Thổ Nhĩ Kỳ thúc đẩy tái hòa nhập các tay súng PKK
Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ vừa thông qua lệnh ân xá hạn chế đối với các tay súng thuộc đảng Công nhân người Kurd (PKK), bước đi quan trọng trong tiến trình hòa bình nhằm chấm dứt nhiều thập kỷ xung đột. Tuy nhiên, đạo luật mới loại trừ người sáng lập PKK Abdullah Ocalan, nhân vật mà nhóm nổi dậy này coi việc phóng thích là một yêu cầu trọng tâm.
Một người Kurd giơ cao hình ảnh thủ lĩnh PKK Ocalan. Ảnh: Sopa Images
“Bước đi lịch sử”
Nhận được sự ủng hộ từ đảng Công lý và Phát triển (AKP) cầm quyền của Tổng thống Recep Tayyip Erdogan và đảng DEM thân người Kurd, dự luật đình chỉ việc truy tố và thi hành án tù đối với một số tội danh trong 5-10 năm. Nếu những người thuộc diện này không phạm tội liên quan đến khủng bố trong thời gian đó, các cuộc điều tra sẽ bị hủy bỏ và các bản án được coi là đã chấp hành xong. Khoảng 3.500 người bị giam giữ có liên hệ với PKK có thể được trả tự do trong giai đoạn đầu.
Tuy nhiên, những người phạm các tội nghiêm trọng như giết người sẽ bị loại khỏi diện áp dụng, trong khi văn bản luật không đề cập đến ông Ocalan (77 tuổi) - người đã bị giam trên hòn đảo ngoài khơi Istanbul suốt 27 năm qua vì tội phản quốc. Dù bị giam, ông Ocalan vẫn giữ tầm ảnh hưởng lớn đối với PKK.
Phó Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Cevdet Yilmaz ca ngợi đạo luật mới là một “bước đi lịch sử”. Tuy nhiên, giới lãnh đạo PKK tuyên bố việc loại ông Ocalan khỏi diện áp dụng đạo luật là “lằn ranh đỏ”, đồng thời cảnh báo rằng nhiều điều khoản của dự luật vẫn chỉ là “những điều khoản chết” nếu vị này không được phóng thích.
Trước cuộc bỏ phiếu, Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ muốn nhấn mạnh rằng văn bản này không phải là một đạo luật ân xá tổng thể, do họ hiểu rõ những nghi ngại của công chúng trong nước, vốn đã chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi 4 thập kỷ xung đột đẫm máu.
Hơn 40.000 người đã thiệt mạng trong các cuộc giao tranh kể từ khi PKK phát động cuộc nổi dậy vào năm 1984. Xung đột đã gây tổn thất kinh tế nặng nề ở khu vực Đông Nam Thổ Nhĩ Kỳ, nơi người Kurd chiếm đa số, đồng thời châm ngòi tình trạng chia rẽ chính trị và xã hội trong nhiều thập kỷ.
Ban đầu, PKK theo đuổi mục tiêu thành lập một nhà nước riêng của người Kurd, nhưng sau đó từ bỏ nó và chuyển sang đòi quyền tự trị lớn hơn cho nhóm dân tộc thiểu số lớn nhất tại Thổ Nhĩ Kỳ. Người Kurd chiếm khoảng 20% trong số 85 triệu dân nước này. Xung đột cũng đã khiến bạo lực lan sang các nước láng giềng Iraq và Syria do PKK có liên kết với các nhóm người Kurd khác tại đây.
Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ và Liên minh châu Âu đã liệt PKK vào danh sách tổ chức khủng bố. Các nỗ lực hòa bình trước đây đều thất bại, với lần gần nhất vào năm 2015.
Sáng kiến có lợi cho ông Erdogan
Sáng kiến hòa bình, được Ankara định hướng như một phần trong mục tiêu xây dựng “một Thổ Nhĩ Kỳ không còn khủng bố”, diễn ra sau khi quân đội nước này tiến hành chiến dịch không kích nhằm vào PKK, đẩy các tay súng ra khỏi lãnh thổ Thổ Nhĩ Kỳ và sang Iraq, Syria.
Sáng kiến hòa bình đã tác động đến khu vực rộng lớn hơn. Giới phân tích cho rằng sáng kiến đã giúp Thổ Nhĩ Kỳ và Iraq thắt chặt quan hệ thương mại, đồng thời đạt thỏa thuận về dòng chảy dầu mỏ qua đường ống Kirkuk - Ceyhan.
Sáng kiến hòa bình đối với người Kurd có thể mang lại lợi ích bầu cử cho Tổng thống Erdogan. Việc cải thiện quan hệ với đảng DEM thân người Kurd có thể giúp nhà lãnh đạo này giành được sự ủng hộ cần thiết tại Quốc hội để tìm kiếm nhiệm kỳ tổng thống mới.
Theo Hiến pháp Thổ Nhĩ Kỳ, ông Erdogan có thể tái tranh cử nếu Quốc hội kêu gọi tổ chức bầu cử sớm, thay vì phải chờ đến tháng 5-2028 như dự kiến. Nếu thành công, tiến trình này cũng sẽ củng cố danh tiếng của ông Erdogan với tư cách là nhà lãnh đạo đã giải quyết cuộc xung đột khiến Thổ Nhĩ Kỳ thiệt hại khoảng 2.000 tỉ USD.
HẠNH NGUYÊN (Theo DW, Financial Times)
