Thị trường dầu mỏ biến động theo quan hệ Mỹ - Iran
Giá dầu thế giới đã giảm khoảng 4% trong phiên 15-1, chấm dứt chuỗi tăng giá kéo dài 5 ngày liên tiếp sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra những phát biểu giúp xoa dịu lo ngại về khả năng xảy ra xung đột quân sự với Iran.
Một cơ sở khai thác dầu của Iran ở đảo Khark. Ảnh: AFP
Cụ thể, giá dầu Brent giảm 4,15%, xuống còn 63,76USD/thùng, trong khi giá dầu thô Mỹ WTI giảm 4,56%, xuống còn 59,19USD/thùng. Trước đó, cả 2 mặt hàng này đều đã leo lên mức cao nhất trong nhiều tháng qua.
Phát biểu trước báo giới hôm 14-1, Tổng thống Trump cho biết đã chuyển sang trạng thái “chờ đợi và quan sát”, thay vì đe dọa can thiệp quân sự như trước đó nếu dân thường Iran tiếp tục bị sát hại.
Theo đài CNBC, giá dầu hôm 13-1 tăng vọt sau khi ông Trump tuyên bố hủy bỏ các cuộc gặp với giới chức Iran, cam kết “giúp đỡ” những người biểu tình, trong khi đại sứ quán ảo của Mỹ tại Iran khuyên công dân nước này rời khỏi Iran bằng đường bộ đến Armenia hoặc Thổ Nhĩ Kỳ. “Hãy rời khỏi Iran ngay lập tức mà không cần có sự giúp đỡ của Chính phủ Mỹ. Nếu không thể rời đi, hãy tìm một địa điểm an toàn trong nhà hoặc một tòa nhà an toàn khác. Hãy chuẩn bị sẵn thức ăn, nước uống, thuốc men và các vật dụng thiết yếu khác” - cơ quan này cho biết.
Trong bối cảnh xuất hiện mối lo ngại Mỹ sắp phát động một cuộc tấn công nhằm vào Iran, giá dầu tiếp tục tăng lên hơn 61USD/thùng hôm 14-1, chỉ một tuần sau khi giá dầu giảm xuống còn 56USD/thùng khi ông Trump tuyên bố các công ty dầu mỏ của Mỹ sẽ tăng sản lượng khai thác ở Venezuela.
Giới phân tích lo ngại, giá dầu có thể tăng cao đáng kể nếu Mỹ tấn công Iran nhưng điều này phụ thuộc vào mức độ cuộc tấn công và phản ứng của Tehran. Trước đó, giá dầu thô hồi đầu tháng 6 năm ngoái tăng 7%, lên hơn 74USD/thùng khi căng thẳng giữa Israel và Iran leo thang. Giá dầu đã giảm mạnh sau cuộc tấn công của Mỹ vào 3 cơ sở hạt nhân của Iran vào cuối tháng đó, bởi Washington đã tránh tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran.
Theo giới chuyên gia, Iran có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng cho thị trường dầu mỏ nếu như nước này muốn, bởi Tehran kiểm soát phía Bắc eo biển Hormuz - điểm nghẽn đối với các quốc gia sản xuất dầu mỏ khác. Eo biển này là con đường duy nhất để vận chuyển dầu thô từ Vịnh Persic đến phần còn lại của thế giới và là nơi vận chuyển 20 triệu thùng dầu thô, tương đương 20% sản lượng dầu toàn cầu mỗi ngày.
Chưa kể, Iran có trữ lượng dầu mỏ lớn thứ ba trên hành tinh. Theo Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), Iran sản xuất trung bình khoảng 3,2 triệu thùng dầu mỗi ngày, chiếm khoảng 4% sản lượng dầu thô toàn cầu, khiến Iran trở thành nhà sản xuất dầu lớn thứ 6 trên thế giới.
Tuy nhiên, tiềm năng của Iran vượt xa sản lượng thực tế. Ước tính, quốc gia này đang nắm giữ 209 tỉ thùng dầu dự trữ, chỉ đứng sau Venezuela và Saudi Arabia. Và giống như Venezuela, Trung Quốc là khách hàng lớn nhất của Iran.
Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, Trung Quốc mua 97% lượng dầu của Iran trong năm 2024. Song, so với Venezuela, Iran giữ vị trí quan trọng hơn nhiều trong nền năng lượng toàn cầu. “Trên thị trường dầu mỏ, Iran có ảnh hưởng đáng kể hơn so với Venezuela. Những diễn biến ở Iran có ý nghĩa rất lớn đối với thị trường dầu mỏ trong ngắn hạn, bởi nó có nguy cơ làm gián đoạn nguồn cung dầu” - Luisa Palacios, Giám đốc Điều hành Trung tâm Chính sách năng lượng toàn cầu thuộc Đại học Columbia (Mỹ), cho biết.
Iran cũng có lợi thế hơn Venezuela, nơi đã để cơ sở hạ tầng dầu mỏ sụp đổ trong vài thập niên qua. Ngược lại, cơ sở hạ tầng của Iran đang ở trong tình trạng khá tốt. “Ước tính Iran xuất khẩu khoảng 2 triệu thùng dầu mỗi ngày trong khi Venezuela chỉ xuất khẩu tầm 350.000 thùng.
Thổ Nhĩ Kỳ cùng Saudi Arabia, Qatar và Oman hôm 15-1 đã vận động, kêu gọi Tổng thống Trump không ra lệnh tập kích Iran ngay vào “phút chót”, bởi họ cho rằng cuộc tấn công nhằm vào Tehran sẽ gây ra xung đột lớn, khó giải quyết trên khắp khu vực Trung Đông. Saudi Arabia thậm chí còn phát tín hiệu rằng họ sẽ từ chối cho phép Mỹ sử dụng không phận để tiến hành bất kỳ cuộc không kích nào nhắm vào Iran. Về phần mình, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cùng ngày cũng đã đề nghị Tổng thống Trump hoãn “bất cứ kế hoạch tấn công quân sự nào vào Iran”.
TRÍ VĂN (Tổng hợp)
