Phát huy vai trò Công đoàn trong thực hiện Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá

Những kết quả đáng ghi nhận trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá

Tại Tọa đàm "Phát huy vai trò tổ chức công đoàn trong thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá" do Báo Đại biểu nhân dân tổ chức, nhiều thống kê về tác hại của hút thuốc lá tới sức khỏe con người được đưa ra. Theo đó, tại Việt Nam, có khoảng 40.000 ca tử vong mỗi năm, tức là hơn 100 người chết liên quan đến thuốc lá mỗi ngày. Từ khi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá ra đời và có hiệu lực (2013), đến nay, nhiều địa phương, cơ quan, doanh nghiệp đã thực hiện nhiều giải pháp để đưa luật vào cuộc sống, như: đẩy mạnh tuyên truyền về tác hại của hút thuốc lá và hút thuốc lá thụ động; phát động phong trào xây dựng cơ quan, đơn vị, bệnh viện, trường học không khói thuốc..., ký cam kết thi đua trong cơ quan đơn vị thực hiện môi trường không khói thuốc. Theo đó, nhiều nơi đã xây dựng được môi trường không khói thuốc lá, tỷ lệ người hút thuốc lá có xu hướng giảm xuống. 

PGS. TS Lương Ngọc Khuê chia sẻ tại Tọa đàm. Ảnh: Duy Thông

Nói về kết quả này, Thầy thuốc Nhân dân, PGS. TS Lương Ngọc Khuê, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh; Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá cho biết, theo thống kê tình hình sử dụng thuốc lá tại 34 tỉnh, thành phố năm 2020 cho thấy, 95,5% người trưởng thành và hiểu biết hút thuốc lá. 96% người trưởng thành hiểu hút thuốc lá gây ung thư phổi, hơn 80% người trưởng thành tin rằng hút thuốc lá thụ động gây bệnh nguy hiểm, 60,2% dân số biết về Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Nếu năm 2000, nam giới tuổi trưởng thành Việt Nam có tỷ lệ hút thuốc là 54,4%, thì đến năm 2015 đã giảm xuống còn 49,4% và hiện nay là giảm xuống còn 42,3%. Đối với nữ giới của chúng ta trước kia là hơn 2%, nay đã giảm còn 1,2%... Thực tế, tại các cuộc họp, bến cảng, bến tàu, sân bay… hình ảnh người hút thuốc lá đã không còn. Đặc biệt là những lề thói như: đám cưới, đám hỏi chủ nhà đem thuốc đi mời khách còn rất ít.

Theo PGS Lương Ngọc Khuê, sự ra đời của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã tạo nên sự thay đổi mô hình bệnh tật của Việt Nam. Đó là một mô hình “bệnh tật kép”. Bên cạnh các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như SARS-CoV-1, SARS-CoV-2 và những bệnh truyền nhiễm khác thì chúng ta đang phải đối mặt với mô hình bệnh như huyết áp, tim mạch, tiểu đường, ung thư, xơ vữa động mạch… mà theo các nhà khoa học trên thế giới cho thấy, nguyên nhân chính của các bệnh này là do tác hại từ thuốc lá.

Tại các bệnh viện của Việt Nam có tới 70 đến 75 % tỷ lệ bệnh nhân mắc các bệnh mãn tính, không lây này. Thực tế, các bệnh viện về tim mạch, khám và điều trị ung thư, về hô hấp phổi… đều trong tình trạng quá tải. Nên việc ra đời của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã thể hiện tính nhân văn, tiến bộ. Từ đó thì đã lan tỏa tính tích cực và cho chúng ta thấy rất nhiều các nhóm giải pháp, quy định luật, quy trình thực thi và sự nỗ lực của cả cộng đồng trong việc phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá – vẫn chồng chất khó khăn

Mặc dù đã đi vào cuộc sống 8 năm, nhưng đến nay, vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế khi thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Mặc dù chúng ta có hệ thống tuyên truyền và có hệ thống cai nghiện, điều trị rộng khắp nhưng tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá ở Việt Nam vẫn cao, hiện nay là 42%. Nhất là vùng nông thôn, gần như hai nam giới ở tuổi trưởng thành có một người hút thuốc. Tiếp đó, chúng ta đã có các chế tài, cơ chế xử phạt và đội ngũ thực thi nhưng để Luật đi vào cuộc sống vẫn còn rất nhiều những thách thức. Ý thức tuân thủ quy định của pháp luật về phòng chống tác hại thuốc lá trong một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức và người dân chưa cao, tình trạng vi phạm quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc và nơi công cộng còn diễn ra còn không hiếm.

Bên cạnh đó, thuế thuốc lá của Việt Nam vẫn rất thấp, chiếm khoảng 35 - 40% so với các quốc gia trên thế giới (lên đến 80-90%). Nếu thu thuế từ thuốc lá mỗi năm là 31.000 tỷ đồng thì chi mất 24.000 tỷ cho việc chữa các loại bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá. Nếu chúng ta áp dụng các biện pháp tăng thuế đối với thuốc lá sẽ mang lại “lưỡng lợi”, lợi cho ngân sách và lợi cho vấn đề sức khỏe người dân.

Ngoài ra, bên cạnh thuốc lá lậu, thuốc lá phi truyền thống đang có xu hướng tăng lên ở Việt Nam và trên thế giới khiến các cơ quan khó quản lý. Và những người làm công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đa số là kiêm nhiệm nên hiệu quả chưa cao….

Ngoài việc liên quan đến sức khỏe của cá nhân và cộng đồng, hút thuốc lá còn liên quan đến văn hóa công sở, hình ảnh người cán bộ trước nhân dân và ứng xử văn hóa của cán bộ, công chức, viên chức.

Phát huy vai trò của tổ chức công đoàn trong phòng, chống tác hại của thuốc lá

Để Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tiếp tục đi vào cuộc sống vẫn còn rất nhiều thách thức, đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực rất lớn. Ông Nguyễn Danh Tú, Ủy viên Thường trực Ủy ban Tư pháp của Quốc hội, Thành viên Ban Chỉ đạo phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Văn phòng Quốc hội cho rằng, trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, công tác tuyên truyền, vận động để nâng cao nhận thức của người dân về phòng, chống thuốc lá của vị trí, vai trò, ý nghĩa hết sức quan trọng. Công tác tuyên truyền này đòi hỏi phải thực hiện thường xuyên, liên tục và có trọng tâm, trọng điểm.

Các chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm và giải pháp phòng chống tác hại của thuốc lá. Ảnh: Duy Thông

Còn theo bà Trần Thị Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế, chúng ta cần tiếp tục xây dựng, hoàn thiện thể chế. Theo đó, hiện Bộ Y tế đang xây dựng thông tư hướng dẫn tổ chức thực hiện môi trường không khói thuốc, sẽ xin ý kiến Quốc hội, các đại biểu Quốc hội về việc gia tăng thuế thuốc lá. Đồng thời, Bộ Y tế đang tiến hành tổ chức, xét tặng giải thưởng môi trường không khói thuốc, lượng hóa và đưa vào tiêu chí thi đua, lựa chọn các tổ chức, đơn vị, cá nhân thực hiện tốt để tôn vinh. Về công tác truyền thông, Bộ Y tế và Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá rất chú trọng đến việc giáo dục trong trường học, gắn với mục tiêu ngăn ngừa thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá mới. Ngoài ra, Bộ cũng kiến nghị cần tăng cường vai trò giám sát, thanh tra, kiểm tra, của các cơ quan chức năng, bởi thanh tra, kiểm tra vừa kiểm soát quá trình thực thi, vừa là hình thức tuyên truyền, phổ biến cho đối tượng phải chịu sự kiểm tra, giám sát biết được việc của họ cần phải làm, từ đó có trách nhiệm hơn trong việc thực hiện.

Đặc biệt, theo các chuyên gia tại tọa đàm, để công tác phòng, chống tác hại thuốc lá hiệu quả rất cần sự vào cuộc của các tổ chức - đoàn thể, trong đó có tổ chức công đoàn. Với số lượng hơn 10 triệu công chức, viên chức và người lao động, thì đây là lực lượng có vai trò quan trọng trong công tác tuyên truyền về phòng, chống tác hại thuốc lá. Sự vào cuộc tích cực của tổ chức công đoàn - nơi gắn bó trực tiếp với người lao động - sẽ nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá, giảm tỷ lệ người hút thuốc lá, hạn chế phát sinh người hút thuốc mới, bảo đảm quyền của người lao động là được sống và làm việc trong môi trường không khói thuốc.

Để phát huy được hiệu quả trong công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá, theo ông Nguyễn Danh Tú, các tổ chức công đoàn cần đa dạng các hoạt động phòng, chống tác hại của thuốc lá, tiến hành thường xuyên, cụ thể, thiết thực, phù hợp, gắn với đặc điểm của từng cơ quan, tổ chức công đoàn cơ sở để tránh các hoạt động chung chung, hình thức. Bên cạnh công tác tuyên truyền, vận động, thuyết phục, cần phát huy, quan tâm công tác kiểm tra, giám sát, phê bình đối với những người không thực hiện nghiêm các quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Công đoàn cũng cần phối hợp chặt chẽ với các tổ chức đoàn thể trong cơ quan, đơn vị như Hội Cựu chiến binh, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên… để tất cả các tổ chức cùng vận động, tuyên truyền, giám sát thực hiện, từ đó, tạo sức mạnh tổng hợp, sự đồng thuận cao để giúp hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá có chuyển biến tích cực, đồng bộ. Theo ông, cần tiếp cận với những hình thức, cách thức mới hơn, tiệm cận với xu hướng cách mạng 4.0 để tác động đến đối tượng đang hướng tới, đó là mạng xã hội - “Chỉ đơn giản cùng một thời điểm trên mạng xã hội kêu gọi nhau đặt avatar (ảnh đại diện) kêu gọi cảnh báo sử dụng thuốc lá, thông điệp đó không chỉ đến được với người hút thuốc, người hút thuốc thụ động mà còn tác động đến cả những người không hút thuốc, những người chưa biết rõ tác hại của thuốc lá”./.