Ông Trump kêu gọi các nước rút khỏi ICC
Lời kêu gọi của Tổng thống Mỹ Donald Trump trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc là một phần của chiến dịch leo thang của Mỹ nhằm chống lại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC). Trong khi chỉ một vài quốc gia chọn rút khỏi ICC, nhiều chính phủ, đặc biệt là ở châu Âu, đồng loạt lên tiếng bảo vệ tòa án có trụ sở tại La Haye (Hà Lan) như một nền tảng của công lý quốc tế.
Ông Trump chỉ trích ICC.
Dẫn lý do kêu gọi các nước rút khỏi và thậm chí đòi giải tán ICC, nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng tòa án này đã vượt quá thẩm quyền khi định đoạt quyền công dân của các quốc gia, gồm cả Mỹ và Israel, những nước chưa phê chuẩn hiệp ước thành lập ICC, tức Quy chế Rome. Được biết, tổng cộng 125 quốc gia đã tham gia Quy chế Rome của ICC - tòa án cấp cao nhất chuyên điều tra và truy tố những cá nhân bị buộc tội xâm lược, diệt chủng, tội ác chiến tranh và chống lại loài người.
Nước nào hưởng ứng lời kêu gọi của Mỹ?
Chính quyền Mỹ qua các đời tổng thống trước đây ứng xử với ICC tùy theo từng trường hợp, như công khai chỉ trích hoặc trừng phạt khi tòa án này đe dọa lợi ích quốc gia và công dân của Mỹ hoặc đồng minh, song cũng có khi hậu thuẫn hoạt động điều tra tội phạm chiến tranh của tòa đối với kẻ thù chung.
Tuy nhiên, kể từ khi ông Trump trở thành chủ nhân Nhà Trắng, Mỹ ngày càng gay gắt chỉ trích và nhiều lần đòi giải tán ICC. Không chỉ áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính và cấm nhập cảnh vào Mỹ đối với quan chức của tòa án, giới chức Washington còn chuẩn bị nhiều biện pháp trừng phạt khác nhằm làm suy yếu khả năng hoạt động của tòa.
Hồi tháng 7, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã phát động một chiến dịch ngoại giao nhằm “giải tán ICC từng bước một, nếu cần thiết”. Ông Rubio tuyên bố ICC gây ra mối đe dọa cho các binh sĩ Mỹ và lực lượng tham gia trục xuất người di cư cũng như chiến dịch tấn công các tàu nghi buôn lậu ma túy trên biển Caribe. Tổng thống Trump từng nói chiến dịch này là nhằm bảo vệ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người bị ICC ra lệnh bắt giữ vào năm 2024 cùng với bộ trưởng quốc phòng lúc bấy giờ liên quan đến cuộc chiến ở Gaza.
Sau khi Ngoại trưởng Rubio phát động chiến dịch, Venezuela và Chad thông báo kế hoạch rút khỏi tòa án. Năm ngoái, Burkina Faso, Mali và Niger cũng đã tuyên bố rút khỏi ICC, cho rằng tòa án này đã trở thành “công cụ đàn áp kiểu thực dân mới”.
Phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ngày 22-9, Tổng thống Nauru, ông David Adeang, cho biết nước ông sẽ rút khỏi Quy chế Rome vì ICC ngày càng “mất đi vai trò quan trọng”.
Những nước bảo vệ ICC
Ngày 24-9, phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc, Thủ tướng Hà Lan Rob Jetten cho biết tòa án đang “bị tấn công” và gặp nguy hiểm. “Làm sao các vị có thể phản đối việc truy tố những tội ác tồi tệ nhất? Và tôi tin rằng chỉ có một câu trả lời duy nhất. Đó là: hãy để yên cho ICC và tất cả các thể chế bảo vệ trật tự pháp luật quốc tế”, ông kêu gọi.
Theo Reuters, Liên minh châu Âu (EU) đã thảo luận về một đạo luật nhằm đáp trả các lệnh trừng phạt tiềm tàng của Mỹ.
Thủ tướng Sanae Takaichi cũng nhấn mạnh sự ủng hộ của Nhật Bản đối với ICC trong bài phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc. Chính phủ Nhật Bản đang tìm cách dỡ bỏ lệnh trừng phạt của Mỹ chống lại bà Tomoko Akane, công dân Nhật hiện giữ chức Chủ tịch ICC.
Brian Finucane, cố vấn cấp cao tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho biết nhiều quốc gia vẫn cam kết ủng hộ sứ mệnh của ICC nhằm hạn chế tác động của chiến dịch chống tòa án do Washington phát động.
THANH TRÚC (Tổng hợp)
