Những mắt xích yếu nhất của ngành vận tải biển toàn cầu
Cuộc chiến do Mỹ - Israel phát động chống Iran đã phơi bày những điểm yếu trong ngành vận tải biển, khi hệ thống vận chuyển tới 80% thương mại toàn cầu này vẫn dựa trên nền tảng lỗi thời.
Một tàu container do hãng vận tải biển CMA CGM của Pháp vận hành đi qua eo biển Hormuz. Ảnh: AFP
Đội tàu thương mại đang “già cỗi”
Các cảng biển, tàu thuyền, cơ sở hạ tầng an ninh và khuôn khổ pháp lý quản lý thương mại hàng hải ngày càng không còn phù hợp với những rủi ro hiện đại, trong khi các mạng lưới hậu cần vẫn phụ thuộc vào những công nghệ lạc hậu.
Nhiều cảng biển, ngoại trừ các cảng tại châu Á, thiếu năng lực tiếp nhận những tàu lớn và phức tạp hơn hoặc mở rộng khả năng xử lý hàng hóa. Điều này dẫn đến tình trạng tắc nghẽn và chậm trễ tốn kém ở “chặng cuối” của quá trình vận chuyển.
Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO), đội tàu thương mại toàn cầu đang “già cỗi”, với tuổi đời trung bình hơn 20 năm. Những phương tiện cũ thường thiếu các tính năng an toàn hiện đại như hệ thống chữa cháy tiên tiến.
Công ty ShipIn Systems cho biết yêu cầu bồi thường bảo hiểm đối với những tàu này đang tăng mạnh do nguy cơ cháy nổ ngày càng cao. Cứ 8 tàu trên 25 tuổi thì có một chiếc rất dễ bị tổn thất toàn bộ.
Quá trình hiện đại hóa ngành hàng hải sẽ đòi hỏi mức độ phối hợp chưa từng có để nâng cấp tàu và cảng, số hóa hệ thống, chuyển đổi tiêu thụ năng lượng sang năng lượng tái tạo và củng cố cơ chế quản lý, giữa bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang hấp thụ những hệ quả sâu rộng từ cuộc chiến ở Iran - cú sốc chuỗi cung ứng thứ 4 trong vòng 5 năm qua.
Một số chuyên gia đề xuất cần có các tàu nhỏ hơn và nhiều hơn để đáp ứng những thay đổi về tuyến vận tải và nhu cầu vận chuyển. Tiếp theo là mô hình “cảng thông minh”, kết hợp giữa hệ thống bốc dỡ hàng hóa tự động, logistics vận hành bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống dữ liệu tích hợp có liên kết với các hãng tàu, hải quan và vận tải nội địa.
Trạng thái bình thường mới ở Trung Quốc
Được thúc đẩy bởi làn sóng bùng nổ AI và dữ liệu lớn, Trung Quốc, quốc gia vận tải biển lớn nhất thế giới, đang tích cực chuyển hướng sang “vận tải biển thông minh”.
Theo ông Geng Xiongfei, chuyên gia thuộc Bộ Giao thông Trung Quốc, vận tải biển thông minh là hệ thống vận tải đường thủy lấy tàu tự hành làm trung tâm, được hỗ trợ bởi hạ tầng số và bảo đảm bằng hệ thống kiểm soát vận hành phối hợp.
Hiện Trung Quốc sở hữu đội tàu hàng hải và cụm cảng biển lớn nhất thế giới, liên tục dẫn đầu về sản lượng hàng hóa và container được xử lý trong nhiều năm liền. Những tháng gần đây đã chứng kiến các thiết bị và công nghệ mới được đưa từ phòng thí nghiệm ra biển khơi. Chẳng hạn, tháng trước, tàu container thông minh chạy hoàn toàn bằng điện đầu tiên của Trung Quốc và lớn nhất thế giới ở phân khúc 10.000 tấn là chiếc Ning Yuan Dian Kun đã bắt đầu khai thác thương mại. Vận hành bằng pin, tàu được trang bị khả năng nhận thức hình ảnh trong mọi điều kiện thời tiết và chức năng lập hải trình thông minh.
Việc chuyển sang năng lượng điện được kỳ vọng giúp tiết kiệm khoảng 580 tấn nhiên liệu và giảm hơn 1.400 tấn CO2/năm, đánh dấu bước tiến lớn trong logistics xanh. Điều này không chỉ thể hiện bước đột phá của Bắc Kinh trong công nghệ tàu thông minh mà còn phù hợp với xu hướng vận tải biển xanh trên toàn cầu. Tự động hóa tàu biển vẫn là trọng tâm của cuộc cách mạng công nghệ này, với việc Trung Quốc liên tục đưa nhiều tàu thông minh vào hoạt động.
Tuy nhiên, một tàu thông minh cần có “cảng thông minh”. Trung Quốc đã xây dựng 60 cảng container và hàng rời tự động, với các cầu cảng tự động chiếm khoảng 28% số bến cảng trên 10.000 tấn.
Sự phối hợp giữa tàu và cảng đã được thể hiện rõ vào tháng 2 tại cảng Thanh Đảo thuộc tỉnh Sơn Đông. Chiếc Zhifei, tàu container thương mại thông minh ven biển đầu tiên của Trung Quốc, khi đó đã hoàn toàn tự hành trong việc điều hướng, cập bến và neo đậu, đồng thời phối hợp liền mạch với các cần cẩu tự động để bốc dỡ hàng mà không cần sự can thiệp của con người.
Tàu hơn 15 tuổi chiếm 33% trong số 90.000 tàu thương mại đang hoạt động trên thế giới và đây là đối tượng cần được nâng cấp. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương chiếm gần một nửa hoạt động nâng cấp tàu toàn cầu do các đội tàu cũ tập trung nhiều tại Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Chỉ riêng việc giúp đội tàu toàn cầu đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 đến năm 2050 cũng có thể tốn tới 1.400 tỉ USD.
HẠNH NGUYÊN (Theo Nikkei Asia, Xinhua)
