Nhiều vấn đề gay góc cho thượng đỉnh Mỹ - Trung
Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ thăm Trung Quốc vào ngày 14 và 15-5 tới nhằm thúc đẩy mối quan hệ ổn định giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong bối cảnh cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động chống Iran tạo ra nhiều hệ lụy chính trị và kinh tế.
Tổng thống Trump (trái) và Chủ tịch Tập gặp nhau tại Hàn Quốc hồi tháng 10-2025. Ảnh: Reuters
Đây là chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên của chủ nhân Nhà Trắng đến Trung Quốc từ năm 2017, thời điểm ông Trump đang trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên. Đây cũng sẽ là cuộc gặp thượng đỉnh trực tiếp đầu tiên của hai nhà lãnh đạo Mỹ - Trung kể từ tháng 10-2025, thời điểm ông Trump gặp Chủ tịch Tập Cận Bình bên lề hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Hàn Quốc. Cuộc gặp này đã giúp hai nước đồng ý tạm dừng cuộc chiến thương mại quy mô lớn.
Thương mại, AI và đất hiếm
Cả Mỹ và Trung Quốc đều hy vọng trong chuyến đi này của ông Trump, hai nước sẽ đạt được các thỏa thuận mới tích cực hơn nhằm tạo đà cho các cuộc gặp quan trọng khác trong năm nay, gồm hội nghị cấp cao APEC vào tháng 11 tại Thâm Quyến và hội nghị thượng đỉnh Nhóm 20 nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) tại Miami vào tháng 12.
Theo hãng tin Reuters, Mỹ và Trung Quốc có thể chính thức thông báo thành lập các cơ quan chuyên trách nhằm tạo thuận lợi cho các hoạt động thương mại và đầu tư giữa giới doanh nghiệp hai nước. Trung Quốc cũng có thể mua máy bay Boeing, đậu nành, dầu mỏ và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) của Mỹ. Hai nước cũng thảo luận khả năng kéo dài lệnh đình chiến thương mại mà theo đó Mỹ không tăng mức thuế hàng hóa từ Trung Quốc và ngược lại, Trung Quốc tiếp tục cho phép xuất khẩu đất hiếm sang Mỹ.
Điều quan trọng nhất với Trung Quốc vào lúc này là chính sách kiểm soát công nghiệp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo (AI) của Mỹ.
Hiện nay, Mỹ được cho vẫn duy trì vị trí dẫn trước 8 tháng về trình độ công nghệ AI so với Trung Quốc, một khoảng cách đáng kể nhưng Bắc Kinh tự tin có thể đuổi kịp. Nếu năng lực AI tiến nhanh, Mỹ lo ngại Trung Quốc có thể sử dụng nó cho các hoạt động quân sự và an ninh mạng, điều này sẽ sớm trở thành mối đe dọa an ninh quốc gia lớn nhất của Mỹ và các đồng minh.
Giới chức Mỹ hy vọng sẽ cùng Trung Quốc thiết lập các “kênh đối thoại” về sử dụng an toàn AI. Tuy nhiên, nếu thu hẹp và bắt kịp trình độ AI, Trung Quốc sẽ không lo bị Mỹ trả đũa và mọi cam kết sử dụng an toàn AI khó bền vững.
Vấn đề là Trung Quốc có thể tiếp tục sử dụng vũ khí đất hiếm trong giao dịch công nghệ với Mỹ, giữa lúc Washington và các đồng minh đang cần nhiều hơn nguồn cung ứng cực kỳ quan trọng này cho sản xuất vũ khí nhằm bổ sung vào kho vũ khí đã cạn kiệt vì hỗ trợ cho cuộc chiến ở Ukraine và mới nhất là chiến dịch quân sự quy mô lớn ở Trung Đông.
Cùng với AI, Mỹ muốn kiềm chế Trung Quốc mở rộng kho vũ khí hạt nhân nhưng nước này đã thẳng thừng từ chối đàm phán. Mỹ cũng muốn Trung Quốc ngừng mua dầu và gây áp lực buộc Iran chấm dứt ngăn chặn các tàu hàng qua lại eo biển Hormuz, đồng thời có thể mua dầu khí của Mỹ như các nước châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và các đối tác khác đã làm trong đàm phán thương mại với Mỹ. Tuy nhiên, dù bị ảnh hưởng bởi eo biển Hormuz đóng cửa, Trung Quốc vẫn có đủ nguồn lực dầu khí từ dự trữ và đa dạng nguồn nhập.
Về phần mình, Trung Quốc đang gây áp lực lên ông Trump về vấn đề Đài Loan. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị mới đây cảnh báo với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio rằng vấn đề Đài Loan là “nguy cơ lớn nhất trong quan hệ Mỹ - Trung”. Vì lợi ích lớn hơn từ Trung Quốc, ông Trump thời gian qua đã thể hiện rõ tính do dự trong giao dịch với Đài Loan.
ĐỨC TRUNG
