Mỹ dọa “nghiền nát” kinh tế Iran
Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa đưa ra tuyên bố về chiến dịch nghiền nát kinh tế tàn khốc nhất từ trước đến nay nhằm vào Iran. Đây có thể là đòn gây sức ép lớn nhất của Washington nhằm buộc Tehran mở cửa lại eo biển Hormuz.
Cuộc đổ bộ D-Day kinh tế
“Đây sẽ là cuộc chiến tranh kinh tế và sự cô lập ở quy mô chưa từng có”, Tổng thống Trump viết trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social chiều 19-8. Ông chủ Nhà Trắng còn cảnh báo bất kỳ quốc gia nào cho phép các tổ chức tài chính, doanh nghiệp, sân bay hoặc cơ quan chính phủ của mình cung cấp bất kỳ hình thức hỗ trợ sống còn nào cho Iran đều sẽ phải gánh chịu những hậu quả kinh tế to lớn.
Tổng thống Trump (trái) và Bộ trưởng Tài chính Bessent. Ảnh: Reuters
Ông Trump thậm chí liệt kê chi tiết các hình thức hỗ trợ Iran mà các đồng minh, đối tác kinh tế của Mỹ cần chấm dứt, bao gồm hoạt động của đổi ngoại tệ, chuyển tiền mặt và các thỏa thuận hoán đổi tiền tệ, đăng ký tàu biển, các công ty bình phong và hoạt động buôn lậu dầu.
“Đây sẽ là một cuộc đổ bộ D-Day kinh tế, và chúng ta cần tất cả các đồng minh sát cánh cùng Mỹ để cô lập và đánh bại mối đe dọa từ Iran,” ông Trump so sánh chiến dịch trừng phạt kinh tế của mình với cuộc đổ bộ D-Day lớn nhất trong lịch sử hiện đại của lực lượng đồng minh lên bờ biển Normandy (Pháp) vào ngày 6-6-1944, đánh dấu sự khởi đầu dẫn đến thất bại của Hitler và kết thúc Thế chiến thứ hai.
Trả lời phỏng vấn đài CNBC hôm 20-8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đưa ra cảnh báo cứng rắn hơn đối với các quốc gia đang giao dịch làm ăn với Iran: “Hoặc là bạn đứng về phía chúng tôi, hoặc là chống lại chúng tôi”. Thông điệp này gợi nhớ đến lời cảnh báo gây tranh cãi của cựu Tổng thống George W. Bush gửi tới các đồng minh của Mỹ sau vụ tấn công khủng bố ngày 11-9-2001.
Bộ trưởng Bessent nhấn mạnh đây là thời điểm các đồng minh của Mỹ và phần còn lại của thế giới phải đưa ra quyết định, đồng thời mô tả chiến lược của Mỹ là “cuộc cô lập kinh tế có phối hợp lớn nhất trong lịch sử thế giới”.
Mục tiêu chỉ là mở cửa Hormuz?
Các biện pháp trừng phạt cụ thể nhằm vào Iran dự kiến sẽ được Bộ Tài chính Mỹ công bố ngày 24-8. Bộ trưởng Bessent tin rằng những biện pháp siết chặt cấm vận mới sẽ làm “sụp đổ” Chính phủ Iran. Ông Bessent cho rằng tất cả các quốc gia nên thấy lợi ích chung trong việc cô lập Iran, viện dẫn những tác động kinh tế từ việc Tehran đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Trung Đông.
“Chúng tôi tin chắc rằng ai cũng muốn eo biển này được mở lại và giá năng lượng giảm xuống. Cần lưu ý rằng Trung Quốc nhận tới 50% nguồn cung năng lượng từ khu vực vùng Vịnh. Vì vậy, việc hợp tác thực hiện kế hoạch này sẽ mang lại lợi ích to lớn cho chính họ”, ông Bessent giải thích.
Có thể thấy, mục tiêu của Mỹ trong nỗ lực bao vây kinh tế Iran là gia tăng sức ép lên nước này chấp nhận mở cửa lại eo biển Hormuz. Dù Tổng thống Trump mới đây tuyên bố Mỹ không còn đàm phán với Iran, nhưng Jared Kushner - đặc phái viên và là con rể của ông - đã tỏ thái độ lạc quan khi cho biết các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra và “có lẽ còn mạnh mẽ hơn” bao giờ hết. Mohammad Mokhber, cố vấn của lãnh tụ tối cao Iran, cho biết Iran vẫn đang mở cửa đối thoại với Mỹ nhưng không đánh đồng đàm phán với sự đầu hàng.
Thực tế, giới quan sát nhận định chiến dịch cô lập kinh tế của Mỹ chống Iran sẽ không dễ dàng khi Iran đã có nhiều năm xây dựng mạng lưới né cấm vận. Vả lại, trừng phạt nhằm vào Trung Quốc sẽ gây ra rủi ro lớn. Bộ Dầu mỏ Iran vừa cho biết doanh thu xuất khẩu dầu trong 4 tháng đầu năm của nước này đạt 7,5 tỉ USD, tăng 50% so với cùng kỳ năm ngoái. Năm 2025, Trung Quốc được cho nhập khẩu hơn 80% lượng dầu của Iran, chủ yếu thông qua các “đội tàu bóng tối” lách lệnh trừng phạt của Mỹ bằng cách tắt thiết bị định vị và treo cờ giả.
Năm ngoái (tính từ tháng 3-2025 đến tháng 1-2026), tổng kim ngạch thương mại phi dầu mỏ của Iran đạt 94 tỉ USD. Trong giai đoạn tính từ ngày 21-3 đến 16-8 năm nay, xuất khẩu phi dầu mỏ của Iran đạt gần 15 tỉ USD và nhập khẩu đạt 17 tỉ USD. Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Iran, nhưng rất khó để xác định con số chính xác do các số liệu thương mại với Iran không được công bố trong dữ liệu chính thức của Trung Quốc vì các lệnh trừng phạt từ phương Tây.
ĐỨC TRUNG (Tổng hợp)
