Nhiều rào cản trong lộ trình phi quân sự hóa Gaza
Ngày 30-7, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Hội đồng Hòa bình do ông thành lập đã đạt được thỏa thuận về việc giải giáp hoàn toàn lực lượng Hamas và các nhóm vũ trang khác tại Dải Gaza.
“Thỏa thuận lịch sử”
Trong bài viết trên mạng xã hội Truth Social, chủ nhân Nhà Trắng mô tả việc đạt được thỏa thuận giải giáp Gaza là cột mốc quan trọng trong quá trình triển khai kế hoạch hòa bình gồm 20 điểm của ông nhằm dứt cuộc xung đột giữa Israel và Hamas tại dải đất của người Palestine. “Thỏa thuận này là bước đi then chốt hướng đến việc Gaza cuối cùng được quản lý bởi một chính quyền Palestine mới. Chính quyền này sẽ phối hợp chặt chẽ với Hội đồng Hòa bình để hỗ trợ người dân Palestine”, ông Trump viết. Nhà lãnh đạo Mỹ thêm rằng Israel cũng sẽ được bảo đảm an ninh, do Gaza “không còn được dùng làm căn cứ cho các cuộc tấn công”.
Các tay súng Hamas tại Dải Gaza. Ảnh: Reuters
Ông Trump nói thỏa thuận sẽ được triển khai theo từng giai đoạn. Sau khi hoàn tất quá trình giải giáp, quân đội Israel sẽ rút khỏi Gaza và Lực lượng Ổn định Quốc tế sẽ phối hợp với lực lượng cảnh sát Palestine mới để đảm trách an ninh tại vùng lãnh thổ này.
Lộ trình đang được thảo luận bao gồm việc loại bỏ toàn bộ vũ khí, hệ thống đường hầm, kho chứa và cơ sở sản xuất vũ khí tại Gaza, đồng thời Hamas sẽ không còn giữ bất kỳ vai trò quân sự hay hành chính nào tại dải đất. Vũ khí của Hamas sẽ được bàn giao cho Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza (nhóm chuyên gia kỹ trị người Palestine được thành lập để quản lý Gaza) và đặt dưới sự giám sát của ISF.
Quá trình giải giáp Hamas sẽ bắt đầu trong tháng tới hoặc muộn hơn. Bản sao của thỏa thuận mà đài Al Jazeera có được cho thấy quá trình giải giáp sẽ bắt đầu bằng việc triển khai Lực lượng Ổn định Quốc tế và Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza vào Gaza. Sau đó, Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza sẽ giám sát quá trình “kiểm kê và lưu giữ” vũ khí, dưới sự quan sát của Ủy ban Kiểm chứng Quốc tế, đồng thời các phe phái Palestine sẽ tham gia quá trình này.
Nhiều thách thức phía trước
Mặc dù thông báo của ông Trump hôm 30-7 được xem như một bước tiến lớn, nhưng quá trình thực thi được cho sẽ gặp nhiều thách thức.
Hai quan chức cấp cao của Hamas ngày 31-7 xác nhận phong trào này đã đạt được thỏa thuận với Israel. Theo những quan chức này, các bên đã nhất trí về vấn đề giải giáp và quân đội Israel sẽ rút khỏi Gaza theo lộ trình từng giai đoạn.
Ông Ghazi Hamad, thành viên phái đoàn đàm phán của Hamas, nhấn mạnh nhóm sẽ không thực hiện bất kỳ phần nào của thỏa thuận nếu Israel không thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình. Ông lưu ý rằng quá trình giải giáp phụ thuộc vào việc Israel rút quân khỏi Gaza và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng vũ trang đối địch tại vùng lãnh thổ này.
Thực tế, Israel vẫn chưa chấp nhận thỏa thuận được đề xuất hiện nay. Một nhà ngoại giao Israel khẳng định nước này tiếp tục yêu cầu Hamas phải giải giáp hoàn toàn và Gaza phải được phi quân sự hóa trước khi quân đội Israel rút khỏi khu vực.
Giống như đề xuất 20 điểm ban đầu, giai đoạn triển khai được dự báo sẽ gặp nhiều khó khăn do sự thiếu lòng tin sâu sắc giữa hai bên. Ước tính quá trình triển khai có thể kéo dài từ 200-350 ngày.
Theo một nhà ngoại giao tham gia đàm phán, lộ trình phi quân sự hóa Gaza được xây dựng dựa trên các bước “có đi có lại” và có thể kiểm chứng, chứ không dựa trên lòng tin giữa các bên. Dù vậy, tình hình trên thực địa hiện vẫn còn rất xa so với lộ trình này.
Bạo lực vẫn tiếp diễn bất chấp thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực từ tháng 10-2025. Các quan chức y tế ở Gaza cho biết ít nhất 6 người Palestine đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Israel hôm 30-7. Những trường hợp tử vong này đã nâng tổng số người Palestine chết dưới bom đạn Israel lên hơn 1.200 người kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
Quân đội Israel đồng thời tiếp tục mở rộng phạm vi kiểm soát quân sự tại Gaza, trong khi Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố Tel Aviv muốn tăng phạm vi khu vực do nước này kiểm soát ở Gaza lên khoảng 70% diện tích dải đất.
HẠNH NGUYÊN (Theo Politico, Reuters)
