Thách thức đối với ngoại giao cân bằng của Iraq 

Sau chuyến công du nước ngoài đầu tiên tới Mỹ, Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi vừa có chuyến thăm nước láng giềng Iran như một chỉ dấu cho thấy Baghdad đang nỗ lực cân bằng quan hệ giữa hai đối tác quan trọng không thể thiếu này.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian (trái) tiếp đón Thủ tướng Iraq al-Zaidi hôm 23-7. Ảnh: Journal-news

Bước chuyển trong quan hệ với Mỹ

Đầu năm 2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai lên tiếng phản đối cựu Thủ tướng Iraq Nouri al-Maliki quay trở lại cầm quyền, cho rằng ông này có quan hệ thân thiết với Iran và nổi tiếng với khuynh hướng bè phái, vốn đã làm trầm trọng thêm căng thẳng giữa người Shiite chiếm đa số và người Sunni thiểu số ở Iraq.

Trong bối cảnh đó, doanh nhân triệu phú 40 tuổi al-Zaidi nổi lên như ứng viên đồng thuận của khối chính trị Shiite nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Trump và trở thành thủ tướng trẻ nhất trong lịch sử Iraq. Dưới thời ông al-Zaidi, Iraq được kỳ vọng có thể đang bước vào một chương chính trị mới, tìm cách thể hiện mình như một nhân tố khu vực độc lập hơn, sau khi chịu ảnh hưởng nặng nề từ Iran kể từ khi Tổng thống Saddam Hussein sụp đổ năm 2003.

Trong chuyến thăm Mỹ hồi trung tuần tháng 7, ông al-Zaidi đã nói về việc chuyển đổi mối quan hệ giữa Iraq và Mỹ từ dựa trên an ninh sang hợp tác về các vấn đề kinh tế, cho thấy tham vọng của ông trong việc tăng cường lòng tin và mối quan hệ chặt chẽ hơn giữa Washington và Baghdad. Việc các doanh nghiệp hai nước ký hàng chục thỏa thuận kinh tế trị giá khoảng 60 tỉ USD, bao gồm các dự án đầu tư năng lượng và xây dựng đường ống dẫn dầu, cho thấy rõ sự chuyển biến trong quan hệ hai nước.

Các chính sách mới của Washington đối với Iraq phù hợp với cách tiếp cận của họ nhằm giúp ổn định Syria, quốc gia từng là đồng minh của Iran và Nga. Sự ổn định của chính phủ mới ở Syria không chỉ giúp Mỹ đảm bảo vị thế ở khu vực mà còn là nơi trung chuyển dầu khí mà họ đầu tư ở Iraq.

Phép thử chính trị khó khăn nhất

Dự kiến vào tháng 9 tới, quân đội Mỹ sẽ rút khỏi Iraq sau chiến dịch quân sự chống lực lượng Nhà nước Hồi giáo (IS) từ năm 2014. Do đó, Washington hy vọng chính quyền Thủ tướng al-Zaidi sẽ giải giáp và kiểm soát các nhóm dân quân do Tehran hậu thuẫn ở Iraq. Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho biết các nhóm dân quân liên kết với Iran đã thực hiện hơn 600 vụ tấn công nhằm vào công dân và các cơ sở của Mỹ ở Iraq từ tháng 2 đến tháng 4 -2026, vì vậy ông hoan nghênh sáng kiến ​​giải giáp các lực lượng này của ông al-Zaidi.

Tuy nhiên, việc tước vũ khí của các nhóm dân nhân thân Iran không phải là chuyện dễ dàng. Thực tế, ông al-Zaidi vẫn chưa có động thái giải giáp gì đối với các nhóm này trước chuyến thăm có ý nghĩa quan trọng của ông tới Iran. Giới phân tích cho rằng ông al-Zaidi có lẽ muốn cân bằng sự hiện diện của Mỹ và Iran tại Iraq.

Đặc biệt, Thủ tướng al-Zaidi đến Tehran trong bối cảnh Iran vừa tiếp tục bắn tên lửa và máy bay không người lái vào khu vực người Kurd ở miền Bắc Iraq, làm ảnh hưởng nghiêm trọng hoạt động dầu khí của các công ty năng lượng nước ngoài tại đây. Giới lãnh đạo người Kurd yêu cầu chính phủ cung cấp hệ thống phòng không nhưng đã bị từ chối.

Iran cũng đã vun đắp mối quan hệ mật thiết với các đảng phái và nhóm vũ trang Shiite có ảnh hưởng ở Iraq, những lực lượng tạo nên xương sống của lực lượng an ninh Iraq, mang lại cho Tehran đòn bẩy đáng kể trong cấu trúc quyền lực ở Baghdad. Cho nên, việc quản lý các nhóm vũ trang có liên hệ với Tehran mà vẫn duy trì ổn định nội bộ là một trong những thách thức chính trị khó khăn nhất đối với chính phủ Iraq trước đây và cả hiện nay.

KIẾN HÒA