Ngoại trưởng Trung Quốc công du châu Phi 

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đang có chuyến công du thường niên đến châu Phi, tập trung vào việc củng cố chiến lược thương mại ở khu vực Đông và Nam châu lục, trong bối cảnh Bắc Kinh tìm cách đảm bảo các tuyến vận chuyển quan trọng và tiếp cận nguồn tài nguyên dồi dào nơi đây.

Ngoại trưởng Vương Nghị tiếp nối truyền thống hơn 35 năm của Trung Quốc là khởi đầu năm mới với một chuyến công du châu Phi. Ảnh: IMAGO

Trong chuyến công du kéo dài từ ngày 7 đến 12-1, Bộ trưởng Vương Nghị đến thăm Ethiopia, nền kinh tế lớn phát triển nhanh nhất châu Phi; Somalia, quốc gia vùng Sừng châu Phi có vị trí thuận lợi trên các tuyến vận tải biển toàn cầu quan trọng; Tanzania, một trung tâm logistics kết nối khu vực Trung Phi giàu khoáng sản với Ấn Độ Dương; và Lesotho ở phía Nam châu Phi.

Năm ngoái, Ngoại trưởng Vương Nghị đã có chuyến thăm Namibia, Cộng hòa Congo, Cộng hòa Chad và Nigeria. Mối quan tâm của Bắc Kinh đối với khu vực tiếp tục được củng cố vào tháng 11-2025, khi Thủ tướng Lý Cường thực hiện chuyến công du mang tính bước ngoặt tới Zambia.

Lần này, điểm dừng chân Somalia sẽ đánh dấu lần đầu tiên một ngoại trưởng Trung Quốc tới đây kể từ thập niên 1980. Bắc Kinh đang muốn củng cố ảnh hưởng xung quanh Vịnh Aden, một hành lang hàng hải sống còn nối châu Á với châu Âu thông qua Biển Đỏ và kênh đào Suez. Tuyến đường này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang các thị trường châu Âu.

Trong khi đó, Tanzania giữ vai trò trung tâm trong kế hoạch của Bắc Kinh nhằm đảm bảo quyền tiếp cận các mỏ đồng khổng lồ của châu Phi. Các công ty Trung Quốc đang cải tạo tuyến đường sắt Tazara chạy qua nước này vào Zambia. Tuyến đường này được xem là đối trọng với Hành lang Lobito do Mỹ và Liên minh châu Âu hậu thuẫn, vốn kết nối Zambia với các cảng Đại Tây Dương thông qua Angola và CHDC Congo.

Thông qua chuyến thăm Lesotho, ông Vương muốn làm nổi bật nỗ lực của Trung Quốc trong việc tự định vị nước này là bên ủng hộ tự do thương mại. Lesotho, một trong những nước nghèo nhất thế giới với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) chỉ hơn 2 tỉ USD, năm ngoái đã bị Tổng thống Donald Trump đánh thuế 50% đối với hàng xuất khẩu sang Mỹ.

Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, là đối tác thương mại hàng đầu của châu Phi trong 16 năm liên tiếp, với các khoản đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng. Năm 2024, kim ngạch thương mại song phương đạt 296 tỉ USD. Tháng 7 năm ngoái, Bắc Kinh đã miễn thuế hoàn toàn đối với 53 quốc gia châu Phi có quan hệ ngoại giao với Trung Quốc, mở rộng chính sách trước đó vốn chỉ áp dụng cho các nước kém phát triển nhất.

Bằng việc cung cấp “vốn kiên nhẫn”, Trung Quốc đã xây dựng gần 100.000km đường cao tốc và 10.000km đường sắt ở châu Phi, đồng thời lên kế hoạch hỗ trợ phát triển thêm 100.000km đường đến năm 2030.

Trung Quốc thành lập Quỹ Phát triển Trung Quốc - châu Phi và Quỹ Hợp tác Năng lực Trung Quốc - châu Phi, khuyến khích các doanh nghiệp nước này đầu tư vào châu Phi, tập trung vào sản xuất, nông nghiệp, kinh tế số và phát triển xanh.

Châu Phi ưu tiên đầu tư thay vì vay vốn

Trong khi Trung Quốc muốn bảo vệ các tuyến thương mại, đảm bảo nguồn tài nguyên và đối trọng sức ảnh hưởng của phương Tây, thì các chính phủ châu Phi tìm kiếm nguồn đầu tư, cơ sở hạ tầng và sự ủng hộ về ngoại giao.

Các cuộc gặp của Ngoại trưởng Vương Nghị tập trung vào hợp tác hạ tầng, quan hệ đối tác an ninh và tiếp cận thương mại. Chuyến đi cũng hứa hẹn dẫn tới những cam kết đầu tư mới hoặc các tuyên bố chính trị khẳng định vai trò của Trung Quốc như một đối tác quan trọng cho sự phát triển của châu Phi.

Theo các chuyên gia, khi nhà ngoại giao hàng đầu Trung Quốc thăm các nước như Ethiopia và Tanzania, cuộc thảo luận cần vượt ra khỏi phạm vi xây dựng đường sá và chuyển sang xây dựng các nhà máy. “Đối với các lãnh đạo châu Phi, chuyến công du của ông Vương là cơ hội để yêu cầu các dự án nhỏ nhưng đẹp của Trung Quốc phải trực tiếp nhắm vào những khoảng trống công nghiệp, biến nguyên liệu thô của châu lục thành sản phẩm hoàn chỉnh ngay trên sân nhà, thay vì chỉ tạo điều kiện xuất khẩu”, Judith Mwai, chuyên gia phân tích chính sách tại công ty tư vấn Development Reimagined (có trụ sở tại Bắc Kinh), nhận định.

HẠNH NGUYÊN
​(Theo Reuters, Modern Diplomacy)