Nhân vật thân Nga mới trong EU
Sau 8 cuộc bầu cử Quốc hội kể từ năm 2021, Bulgaria cuối cùng cũng hướng đến một chính phủ ổn định. Tuy nhiên, người chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử ngày 19-4 là cựu Tổng thống Rumen Radev sẽ đặt ra thách thức mới cho Liên minh châu Âu (EU) do lập trường thân Nga và quan điểm phản đối một số chính sách quan trọng của khối.
"Chiến thắng của hy vọng"
Theo kết quả kiểm phiếu hôm 20-4, liên minh Bulgaria Tiến bộ (PB) của ông Radev dẫn đầu với khoảng 45% số phiếu bầu. Tỷ lệ này cho phép PB giành được đa số tuyệt đối ít nhất 132 ghế trong Quốc hội gồm 240 ghế, thành tích cao nhất của một đảng đơn lẻ kể từ năm 1997.
Ông Radev rất được tin tưởng tại Bulgaria. Ảnh: AFP
Đứng thứ hai là đảng trung hữu GERB của cựu Thủ tướng Boyko Borissov với 13,4% số phiếu, trong khi liên minh thân châu Âu có tên Chúng ta tiếp tục thay đổi Bulgaria dân chủ (PP-DB) chỉ nhận được 12,8% số phiếu.
Kết quả này mở ra hy vọng chấm dứt vòng luẩn quẩn của các chính phủ liên minh ngắn ngủi tại quốc gia vùng Balkan, khi ông Radev cam kết chống tham nhũng, kiềm chế lạm phát, theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập hơn trong EU và không loại trừ đối thoại với Nga.
Ông Radev sinh năm 1963 tại thị trấn Dimitrovgrad ở phía Đông Nam Bulgaria. Ông tốt nghiệp Đại học Không chiến của Mỹ và từng giữ chức Tư lệnh Không quân Bulgaria. Ông bước vào chính trường năm 2016 và một năm sau thì đắc cử Tổng thống Bulgaria, vai trò chủ yếu mang tính nghi thức.
Chính khách 62 tuổi này giữ ghế tổng thống trong 9 năm trước khi từ chức hồi tháng 1-2026 để tham gia bầu cử Quốc hội, hướng tới mục tiêu trở thành thủ tướng. Ông hoan nghênh kết quả bầu cử là "chiến thắng của hy vọng" và khẳng định mình đại diện cho sự mất niềm tin đối với giới tinh hoa và tài phiệt tại đất nước khoảng 6 triệu dân này.
Nhiều cử tri xem ông Radev là người duy nhất có thể tạo ra khởi đầu mới cho một quốc gia từ lâu vật lộn với tham nhũng lan rộng và nền kinh tế bị ảnh hưởng nặng nề bởi lạm phát cao gần đây. Cuộc tổng tuyển cử được tổ chức sau khi làn sóng biểu tình quy mô lớn diễn ra khắp đất nước, buộc chính phủ tiền nhiệm phải từ chức vào cuối năm ngoái.
Căng thẳng với Brussels
Sau thất bại của Thủ tướng Hungary Viktor Orban, chiến thắng của ông Radev sẽ đưa một tiếng nói thân Nga vào thay thế trong EU.
Thủ tướng tiếp theo của Bulgaria tự xưng là người bảo vệ những người có thu nhập thấp nhất tại quốc gia nghèo nhất EU, đồng thời duy trì thế cân bằng trong các vấn đề châu Âu. Ông ghi nhận những lợi ích mà Bulgaria đạt được nhờ gia nhập EU, nhưng cũng kêu gọi đối thoại với Nga trong bối cảnh cuộc chiến tại Ukraine đã bước sang năm thứ 5.
Trong nhiều năm, vị này kêu gọi "thực dụng" trong việc đối phó với Mát-xcơ-va, phản đối viện trợ quân sự cho Kiev và thúc giục châu Âu nối lại nhập khẩu năng lượng của Nga.
Ông nhấn mạnh châu Âu cần khôi phục năng lực cạnh tranh và ngăn chặn quá trình phi công nghiệp hóa bằng cách có được nguồn năng lượng rẻ hơn. Trên cương vị tổng thống, ông Radev từng gặp người đồng cấp Nga Vladimir Putin và kêu gọi "khôi phục đối thoại chính trị cấp cao".
Trong chiến dịch tranh cử, ông Radev tránh lên án Tổng thống Putin về chiến sự tại Ukraine, nhằm thu hút cử tri thân Nga - bước đi lập tức kéo theo phản ứng từ những người lo ngại Bulgaria có thể rời xa quỹ đạo thân châu Âu. Ông cho biết sẽ không phủ quyết các quyết định chung của EU, song có thể chọn không tham gia nếu thấy chúng gây tổn hại cho lợi ích quốc gia.
Năm ngoái, ông đã đề xuất trưng cầu dân ý về việc Bulgaria gia nhập khu vực đồng tiền chung châu Âu (eurozone), với lý do đất nước chưa sẵn sàng. Nhưng cuối cùng, Bulgaria đã trở thành thành viên thứ 21 của eurozone kể từ ngày 1-1-2026.
Maria Spirova, chuyên gia về chính trị Đông Âu tại Đại học Leiden (Hà Lan), dự báo Sofia dưới thời ông Radev sẽ "chuyển hướng đối ngoại về phía Mát-xcơ-va".
MINH DŨNG (Theo Euronews, DW)
