Mỹ "hậu thuẫn" châu Âu đảm bảo an ninh cho Ukraine 

Tại hội nghị ở thủ đô Paris (Pháp) diễn ra vào ngày 6-1, Liên minh tự nguyện gồm khoảng 30 quốc gia phương Tây và châu Âu đã nhất trí rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào trong tương lai đều phải bao gồm các cam kết an ninh mạnh mẽ và mang tính ràng buộc pháp lý dành cho Ukraine.

Từ trái sang: Tổng thống Ukraine Zelensky, Tổng thống Pháp Macron và Thủ tướng Anh Starmer tại buổi ký kết ý định triển khai binh sĩ hôm 6-1. Ảnh: BBC

Tín hiệu tích cực từ phía Mỹ

Trong tuyên bố chung, các nước thành viên nhấn mạnh cam kết hướng tới một nền hòa bình công bằng, bền vững, phù hợp với Hiến chương Liên Hiệp Quốc. Tuyên bố khẳng định khả năng tự vệ của Ukraine là yếu tố then chốt cho an ninh tương lai của nước này và ổn định khu vực châu Âu - Đại Tây Dương. Liên minh trên cũng cam kết triển khai các cơ chế bảo đảm chính trị và pháp lý để duy trì trật tự và an ninh ngay khi lệnh ngừng bắn được thực hiện. Điều này bao gồm việc tham gia cơ chế giám sát ngừng bắn do Mỹ đề xuất, hỗ trợ quân sự cho Ukraine, hợp tác quốc phòng lâu dài.

Nhằm cụ thể hóa tuyên bố trên, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã ký "tuyên bố ý định" về việc triển khai một lực lượng đa quốc gia nhằm giám sát và bảo đảm thực thi lệnh ngừng bắn. Theo đó, Luân Đôn và Paris cam kết hỗ trợ lực lượng của Kiev bằng tài chính và vũ khí; hứa hẹn “những cam kết ràng buộc” trong trường hợp bị Nga tấn công trong tương lai; nhất trí thiết lập các trung tâm quân sự trên khắp Ukraine sau lệnh ngừng bắn, đồng thời xây dựng các cơ sở kiên cố để lưu trữ vũ khí và thiết bị quân sự nhằm đáp ứng nhu cầu phòng thủ của nước này.

Thủ tướng Starmer nhấn mạnh rằng cam kết trên sẽ “mở đường cho khuôn khổ pháp lý”, cho phép quân đội Anh và Pháp đóng quân trên lãnh thổ Ukraine. Theo Tổng thống Pháp Macron, lực lượng này sẽ được triển khai trên bộ, trên không và trên biển, song hoạt động “cách xa tuyến tiếp xúc” với tiền tuyến. Ông cho biết Pháp sẵn sàng cử hàng ngàn binh sĩ tham gia.

Cuộc họp trên với sự tham dự của các đại diện từ Mỹ là Đặc phái viên Steve Witkoff và ông Jared Kushner - con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump - được Pháp và các đối tác châu Âu đánh giá là tín hiệu tích cực. Đáng chú ý, Mỹ  cam kết đóng vai trò “hậu thuẫn” cho lực lượng châu Âu trong trường hợp xảy ra xung đột mới; thành lập một ủy ban đặc biệt để xử lý các vi phạm ngừng bắn; đồng thời dẫn đầu việc xây dựng hệ thống giám sát ngừng bắn “liên tục và đáng tin cậy” sử dụng các công nghệ hiện đại như vệ tinh, máy bay không người lái và cảm biến. Ngoài ra, Washington cũng sẽ đóng góp hỗ trợ dưới hình thức tình báo và hậu cần.

Nhiều chặng đường khó khăn nhất ở phía trước

Tổng thống Zelensky ca ngợi kết quả trên là một “bước tiến lớn” dù lưu ý những nỗ lực này vẫn chưa đủ. Trong khi đó, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gọi cam kết trên “thể hiện sự đoàn kết mạnh mẽ” và khẳng định: “Chúng ta cùng sát cánh bên Ukraine, một tương lai an toàn, bảo đảm và thịnh vượng đang ở phía trước”.

Tuy nhiên, cam kết trên sẽ cần được Quốc hội các nước phê chuẩn - bước đi có thể gặp nhiều khó khăn tại những quốc gia mà sự ủng hộ dành cho Ukraine đang có dấu hiệu rạn nứt. Trong một cuộc phỏng vấn sau cuộc họp, Thủ tướng Hà Lan Dick Schoof cho biết: “Chúng tôi sẵn sàng cam kết nhưng mọi việc đều cần Quốc hội thông qua”. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết Berlin có thể triển khai quân đội đến Ukraine trên lãnh thổ NATO lân cận sau khi lệnh ngừng bắn được thiết lập nhưng động thái này sẽ cần sự đồng thuận của Quốc hội.

Ông Jared Kushner cũng cho biết tuyên bố trên của Liên minh tự nguyện là một “cột mốc thực sự” nhưng cảnh báo hòa bình đối với Ukraine vẫn còn xa vời. “Điều này không có nghĩa là chúng ta sẽ lập lại hòa bình. Nhưng hòa bình sẽ không đạt được nếu không có những tiến bộ mà chúng ta đã đạt được hôm nay” - ông Kushner nói.

Chưa kể, giới phân tích cho rằng cam kết của Anh và Pháp về việc triển khai binh sĩ tới Ukraine có thể làm phức tạp thêm các cuộc đàm phán hòa bình, bởi Nga chưa đưa ra bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy họ sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận bao gồm các đảm bảo an ninh như trên. Điện Kremlin từng nhiều lần tuyên bố sẽ không đồng ý với bất kỳ thỏa thuận nào cho phép quân đội các nước thành viên NATO hiện diện tại Ukraine. Dù tỏ rõ quyết tâm đảm bảo an ninh cho Ukraine, nhưng nhà lãnh đạo Anh đồng thời lưu ý “những chặng đường khó khăn nhất vẫn còn ở phía trước”.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)