Ngành cà phê cần huy động được các nguồn lực để phát triển bền vững

Cà phê của nước ta đã xuất khẩu đến hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ . (Ảnh: Chi Mai)

Trong nhiều thập kỷ qua, cà phê Việt Nam đã phát triển như một ngành công nghiệp định hướng xuất khẩu. Với vị thế là nhà sản xuất và xuất khẩu cà phê lớn thứ hai thế giới, các sản phẩm cà phê của nước ta đã xuất khẩu đến hơn 90 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Cà phê chiếm trung bình 10% kim ngạch xuất khẩu của ngành nông nghiệp

Bất chấp những khó khăn kinh tế thế giới và sự đình trệ về sức mua, xuất khẩu cà phê của Việt Nam vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng rất cao.

Trong giai đoạn 2011-2017, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu cà phê trung bình là 8,2%, với doanh thu khoảng 3,5 tỷ USD mỗi năm, chiếm hơn 10% tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của cả nước; tính riêng cà phê chế biến đạt khoảng 134 ngàn tấn, kim ngạch trên 490 triệu USD mỗi vụ. Hiện nay, cà phê Việt Nam chiếm trung bình 10% kim ngạch xuất khẩu của ngành nông nghiệp, đóng góp 30% GDP của các tỉnh Tây Nguyên.

Năm 1990, xuất khẩu cà phê chiếm tỷ trọng 1,4% tổng lượng xuất khẩu cà phê của các nước trên thế giới. 10 năm sau tỷ trọng này đã lên 9,3%. Đến năm 2017 tỷ trọng đã lên đến gần 20% và luôn duy trì được mức này trong những năm vừa qua. Cà phê Việt Nam đã  xuất khẩu sang 90 quốc gia trên thế giới, bao gồm các nước châu Âu và Hoa Kỳ. Gần đây, cà phê đang được ưa chuộng ở châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và ASEAN…

Chất lượng cà phê Việt Nam ngày càng được nâng cao. Năm 2015, cà phê Arabica của Việt Nam đã được huy chương Bạc trong cuộc thi thử nếm tại Paris, trong đó hỗn hợp cà phê Arabica và Robusta được huy chương Đồng. Năm 2018, trong Lễ hội Cà phê do Hiệp hội Cà phê Châu Á tổ chức, cà phê Arabica Đà Lạt được xếp thứ 2, đứng trên cà phê của Vân Nam Trung Quốc và Indonesia. Cùng với đó, những chỉ dẫn địa lý về vùng và chất lượng cà phê như ‘Buôn Ma Thuột’, ‘Cầu Đất Đà Lạt’ và ‘Sơn La’ đã và đang được thế giới công nhận.

Có được kết quả trên trước hết nhờ chủ trương đúng đắn của Đảng và Chính phủ đã quan tâm phát triển cây cà phê.Trong đó, Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam đóng vai trò là lực lượng nòng cốt tổ chức thực hiện các chủ trương chính sách phát triển ngành cà phê của Đảng và Chính phủ; kết nối giữa sản xuất với tiêu dùng, thị trường trong nước với quốc tế.

Hiệp hội chủ động kiến nghị Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) và các Bộ, ngành những cơ chế chính sách thực hiện góp phần phát triển bền vững ngành cà phê như: Tái canh và ghép cải tạo khoảng 120.000 ha cà phê trên địa bàn các tỉnh vùng Tây Nguyên; Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam có công lớn trong việc kiến nghị bãi bỏ hoàn toàn thuế giá trị gia tăng đối với cà phê nhân xuất khẩu và một số nông sản sơ chế khác; đàm phán mở cửa thị trường cho cà phê rang xay và hòa tan trên cơ sở đó đẩy mạnh xuất khẩu cà phê chế biến, nâng giá trị gia tăng; Tuyên truyền tác dụng của cà phê đối với sức khỏe của cộng đồng; Xây dựng 1.000 thương hiệu cà phê lớn nhỏ gần với các chuỗi và quán cà phê khắp nơi; Tổ chức được nhiều doanh nghiệp tham gia các hội chợ, triển lãm, giao dịch thương mại và khảo sát thị trường cà phê tại các nước Châu Âu, Hoa Kỳ, Canada, Brazil, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan;  Tổ chức đón các đoàn doanh nghiệp nước ngoài vào Việt Nam giao dịch, mua hàng và đầu tư…..

Bên cạnh đó phải kể tới sự lao động không mệt mỏi của 640.000 hộ nông dân trồng cà phê của cả nước, sự đóng góp to lớn của các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài trong việc trồng, chế biến, xuất khẩu cà phê….

Giải pháp phát triển bền vững

Cùng với thuận lợi, ngành cà phê Việt Nam đứng trước những thách thức to lớn như: biến đổi khí hậu, thiên tai lũ lụt, nắng hạn thất thường do trái đất nóng lên, khủng hoảng kinh tế thế giới do chu kỳ và tác động của dịch bệnh COVID-19, sự cạnh tranh gay gắt giữa các nước trồng cà phê, các cây trồng khác với cà phê...

Ông Lương Văn Tự - Chủ tịch Hiệp Hội Cà phê, Ca cao Việt Nam cho biết, ngành cà phê chuyển sang thời kỳ phát triển mới là xác định diện tích cà phê không tăng, do chính phủ cấm rừng. Vì vậy, phải tập trung tăng năng suất, chất lượng cà phê, tăng giá trị hạt cà phê Việt Nam.

Ngoài ra, theo định hướng phát triển cà phê đến năm 2030, ngành cà phê với xác định các mục tiêu chính là giữ vững vị trí nước xuất khẩu cà phê lớn thứ 2 thế giới; nâng cao giá trị gia tăng để nâng kim ngạch xuất khẩu từ 3,6 tỷ USD lên 6 tỷ USD vào năm 2030.

Ông Lương Văn Tự phân tích, trong điều kiện biến đổi khí hậu và vườn cà phê đang giảm tái canh, làm sao giữ vị trị nước sản xuất xuất khẩu cà phê lớn thứ 2 trên thế giới đó là bài toán khó.  Bởi trong lịch sử 60 năm ngành cà phê, có nhiều nước đã mất các ngôi vị của mình, ví dụ như Indonesia đứng ngôi vị thứ 2, có lúc phải nhường chỗ cho Colombia. Từ năm 2000 đến nay, liên tục 10 năm liền Việt Nam là nước xuất khẩu cà phê nhân đứng thứ 2 trên thế giới. Trong thập kỷ tới, để giữ đc ngôi vị này, Việt Nam phải tăng năng suất, chất lượng sản phẩm, đầu tư mạnh vào khâu rang xay hòa tan và các sản phẩm cao cấp của cà phê nâng kim ngạch xuất khẩu cà phê lên 6 tỷ USD, trong đó xuất khẩu cà phê chế biến chiếm 30% đến năm 2030.

Ông Lương Văn Tự  khẳng định, ngành cà phê phải đẩy mạnh xuất khẩu cà phê rang xay, hòa tan và các sản phẩm chế biến khác xuất sang nước trên thế giới; Thứ 2 đẩy mạnh tiêu thụ thị trường trong nước, nâng mức tiêu thụ thị trường trong nước từ 10% hiện nay lên 25% trong 15 năm tới.

“Song song với đó, cần duy trì và mở rộng quan hệ hợp tác đối ngoại. Thực hiện chức năng đại diê%3ḅn hợp pháp cho ngành cà phê Viê%3ḅt Nam trong quan hê%3ḅ đa phương với Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO) và các tổ chức cà phê khu vực, cũng như quan hệ song phương trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh cà phê”- Ông Lương Văn Tự  nhấn mạnh.

Để phát triển bền vững, ngành cà phê cần huy động được các nguồn lực của nông dân, các doanh nghiệp và sự hỗ trợ của Chính phủ, các Bộ ban ngành, các địa phương, sự hợp tác của các doanh nghiệp nước ngoài. Đặc biệt phải chuyển mạnh tư duy, cách làm cho phù hợp với diễn biến đã và đang thay đổi của nền kinh tế thế giới do tác động của cuộc cách mạng lần thứ tư và nền kinh tế số, sự thay đổi thị hiếu uống cà phê. Mạnh dạn đầu tư vào khâu chế biến cà phê rang xay, hòa tan, các sản phẩm giá trị cao, xây dựng hệ thống tiêu thụ trong nước và kết nối với các chuỗi siêu thị nước ngoài; xây dựng các thương hiệu mạnh, chú trọng hơn nữa tới chất lượng an toàn thực phẩm, uy tín của cà phê Việt Nam…./.