thị trường nội địa khi người tiêu dùng không còn chỉ quan tâm đến giá cả mà ngày càng coi trọng nguồn gốc xuất xứ, chất lượng sản phẩm và trách nhiệm môi trường của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để xu hướng này thực sự tạo ra sức lan tỏa, điều thị trường cần không phải là nhiều hơn những sản phẩm gắn nhãn "xanh" mà là những cam kết có thể kiểm chứng. Trong bối cảnh đó, minh bạch nguồn gốc không còn là yêu cầu mang tính thủ tục mà đang trở thành điều kiện để sản phẩm chinh phục thị trường.

Bà Nguyễn Quỳnh Anh, Phó Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương), cho biết: Điều đáng lo ngại hiện nay không chỉ là sự xuất hiện của các sản phẩm "giả xanh" mà còn là những tuyên bố thiếu căn cứ đang từng bước bào mòn niềm  tin của người tiêu dùng. Nhiều doanh nghiệp sử dụng màu sắc, biểu tượng hoặc thông điệp về bảo vệ môi trường để tạo cảm nhận về một sản phẩm xanh, nhưng như vậy chưa đủ. 

Theo bà Nguyễn Quỳnh Anh, mọi tuyên bố như "xanh", "hữu cơ", "100% tái chế" hay "trung hòa carbon" đều phải được chứng minh bằng tiêu chuẩn, chứng nhận hoặc dữ liệu kiểm chứng. Phát triển bền vững không thể chỉ được thể hiện bằng các chiến dịch truyền thông mà cần được lượng hóa bằng những kết quả cụ thể. Chỉ khi doanh nghiệp công bố đúng những gì mình làm và chứng minh được những gì mình cam kết, người tiêu dùng mới có cơ sở để lựa chọn, còn những hành vi "tẩy xanh" sẽ dần bị thị trường đào thải.

Yêu cầu đó cũng phản ánh sự dịch chuyển trong chính cách vận hành của thị trường. Người tiêu dùng sẵn sàng ưu tiên những sản phẩm thân thiện với môi trường nhưng đồng thời cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải minh bạch hơn. Lợi thế cạnh tranh vì thế không còn nằm ở những lời quảng bá hấp dẫn mà chuyển sang khả năng chứng minh chất lượng và trách nhiệm bằng những thông tin có thể kiểm chứng.

Ở góc độ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Tiến sỹ Dương Đình Giám, Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng: Thông tin trên bao bì, nhãn hàng và quảng cáo là căn cứ quan trọng để người tiêu dùng hình thành nhận thức trước khi quyết định mua sắm. Việc sử dụng các danh hiệu, giải thưởng hoặc chứng nhận vượt quá phạm vi được công nhận không chỉ xâm phạm quyền được tiếp cận thông tin chính xác mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu công bằng giữa các doanh nghiệp.

Đáng lưu ý, điều quan trọng không nằm ở mức xử phạt mà ở việc khẳng định nguyên tắc rằng mọi thông tin tác động đến quyết định mua hàng đều phải có cơ sở chứng minh. Từ yêu cầu bảo vệ người tiêu dùng, minh bạch nguồn gốc đang dần trở thành chuẩn cạnh tranh mới của doanh nghiệp.

Người dân ưu tiên mua sắm nông sản có gắn tích xanh trách nhiệm tại siêu thị. (Ảnh: Hương Giang/TTXVN)

Theo ông Trần Việt Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước- Bộ Công Thương), minh bạch không chỉ là câu chuyện phân biệt hàng thật với hàng giả mà là khả năng chứng minh toàn bộ vòng đời của sản phẩm, từ sản xuất, nhập khẩu đến phân phối và lưu thông. Đây cũng là yêu cầu ngày càng cấp thiết khi thương mại điện tử phát triển mạnh và người tiêu dùng khó có điều kiện tiếp cận trực tiếp với sản phẩm trước khi quyết định mua. 

Thực tế kiểm tra thị trường cho thấy, từ năm 2022 đến hết tháng 5/2026, lực lượng quản lý thị trường đã thực hiện gần 7.000 cuộc kiểm tra đối với mặt hàng mỹ phẩm, xử lý hàng nghìn vụ việc vi phạm với tổng số tiền xử phạt khoảng 132,5 tỷ đồng.

Phần lớn các vi phạm không chỉ liên quan đến hàng giả, hàng nhập lậu mà còn xuất phát từ việc không chứng minh được nguồn gốc, hồ sơ công bố không đầy đủ hoặc ghi nhãn, quảng cáo không đúng quy định. Những con số này cho thấy minh bạch không còn là yêu cầu về thủ tục mà đã trở thành thước đo uy tín và năng lực quản trị của doanh nghiệp.

Theo bà Đoàn Thị Hương Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Các nhà bán lẻ Việt Nam, người tiêu dùng đang hình thành một nền kinh tế niềm  tin; trong đó quyết định mua sắm ngày càng dựa vào thành phần, nguồn gốc, quy trình sản xuất và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Có tới 72% người tiêu dùng chủ động đọc bảng thành phần trước khi quyết định mua mỹ phẩm.

Điều đó buộc các hệ thống bán lẻ phải nâng cao tiêu chuẩn lựa chọn nhà cung cấp, coi minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc là một trong những điều kiện quan trọng để hàng hóa tiếp cận kênh phân phối hiện đại.Xu hướng này cũng thúc đẩy nhiều doanh nghiệp chuyển các cam kết phát triển bền vững thành hành động cụ thể.

Bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Giám đốc đại siêu thị GO! Thăng Long chia sẻ: Central Retail Việt Nam đã hoàn tất chuyển đổi sang sử dụng 100% túi phân hủy sinh học trong toàn bộ hệ thống bán lẻ thực phẩm. Đây là minh chứng cho thấy phát triển bền vững chỉ thực sự tạo dựng được niềm tin khi được thể hiện bằng những thay đổi mà người tiêu dùng có thể nhìn thấy và kiểm chứng.

Siêu thị GO! Thăng Long. (Ảnh: Trần Việt/TTXVN)

Trong khi đó, bà Bùi Thị Hạnh Hiếu, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Kinh doanh Chế biến nông sản Bảo Minh đề xuất mỗi sản phẩm cần có một hồ sơ xanh nhằm giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng và các cam kết môi trường. 

Đại diện cơ quan quản lý Nhà nước, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh: Sản phẩm xanh chỉ có thể chinh phục người tiêu dùng khi chứng minh được nguồn gốc bằng các tiêu chuẩn kỹ thuật thay vì những khẩu hiệu quảng bá.

Bộ Công Thương đang tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển thương mại trong nước, triển khai Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững, đồng thời thúc đẩy kết nối cung-cầu và khuyến khích hệ thống phân phối, nền tảng thương mại điện tử đồng hành với doanh nghiệp trong quá trình đáp ứng các tiêu chuẩn mới.

Do đó, minh bạch nguồn gốc không còn chỉ là yêu cầu quản lý mà đang trở thành nền tảng của niềm tin thị trường. Bởi khi doanh nghiệp chứng minh được cam kết, hệ thống phân phối và nền tảng số bảo đảm thông tin minh bạch, tiêu dùng xanh sẽ dần trở thành động lực cho tăng trưởng bền vững./.

Uyên Hương (TTXVN/Vietnam+)