“Siêu El Niño” và xung đột đe dọa an ninh lương thực toàn cầu
Giữa thời điểm thế giới ghi nhận nhiều điểm nóng xung đột vũ trang, hiện tượng El Niño mạnh bất thường được dự báo đạt đỉnh vào cuối năm 2026 có thể dẫn tới “cuộc khủng hoảng kép” làm gián đoạn nguồn cung nông nghiệp toàn cầu, đẩy giá thực phẩm tăng vọt và làm suy yếu khả năng chống chịu đói nghèo của các cộng đồng dễ bị tổn thương.
Hiện tượng El Niño đang đe dọa cây lúa - lương thực chính nuôi sống hơn một nửa dân số thế giới. Ảnh: Jakarta Post
El Niño là hiện tượng lớp nước biển bề mặt ở vùng trung tâm và phía Đông xích đạo Thái Bình Dương nóng lên bất thường, làm thay đổi sức gió, áp suất và gây biến đổi lớn về thời tiết.
Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), El Niño đã hình thành khi nhiệt độ ở vùng xích đạo Thái Bình Dương cao hơn mức trung bình 0,5°C trong nhiều tháng liên tiếp. Hiện tượng này đang mạnh lên với 81% khả năng đạt cường độ kỷ lục trong tháng 10 đến tháng 12-2026, trở thành một trong những đợt mạnh nhất kể từ năm 1950.
“Siêu El Niño” có thể dẫn tới nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan hơn, do nước biển ấm lên làm đổi hướng gió và dòng khí quyển trên Trái đất. Ngay cả một đợt không quá mạnh, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, cũng có thể làm tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu, gây ra hạn hán ở nhiều nơi như Úc, Đông Nam Á và tạo ra mưa lớn, lũ lụt tại Nam Mỹ hoặc Đông Phi.
Trong cảnh báo gần đây, các cơ quan Liên Hiệp Quốc (LHQ) cho biết nguy cơ hạn hán ở một số khu vực có thể tăng hơn 50% trong vài tháng tới, nhất là những vùng nông nghiệp trọng điểm của thế giới.
Chẳng hạn như ở Ấn Độ, hiện tượng El Niño dự kiến làm giảm lượng mưa, dẫn đến thiếu nước nghiêm trọng ngay trong thời điểm gieo trồng lúa. Hồi tháng 6, quốc gia sản xuất gần 1/3 lượng gạo của thế giới ghi nhận lượng mưa thấp hơn khoảng 40% so với bình thường.
Ngoài Nam Á, LHQ dự báo nguy cơ El Niño cao nhất ở vùng Sahel và phía Nam châu Phi, Đông Nam Á và Trung Mỹ.
So với mức đỉnh năm 2022, dữ liệu của Tổ chức Lương Nông LHQ (FAO) cho biết giá lương thực hiện vẫn thấp hơn gần 20%. Năm ngoái, sản lượng thu hoạch các loại cây lương thực chủ lực trên toàn cầu như bắp và lúa mì ghi nhận mức cao kỷ lục mới, tiếp nối đà tăng trưởng mạnh mẽ của sản xuất nông nghiệp thế giới khi nông dân mở rộng diện tích canh tác trong điều kiện thời tiết thuận lợi. Năm nay, nhiều niên vụ ghi nhận mức sụt giảm nhẹ nhưng vẫn đứng thứ 2 lịch sử.
Nhưng với hiện tượng El Niño đang hình thành, FAO lưu ý “hiệu ứng cộng hưởng” giữa thời tiết cực đoan và các cuộc xung đột vũ trang có thể tạo ra “cú sốc kép” đe dọa trực tiếp an ninh lương thực toàn cầu. Theo cảnh báo mới của Ngân hàng Thế giới, sản lượng lúa gạo ở các khu vực bị ảnh hưởng có thể giảm từ 20-50%.
Hiện tại, xung đột Nga - Ukraine với hàng loạt vụ tấn công nhắm vào các cảng và vùng đất nông nghiệp đang tiếp tục làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động xuất khẩu ngũ cốc qua Biển Đen, gây sức ép lên nguồn cung lúa mì toàn cầu và làm tăng chi phí hậu cần.
Trong khi đó ở Trung Đông, cuộc chiến tại Iran đang gây ra những hệ lụy sâu rộng cho ngành nông nghiệp khi tuyến vận chuyển huyết mạch qua eo biển Hormuz bị đình trệ khiến giá nhiên liệu và các sản phẩm phân bón thiết yếu tăng cao. Thực trạng này buộc nông dân nhiều nơi trì hoãn mua vật tư hoặc chuyển sang trồng các giống cây cần ít phân bón hơn. Tình hình kéo dài có thể ảnh hưởng năng suất vụ thu hoạch tiếp theo.
Theo các chuyên gia về an ninh lương thực, chưa tính đến tác động của hiện tượng El Niño, chỉ riêng cuộc xung đột ở Trung Đông có thể đẩy khoảng 520 triệu người rơi vào nạn đói vào năm 2030. LHQ cho biết, hiện có hơn 266 triệu người tại 47 quốc gia đối mặt tình trạng mất an ninh lương thực cấp tính, trong đó xung đột vũ trang là nguyên nhân cốt lõi.
MAI QUYÊN (Theo DW, UN)
