Nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức lễ hội chọi trâu Đồ Sơn
Trả lại lễ hội chọi trâu cho nhân dân Đồ Sơn
Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn là di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của quốc gia. Bắt nguồn từ một tục lệ cổ xưa của người dân vùng đất Đồ Sơn, năm 1990, lễ hội chọi trâu Đồ Sơn được phục hồi và liên tục được tổ chức đến ngày hôm nay. Quá trình phục hồi và tổ chức lễ hội chọi trâu Đồ Sơn đã đáp ứng được nguyện vọng và nhu cầu đời sống tinh thần của người dân Đồ Sơn và Hải Phòng, đồng thời giúp quảng bá hình ảnh vùng đất, con người, cũng như đóng góp vào sự phát triển chung của Đồ Sơn nói riêng, Hải Phòng nói chung.
Tuy nhiên, cũng giống như nhiều hiện tượng lễ hội được phục hồi khác trong thời gian vừa qua, việc tổ chức, quản lý lễ hội chọi trâu Đồ Sơn cũng gặp phải không ít khó khăn, vướng mắc. Sự việc diễn ra gần đây nhất trong vòng loại chọi trâu ngày 11/7 vừa qua khiến một người tử vong là bài học kinh nghiệm sâu sắc không chỉ với các nhà quản lý ở Đồ Sơn, Hải Phòng. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt kế hoạch tăng cường công tác quản lý, tổ chức lễ hội chọi trâu Đồ Sơn và các lễ hội, hội chọi trâu.
Tại tọa đàm "Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, Hải Phòng”, các nhà khoa học, chuyên gia văn hóa đều ủng hộ việc tiếp tục tổ chức lễ hội chọi trâu Đồ Sơn. Giáo sư Tô Ngọc Thanh, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian cho biết, đây là hội chọi trâu nằm trong sâu tiềm thức con người vì thế không lý do gì để từ chối.
“Tôi ủng hộ tiếp tục tổ chức lễ hội chọi trâu. Tuy nhiên, cần chăm chút cho lễ hội tốt lên, duy trì từ đời này sang đời khác. Về giải pháp cho lễ hội chọi trâu, tôi thấy bàn tay quản lý của chính quyền cần vào cuộc mạnh mẽ, sát sao hơn nữa. Không để cho lễ hội chọi trâu bị biến tướng thành thương mại hóa lễ hội. Bên cạnh đó, cần cố gắng trả lại lễ hội chọi trâu cho nhân dân Đồ Sơn, bởi nó đã ăn sâu vào tiềm thức của người dân”- Giáo sư Tô Ngọc Thanh nhấn mạnh.
Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Minh Giang, Phó Chủ tịch Hội đồng di sản văn hóa quốc gia chia sẻ: Lễ hội chọi trâu là di sản văn hóa. Đã là di sản văn hóa thì đừng so bè cao thấp, vì văn hóa có tính vùng miền, do vậy chúng ta cần chấp nhận sự khác biệt. Văn hóa thuộc về nhân dân chứ không phải bây giờ chúng ta mới nghĩ ra lễ hội chọi trâu. Chọi trâu Đồ Sơn là sáng tạo của nhân dân Đồ Sơn, muốn dẹp bỏ cần tôn trọng quyết định và trưng cầu ý kiến nhân dân Đồ Sơn, chúng ta không nhân danh gì mà dẹp bỏ hay đồng tình. Và tôi tin rằng hỏi nhân dân Đồ Sơn, không ai bảo bỏ lễ hội chọi trâu.
Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Minh Giang đề xuất, để duy trì lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, các chuyên gia, các nhà quản lý cần đảm bảo an toàn với những trò diễn xướng nguy hiểm. Đồng thời rà soát lại những tiêu cực kèm theo của lễ hội. “Chúng ta nên ủng hộ, duy trì, phát huy giá trị cao đẹp của lễ hội chọi trâu Đồ Sơn. Quận ủy, UBND quận Đồ Sơn cũng cần tạo hành lang an toàn cho lễ hội chọi trâu phát triển” - Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Minh Giang nhấn mạnh.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chí Bền, nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia, Ủy viên Hội đồng cho biết: Công ước quốc tế Việt Nam tham gia là bảo vệ động vật hoang dã chứ không phải bảo vệ động vật nuôi. Việc cấm, muốn cấm hay không cấm phải dựa vào luật. Không thể cấm các di sản văn hóa phi vật thể theo tư duy như thời chiến tranh được. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chí Bền, cần ủng hộ việc tiếp tục duy trì lễ hội chọi trâu Đồ Sơn nhưng duy trì như cũ thì không được. Chúng ta cần phải đổi mới lễ hội chọi trâu Đồ Sơn bằng cách xây dựng đề án dựa trên mối quan hệ nhà khoa học, nhà quản lý và cộng đồng.
Đồng tình với quan điểm này, nhà nghiên cứu văn hóa, Giáo sư Trần Lâm Biền cho rằng, không thể cấm lễ hội chọi trâu, bởi đây là lễ hội của dân. Tuy nhiên, theo Giáo sư Trần Lâm Biền, cần có giải pháp như thế nào về việc giết thịt trâu sau khi thi đấu, để không mất đi tính tâm linh. “Giết trâu để bán thịt chưa hề có trong lịch sử” - Giáo sư Trần Lâm Biền khẳng định.
Đưa lễ hội chọi trâu trở thành sản phẩm du lịch
Không đồng tình với việc loại bỏ lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, Tiến sĩ Trần Hữu Sơn, Phó Chủ tịch Hội văn học, văn nghệ dân gian Việt Nam cho rằng: Văn hóa, phong tục tập quán bắt nguồn từ nhân dân, từ cộng đồng, phải do người dân quyết định. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Trần Hữu Sơn, do cơ chế thị trường, lễ hội đã bị thương mại hóa, dẫn đến việc tận thu khá nhiều. “Chúng ta có một hòn ngọc quý là chọi trâu Đồ Sơn thì lại không phát huy thành sản phẩm du lịch. Do vậy hãy tận dụng và biến lễ hội chọi trâu trở thành sản phẩm du lịch, tạo thương hiệu cho lễ hội chọi trâu Đồ Sơn” – Tiến sĩ Trần Hữu Sơn chia sẻ.
Theo ông Sơn, muốn xây dựng lễ hội chọi trâu thành chuỗi sản phẩm du lịch, Đồ Sơn cần có chiến lược nghiên cứu thị trường, xây dựng hệ thống các bộ phận sản phẩm, quảng bá các sản phẩm, hướng dẫn các doanh nghiệp định hướng kinh doanh các sản phẩm du lịch, tăng loại sản phẩm bổ trợ, kéo dài thời gian lưu trú của du khách trước khi du khách xem chọi trâu. Các kháp đấu chỉ là đỉnh điểm còn các dịch vụ bổ trợ sẽ là nguồn thu quan trọng, cơ quan quản lý nhà nước sẽ khuyến khích điều chỉnh bằng thuế, chống thất thoát, hỗ trợ kinh phí tổ chức, không cần phải huy động người dân tự nguyện đóng góp hoặc tận thu nhiều khoản như hiện nay.
Ông Hoàng Xuân Minh, Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn cho biết: Toàn thể nhân dân Đồ Sơn đang trông chờ tọa đàm ngày hôm nay. Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn có nguồn gốc từ lâu đời và đã ăn sâu vào máu của người dân Đồ Sơn. Quận Đồ Sơn cũng đã có buổi tiếp xúc cử tri, tọa đàm và nguyện vọng thiết tha của nhân dân Đồ Sơn là lễ hội chọi trâu tiếp tục được tổ chức. Sau sự cố hy hữu xảy ra tại vòng đấu loại Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2017 vừa qua, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân quận Đồ Sơn đã nỗ lực khắc phục những tồn tại, hạn chế trong công tác tổ chức, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, gìn giữ “hồn cốt” của người dân địa phương.
Tại tọa đàm, ông Minh cũng đưa ra những giải pháp để tăng cường quản lý lễ hội. Cụ thể, Ban Tổ chức sẽ bổ sung các nội dung về tiêu chí các chủ trâu tham gia lễ hội; việc lựa chọn, huấn luyện và chăm sóc trâu trong đó đặc biệt là việc sử dụng chất kích thích. Việc chủ trâu tham gia lễ hội sẽ phải được lựa chọn thông qua ý kiến bầu của đại biểu cộng đồng dân cư; đưa ra các giải pháp xử lý đối với các trâu có biểu hiện bất thường... Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn cũng mong muốn giảm quy mô trâu tham gia trong các năm sau, từ 32 xuống 16 con và đề xuất chỉ tổ chức vòng chung kết Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn vào đúng ngày 9/8 âm lịch.
Kết thúc tọa đàm, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy cho biết: Các ý kiến tại Tọa đàm đều thống nhất đề nghị tiếp tục tổ chức chọi trâu Đồ Sơn nhưng phải điều chỉnh lễ hội cho phù hợp. Theo Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy, trong thời gian tới, lễ hội chọi trâu cần phải được điều chỉnh quy mô theo hướng thu gọn: không tổ chức vòng đấu loại, giảm số lượng trâu tham gia chọi, chỉ để mỗi phường một trâu tham gia chọi. Những năm tiếp theo tiếp tục giảm quy mô lễ hội theo lộ trình.
Thứ trưởng cũng yêu cầu địa phương tuyên truyền, vận động chủ trâu không giết trâu để bán, nếu chưa thực hiện được thì phải có khoanh vùng bán thịt trâu chọi, phải có kiểm định chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, niêm yết mức giá, địa điểm bán thịt trâu; địa phương phải tăng cường rà soát, quản lý, khoanh vùng các đối tượng có biểu hiện cờ bạc, cá cược tại lễ hội./.
