Nữ sinh thay đổi xã hội từ cú sốc deepfake
Là nạn nhân từng bị bạn cùng lớp dùng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phát triển và lan truyền hình ảnh khỏa thân, Elliston Berry (16 tuổi) đang nỗ lực để không một người trẻ nào chịu tổn thương và cảm thấy đơn độc trong cuộc chiến chống deepfake.
Berry (bìa trái) chứng kiến Tổng thống Trump ký ban hành "Đạo luật Gỡ bỏ". Ảnh: AP
Deepfake là kết hợp giữa "deep learning" (học sâu) và "fake" (giả). Công nghệ này sử dụng AI phân tích cử chỉ, nét mặt và giọng nói của một người, từ đó tạo ra hình ảnh hoặc video về họ giống như người thật, kể cả giọng nói. Theo nghiên cứu do tổ chức phi lợi nhuận Thorn công bố năm 2025, cứ 8 thanh thiếu niên ở Mỹ thì có 1 người biết ai đó đã trở thành mục tiêu của ảnh khỏa thân deepfake.
Cú sốc deepfake xảy đến với Berry vào tháng 10-2023, khi nữ sinh của trường trung học Aledo (hạt Parker, bang Texas) thấy ảnh khỏa thân giả mạo cô lan truyền trên mạng. Người trong ảnh mang gương mặt Berry nhưng thân thể không phải của cô. Một nam sinh cùng lớp đã dùng ít nhất 2 tấm ảnh trên tài khoản mạng xã hội của Berry, rồi dùng phần mềm AI để tạo ảnh deepfake này. Nữ sinh 14 tuổi khi đó vô cùng hoảng sợ, không biết làm thế nào để xóa những bức ảnh đó khỏi mạng xã hội. Ngoài Berry, 8 người bạn khác của cô cũng trở thành nạn nhân của trò chỉnh sửa ảnh này.
Sau khi tiếp nhận vụ việc, hiệu trưởng và cảnh sát đều không biết cách xử lý bởi đây là lĩnh vực hoàn toàn mới. Các tài khoản chia sẻ hình ảnh khiêu dâm này vẫn hoạt động trên ứng dụng mạng xã hội Snapchat trong 9 tháng.
Berry và mẹ quyết định liên hệ với Thượng nghị sĩ bang Texas Ted Cruz. Ông Cruz và nhóm thượng nghị sĩ lưỡng đảng sau đó đã trình dự luật hình sự hóa hành vi phát tán ảnh khỏa thân giả hoặc thật khi không có sự đồng thuận của người trong ảnh. Trong vòng vài tháng, hai mẹ con đã liên tục bay đến thủ đô Washington D.C. để vận động cho dự luật này, bao gồm việc Berry chia sẻ sự cố ảnh deepfake của mình với Đệ nhất phu nhân Melania Trump.
Vào tháng 4-2025, "Đạo luật Gỡ bỏ" (Take It Down Act) được thông qua tại Hạ viện, trở thành đạo luật đầu tiên của Mỹ xử lý những tác hại do AI gây ra, bao gồm cả deepfake. Tháng 5-2025, đạo luật được Tổng thống Donald Trump ký thành luật, quy định việc chia sẻ hình ảnh khiêu dâm không có sự đồng thuận của người trong ảnh, dù là hình ảnh thật hay do máy tính tạo ra, là hành vi phạm tội. Thủ phạm sẽ phải ngồi tù 2 năm nếu nạn nhân là người trưởng thành và 3 năm nếu nạn nhân là trẻ vị thành niên. "Đạo luật Gỡ bỏ" cũng bắt buộc các nền tảng kỹ thuật số phải gỡ bỏ ảnh deepfake khiêu dâm trong vòng 48 giờ kể từ khi nhận được thông báo.
Trở thành nhà hoạt động cấp quốc gia
Ngoài vận động cho "Đạo luật Gỡ bỏ", Berry còn hợp tác với công ty an ninh mạng Adaptive Security và Pathos Consulting Group để tạo ra khóa học miễn phí nhằm hướng dẫn học sinh từ bậc trung học cơ sở đến trung học phổ thông, giáo viên và phụ huynh về vấn nạn sử dụng ảnh deepfake khiêu dâm mà không có sự đồng ý của người trong ảnh.
Khóa học trực tuyến dài khoảng 17 phút, bao gồm các bài học về hiểu và nhận biết các nội dung deepfake do AI tạo ra, deepfake lạm dụng tình dục và tống tiền tình dục (sextortion). Tống tiền tình dục là một hình thức lừa đảo trong đó nạn nhân bị dụ dỗ gửi hình ảnh nhạy cảm cho kẻ xấu trên mạng và sau đó bị ép đưa tiền chuộc hoặc tiếp tục cung cấp nội dung khiêu dâm. Vấn nạn này đã ảnh hưởng đến hàng ngàn thanh thiếu niên trong những năm gần đây và dẫn đến nhiều trường hợp tự tử.
Khóa học của Berry cũng cung cấp các liên kết đến nguồn hỗ trợ từ RAINN (tổ chức phi lợi nhuận chống bạo lực tình dục ở Mỹ), bên cạnh thông tin về hậu quả pháp lý theo "Đạo luật Gỡ bỏ" và hướng dẫn cách yêu cầu gỡ bỏ hình ảnh.
HỒNG TRẦN (Theo CNN, TIME)
