Ngủ ngon tăng cơ hội cải thiện trí nhớ
Chúng ta đều biết ngủ là thời gian vàng để hồi phục cơ thể, đặc biệt là sức khỏe não bộ, sau phát hiện về cơ chế “làm sạch” của dịch não tủy (CSF). Điều này đặt ra câu hỏi liệu một giấc ngủ ngon sẽ thúc đẩy quá trình này hoạt động mạnh hơn bình thường, thậm chí mở ra tiềm năng giúp ngăn ngừa chứng mất trí nhớ?
Theo các nhà khoa học, ngủ đủ giấc (7-9 tiếng mỗi đêm ở người trưởng thành) và chất lượng ngủ tốt giúp não bộ củng cố, lưu trữ thông tin thành ký ức dài hạn, tổ chức lại các xung động thần kinh và chuẩn bị cho khả năng tiếp nhận thông tin mới. Ngược lại, thiếu ngủ làm giảm sự tập trung, tỉnh táo và khả năng giải quyết vấn đề. Thiếu ngủ cũng là yếu tố chính góp phần làm suy yếu hệ miễn dịch và tăng nguy cơ nhiễm trùng; gây ra hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng huyết áp cao, bệnh tim, đột quỵ, béo phì và tiểu đường tuýp 2.
Trong nghiên cứu quy mô lớn gần đây trên những người từ 50 tuổi, Bệnh viện Mayo ghi nhận tình trạng mất ngủ mãn tính tăng 40% nguy cơ mắc chứng suy giảm nhận thức nhẹ hoặc chứng mất trí nhớ. Bộ não của người bị khó ngủ ít nhất 3 ngày/tuần và kéo dài từ 3 tháng trở lên cũng biểu hiện những dấu hiệu lão hóa nhanh hơn với chức năng suy giảm tương đương già đi 4 tuổi. Đối với người mang gien APOE 4, một yếu tố nguy cơ di truyền của chứng sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi (bệnh Alzheimer), mất ngủ mãn tính thậm chí còn làm trầm trọng tình trạng suy giảm chức năng nhận thức.
Những phát hiện trên cho thấy mất ngủ mãn tính có thể đóng vai trò vừa là dấu hiệu cảnh báo sớm vừa là tác nhân tiềm ẩn gây suy giảm nhận thức trong tương lai. Trong khi đó, thí nghiệm khác ghi nhận chỉ cần 1 đêm thiếu ngủ ở người trưởng thành khỏe mạnh cũng làm tăng lượng prôtêin beta-amyloid (Aβ) trong vùng hồi hải mã.
Sự tích tụ mảng bám nói trên được coi là dấu hiệu chính của bệnh Alzheimer và có thể gây tổn thương thần kinh, dẫn đến rối loạn chức năng trí nhớ. Điều này đồng thời cho thấy giấc ngủ có thể ảnh hưởng đến quá trình đào thải các mảng bám amyloid khỏi não người, củng cố quan điểm cho rằng hệ thống xử lý chất thải riêng ở não bộ hoạt động mạnh hơn khi chúng ta ngủ.
Quá trình “dọn rác” thần kinh khi ngủ sâu
Hơn một thập kỷ trước, các nhà khoa học đã phát hiện quá trình não bộ “rửa sạch” các chất thải hoặc độc tố thần kinh tích tụ trong ngày dựa trên hệ thống gọi là glymphatic.
Cụ thể, ngay khi cơ thể vừa chuyển sang trạng thái ngủ sâu, bộ não sẽ kích hoạt bơm dịch CSF, một chất lỏng bao quanh não và tủy sống. Dịch này chảy qua các vùng xung quanh mạch máu não, sau đó len lỏi vào khoảng trống giữa các tế bào não, thu thập chất thải tích tụ trong trung ương thần kinh bao gồm prôtêin Aβ độc hại rồi đưa chúng ra khỏi não qua các tĩnh mạch.
Giấc ngủ ngon thúc đẩy quá trình loại bỏ các chất thải có hại và giảm nguy cơ mất trí nhớ. Ảnh: Prostock-Studio
Trong một số thí nghiệm trên chuột trước đó, có nhiều bằng chứng cho thấy hệ thống glymphatic hoạt động mạnh nhất trong khi ngủ. Các nghiên cứu được thực hiện trên chuột gần đây cũng cho thấy hệ thống glymphatic đồng thời hoạt động tích cực vào ban ngày. Ở người, nghiên cứu cho thấy nồng độ Aβ được phát hiện trong dịch não tủy tăng lên khi thức, sau đó giảm nhanh trong khi ngủ.
Tuy cách thức hoạt động của hệ thống glymphatic ở người chưa được định rõ, song các chuyên gia vẫn tin rằng giấc ngủ ngon là yếu tố rất quan trọng để duy trì bộ não khỏe mạnh. Nhất là những tác động tích cực lên quá trình loại bỏ các độc tố có nguy cơ gây teo các phần não điều khiển trí nhớ, chức năng điều hành và vận động, từ đó bảo vệ bộ não khỏi những căn bệnh liên quan đến thoái hóa thần kinh, điển hình như Alzheimer.
MAI QUYÊN (Tổng hợp)
