Nhân rộng mô hình hiệu quả từ Đề án 1 triệu héc-ta lúa 

Nông dân Cần Thơ đang tích cực nhân rộng quy trình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp. Việc đào tạo đội ngũ “giảng viên nguồn” giúp truyền tải kỹ thuật quản lý dinh dưỡng chính xác đến từng ruộng đồng, mang lại hiệu quả vượt trội, giúp giảm chi phí, tăng năng suất và bảo vệ môi trường.

Mô hình sạ hàng, bón vùi phân theo quy trình sản xuất của Đề án 1 triệu héc-ta lúa.

Những mô hình hiệu quả

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ, cho biết: “Đề án Phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 (Đề án 1 triệu héc-ta lúa) đang bước vào giai đoạn nhân rộng. Trong đó, năm 2026 chuyển mạnh từ việc xây dựng, thực hiện các mô hình sang đưa quy trình vào sản xuất thực tế trên diện rộng tại từng địa phương, hợp tác xã và nông dân. Ở TP Cần Thơ, đề án dự kiến nhân rộng trên quy mô khoảng 170.000ha tại 64 xã, phường. Với quy mô này, nếu chỉ dựa vào một số cán bộ chuyên môn của thành phố thì không đáp ứng được yêu cầu. Do đó, ngành Nông nghiệp hình thành một lực lượng cán bộ ngay tại cơ sở, hiểu quy trình, biết cách hướng dẫn và có thể đồng hành với nông dân trong quá trình sản xuất”.

Theo Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), quản lý dinh dưỡng chính xác (PNM) là giải pháp then chốt thuộc Đề án 1 triệu héc-ta lúa. Phương pháp này thay thế thói quen bón phân truyền thống bằng nguyên tắc “4 đúng”: đúng loại, đúng liều lượng, đúng lúc và đúng cách. Đặc biệt, khi kết hợp công nghệ sạ hàng vùi phân, PNM giúp giảm 30% lượng đạm, tăng 5% năng suất và 10% lợi nhuận, đồng thời cắt giảm chi phí vật tư và hạn chế tối đa phát thải nhà kính.

Quá trình triển khai được tối ưu hóa nhờ hai công cụ số then chốt. Đó là ứng dụng RCM (Công cụ quản lý dinh dưỡng theo vùng chuyên biệt) sẽ tích hợp dữ liệu từng thửa ruộng và giai đoạn sinh trưởng của cây lúa để đưa ra khuyến nghị bón phân tối ưu cho từng mùa vụ, giúp giảm chi phí đầu vào mà vẫn bảo đảm năng suất. Còn nền tảng ViRiCert là số hóa toàn bộ quy trình theo dõi, chấm điểm mức độ tuân thủ dựa trên 10 khâu sản xuất (từ quản lý rơm rạ, nước, phân bón đến thu hoạch). Công cụ giúp minh bạch hóa dữ liệu, loại bỏ ghi chép thủ công và tạo cơ sở dữ liệu số chuẩn hóa. Đặc biệt, dữ liệu từ ViRiCert là căn cứ quan trọng để xem xét cấp nhãn “Gạo Việt xanh - Phát thải thấp”, góp phần gia tăng giá trị và thương hiệu cho nông sản Việt Nam trên thị trường.

Ông Nguyễn Ngọc Huấn, Giám đốc Hợp tác xã nông nghiệp Khiết Tâm, cho biết: “RCM và Viricert giúp hợp tác xã có cách tiếp cận cụ thể hơn trong quản lý sản xuất. Thay vì chỉ hướng dẫn nông dân theo kinh nghiệm, hợp tác xã có thể dựa trên dữ liệu để tư vấn bón phân, theo dõi mức độ tuân thủ quy trình và quản lý vùng sản xuất. Đây là những công cụ thiết thực để chúng tôi tổ chức sản xuất đồng bộ, đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về chất lượng, phát thải thấp và truy xuất nguồn gốc”.

Xây dựng lực lượng chuyên môn nòng cốt

Mới đây, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ phối hợp IRRI, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam tập huấn, đào tạo lực lượng giảng viên nguồn cho việc nhân rộng mô hình, quy trình sản xuất theo Đề án 1 triệu héc-ta lúa. Bà Nguyễn Thị Giang cho biết: Với quy mô và phạm vi triển khai rộng nên việc chuẩn hóa đội ngũ giảng viên nguồn là điều kiện quan trọng để bảo đảm quy trình sản xuất đúng theo Quyết định số 4043/QĐ-TT-BVTV của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật và đồng bộ trong quá trình triển khai Đề án 1 triệu héc-ta lúa tại địa phương. Đối tượng được đào tạo là cán bộ phụ trách lĩnh vực nông nghiệp của 64 xã, các hợp tác xã tham gia thực hiện Đề án 1 triệu héc-ta tại TP Cần Thơ. 

Ông Lê Đông Phương, cán bộ phụ trách nông nghiệp xã Thạnh An, tham gia tập huấn, cho biết: “Khi đề án được nhân rộng, điều khó nhất không chỉ nắm được quy trình mà còn phải hướng dẫn nông dân áp dụng đúng và phù hợp với điều kiện thực tế. Qua tập huấn, tôi được trang bị thêm kiến thức và công cụ để tư vấn cụ thể hơn cho từng hộ, đồng thời theo dõi được quá trình thực hiện. Đây là cơ sở để tôi xây dựng kế hoạch triển khai phù hợp với địa bàn mình phụ trách”.

Kết quả tập huấn về quản lý dinh dưỡng chính xác và đánh giá tuân thủ quy trình 1 triệu héc-ta canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp góp phần hình thành lực lượng nòng cốt về chuyên môn, tạo nền tảng cho việc triển khai thống nhất các yêu cầu của đề án tại cơ sở, đồng thời hỗ trợ định hướng xây dựng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh - Phát thải thấp”.

Ông Lê Thanh Tùng, Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam, nhận định: “Giá trị của “Gạo Việt xanh - Phát thải thấp” phải được xây dựng từ chính quy trình sản xuất và khả năng kiểm chứng kết quả. Vì vậy, việc chuẩn hóa đội ngũ cán bộ và đưa các công cụ như RCM, Viricert đến tận cơ sở là bước ngoặt quan trọng để bảo đảm quy trình được thực hiện thống nhất, có dữ liệu minh chứng và tạo nền tảng cho việc nâng cao giá trị hạt gạo”.

Bài, ảnh: HÀ VĂN