Phòng ngừa tội phạm ở lứa tuổi vị thành niên
Thực tiễn xét xử tại các tòa án trên địa bàn TP Cần Thơ trong những năm gần đây cho thấy, không ít vụ án hình sự có số lượng lớn bị cáo ở độ tuổi vị thành niên và nhiều vụ việc bắt nguồn từ mâu thuẫn rất nhỏ nhưng hậu quả lại đặc biệt nghiêm trọng.
TAND khu vực 10 - Cần Thơ, xét xử vụ án cố ý gây thương tích và gây rối trật tự công cộng với 27 bị cáo là thanh thiếu niên, ngày 23-9-2025.
Theo Tòa Gia đình và người chưa thành niên - Tòa án Nhân dân (TAND) TP Cần Thơ, trong năm 2025, đơn vị thụ lý 13 vụ án hình sự với 24 bị cáo là người chưa thành niên, liên quan đến các tội cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng, xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân, va chạm trong sinh hoạt, giao tiếp...
Cuối tháng 9-2025, TAND khu vực 10 - Cần Thơ, đưa 27 bị cáo trong vụ án cố ý gây thương tích và gây rối trật tự công cộng ra xét xử. Trong đó, có 1 bị cáo chưa đủ 16 tuổi và 8 bị cáo chưa đủ 18 tuổi. Chỉ vì mâu thuẫn, hai nhóm thanh thiếu niên hẹn nhau giải quyết bằng bạo lực, chuẩn bị hung khí như dao tự chế, vỏ chai bia và kéo đến điểm hẹn để đánh nhau, làm 1 người bị thương với tỷ lệ thương tích 69%.
Theo ông Thạch Viết Tâm, Chánh án TAND khu vực 10, nguyên nhân dẫn đến tội phạm ở lứa tuổi vị thành niên xuất phát từ nhiều yếu tố. Trước hết là sự thiếu quan tâm, quản lý của gia đình. Nhiều phụ huynh mải lo làm ăn, ít dành thời gian theo dõi, giáo dục con em, dẫn đến việc các em thiếu sự định hướng, dễ bị lôi kéo, kích động. Bên cạnh đó, nhận thức pháp luật của một bộ phận người chưa thành niên còn hạn chế, chưa ý thức đầy đủ về hậu quả pháp lý của hành vi bạo lực.
Bà Sơn Thị Pheng, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư Cần Thơ, từng tham gia bào chữa cho nhiều bị cáo chưa thành niên, cho biết: “Tác động tiêu cực từ mạng xã hội, các mối quan hệ bạn bè phức tạp, tâm lý hiếu thắng, thích thể hiện bản thân cũng là những yếu tố khiến các em dễ hành động bốc đồng. Ngoài ra, việc thiếu kỹ năng sống, thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc và không biết cách giải quyết mâu thuẫn bằng biện pháp hòa bình khiến nhiều vụ việc bị đẩy lên thành án hình sự”.
Bộ luật Hình sự quy định, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về một số tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm do mình thực hiện. “Pháp luật cũng đặt ra nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội theo hướng lấy giáo dục là chủ yếu, giúp họ sửa chữa sai lầm, phát triển lành mạnh, trở thành công dân có ích cho xã hội. Dù vậy, với những hành vi có tính chất côn đồ, sử dụng hung khí nguy hiểm, gây hậu quả rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng, việc áp dụng hình phạt nghiêm minh là cần thiết để bảo đảm tính răn đe và phòng ngừa chung” - bà Tôn Thị Thanh Thúy, Phó chánh Tòa Gia đình và người chưa thành niên.
Để hạn chế tình trạng tội phạm trong lứa tuổi chưa thành niên, cần có sự vào cuộc đồng bộ của gia đình, nhà trường và xã hội. Gia đình cần nâng cao trách nhiệm trong việc quản lý, giáo dục con em, quan tâm đời sống tinh thần và các mối quan hệ của trẻ. Chị Nguyễn Kim Phượng ở phường Sóc Trăng, chia sẻ: “Con tôi đang học lớp 9, chuẩn bị lên lớp 10, tôi thường nhắc nhở con không tự giải quyết những mâu thuẫn cá nhân theo lời bạn bè xúi giục. Bên cạnh đó, tôi kiên nhẫn lắng nghe con, không quở trách gay gắt để con có thể tự tin chia sẻ với mình”.
Còn thầy Phùng Kim Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Diệu (phường Phú Lợi), cho biết: “Trường thường xuyên tổ chức những khóa học dạy học sinh cách kiểm soát cảm xúc, nhận diện hành vi vi phạm pháp luật, tạo sân chơi lành mạnh để các em hòa đồng, yêu thương, gắn kết với nhau. Đồng thời phối hợp chặt chẽ với gia đình và chính quyền địa phương trong việc quản lý học sinh ngoài giờ học”.
Ngoài sự quan tâm của nhà trường và gia đình, các cơ quan chức năng cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật, tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao lành mạnh, tạo môi trường sinh hoạt tích cực, để các em có nhận thức đúng, biết kiềm chế bản thân để tránh “bốc đồng” mà vi phạm pháp luật...
Bài, ảnh: THANH TÂM
