Thu hút vốn đầu tư nước ngoài: Lấy ngoại lực để làm mạnh nội lực 

Trong giai đoạn phát triển mới với một tâm thế mới, Việt Nam kiên quyết không thu hút đầu tư bằng mọi giá mà chủ động lựa chọn, sàng lọc và đồng hành với các nhà đầu tư tốt để cùng tạo ra giá trị mới.

Dây chuyền sản xuất cụm dây dẫn điện một doanh nghiệp FDI ở Phú Thọ. (Ảnh: Trần Việt/TTXVN)

Gần bốn mươi năm trước, Việt Nam mở cửa để huy động nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển đất nước.

Hôm nay, khi thế và lực đã khác thì mục tiêu của đất nước không chỉ là thu hút thêm bao nhiêu vốn đầu tư nước ngoài, mà là tận dụng tốt nguồn lực ấy để nâng cao nội lực, tăng sức cạnh tranh và củng cố tính tự chủ của nền kinh tế. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Năm 1987, Luật Đầu tư nước ngoài được ban hành, mở ra một tư duy phát triển mới của Việt Nam. Từ một nền kinh tế khép kín, đất nước chính thức hội nhập với thế giới để phục vụ công cuộc Đổi Mới.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu đặt ra rất rõ ràng là phá thế bao vây cấm vận, thu hút nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý để từng bước đưa nền kinh tế ra khỏi khủng hoảng và vươn lên thành một nền kinh tế năng động.

Thực tiễn gần 40 năm qua đã chứng minh lựa chọn đó là đúng đắn. Từ một nền kinh tế thiếu vốn, phụ thuộc nhiều vào viện trợ quốc tế, Việt Nam trở thành nền kinh tế có độ mở cao, hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hiện chiếm hơn 180% GDP, trong đó khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đóng góp khoảng 75%.

Công ty TNHH Công nghiệp chính xác EVA, vốn đầu tư của Hong Kong (Trung Quốc) tại khu công nghiệp, đô thị VSIP Hải Phòng, chuyên sản xuất linh kiện điện tử cho máy văn phòng. (Ảnh: Danh Lam/TTXVN)

Hàng chục nghìn dự án đầu tư đã mang đến nguồn lực quan trọng cho tăng trưởng, thúc đẩy công nghiệp hóa, tạo việc làm, mở rộng thị trường, tiếp nhận công nghệ và phương thức quản trị hiện đại.

Nhưng chính những thành tựu ấy cũng đặt ra một yêu cầu mới. Đó là làm sao sử dụng hiệu quả nguồn lực từ bên ngoài để nâng cao nội lực, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế?

Đây không chỉ là đòi hỏi của thực tiễn mà còn cho thấy sự đổi mới trong tư duy phát triển đất nước. Mục tiêu đã thay đổi thì cách tiếp cận cũng phải thay đổi.

Từ yêu cầu đó, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Chỉ một thay đổi trong tên gọi nhưng cho thấy cách tiếp cận đã rất khác. Thay vì chủ yếu hướng tới “thu hút đầu tư nước ngoài” như nhiều năm qua, nay chuyển sang “phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài,” gắn kết chặt chẽ với nền kinh tế trong nước để cùng tạo dựng năng lực phát triển mới cho đất nước.

Nếu như trước đây, đầu tư nước ngoài chủ yếu được nhìn nhận như một nguồn vốn từ bên ngoài bổ sung cho nền kinh tế, thì giờ đây, khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được xác định là một bộ phận hữu cơ của nền kinh tế Việt Nam, cùng phát triển với kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và kinh tế hợp tác, phục vụ mục tiêu phát triển đất nước.

Sự thay đổi đó không chỉ mở rộng phạm vi điều chỉnh của chính sách mà còn thay đổi cách nhìn về vai trò của khu vực kinh tế có vốn FDI trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Tinh thần ấy được thể hiện nhất quán trong Nghị quyết số 10-NQ/TW với sáu chuyển đổi lớn. Đó là chuyển từ thu hút đầu tư nước ngoài sang phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài; từ coi trọng quy mô vốn sang coi trọng chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng; từ ưu đãi theo đầu vào sang ưu đãi theo kết quả; từ phát triển FDI đơn lẻ sang phát triển đồng bộ hệ sinh thái các dòng vốn quốc tế; từ quản lý đầu tư sang kiến tạo môi trường đầu tư và phát triển; từ cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các địa phương sang điều phối phát triển ở tầm quốc gia.

Sáu chuyển đổi ấy đều hướng đến một mục tiêu chung: đưa khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trở thành động lực nâng cao năng lực quốc gia, chứ không chỉ bổ sung thêm nguồn vốn cho tăng trưởng.

Đây cũng là lý do trong một thế giới cạnh tranh ngày càng quyết liệt, điều các quốc gia hướng tới không còn chỉ là thu hút được nhiều vốn hơn đối thủ. Điều tạo nên lợi thế cạnh tranh là công nghệ lõi, công nghệ nền tảng, công nghệ chuyên biệt, năng lực đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực, trình độ quản trị, khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động từ bên ngoài.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN)

Vì vậy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh rất rõ: “Vốn rất quan trọng, nhưng không phải chỉ có vốn mà rất cần công nghệ nước ngoài.”

Phát biểu đó không chỉ nhấn mạnh yêu cầu lựa chọn dòng vốn mà còn cho thấy trong thu hút đầu tư nước ngoài thì ưu tiên hiện nay là tiếp nhận tri thức, công nghệ, phương thức quản trị tiên tiến và tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước từng bước vươn lên làm chủ những mắt xích có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị, sản xuất toàn cầu.

Và Nghị quyết số 10-NQ/TW đã đặt ra mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 với trọng tâm không còn là các chỉ tiêu về quy mô vốn FDI. Đúng là Việt Nam phấn đấu đến năm 2030 thu hút 200-300 tỷ USD vốn FDI đăng ký, trong đó vốn thực hiện đạt 150-200 tỷ USD.

Nhưng điều đáng chú ý hơn là 75% nguồn vốn đăng ký mới phải đến từ các nền kinh tế phát triển có thế mạnh về công nghệ và quản trị hiện đại. Tỷ lệ nội địa hóa trong các ngành công nghiệp chủ lực cũng phải đạt 45-50% và có khoảng 10.000 doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Thị trường chứng khoán cũng phấn đấu nâng hạng lên thị trường mới nổi trước năm 2030.Những mục tiêu ấy cho thấy chúng ta giờ đây không tính toán thành công dựa trên số dự án hay số vốn thu hút, mà thành công phải là bao nhiêu công nghệ được chuyển giao, sự lớn mạnh của doanh nghiệp trong nước ở chuỗi giá trị toàn cầu và giá trị gia tăng được giữ lại nhiều hơn cho nền kinh tế.

Thực tế nhiều năm qua đã cho thấy, nếu chỉ chạy theo số lượng dự án thì rất dễ rơi vào cuộc cạnh tranh bằng ưu đãi, đất đai, chi phí thấp và môi trường bị ảnh hưởng. Cách làm này có thể đem lại tăng trưởng trước mắt nhưng không tăng được nội lực.

Doanh nghiệp trong nước vẫn đứng ngoài nhiều khâu có giá trị gia tăng cao, công nghệ chuyển giao còn hạn chế và tỷ lệ nội địa hóa thấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Đó cũng là lý do Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Tinh thần của Nghị quyết 10-NQ/TW rất rõ: thu hút đầu tư nước ngoài không phải để thay thế nội lực mà để làm mạnh nội lực, nâng cao tự chủ; không chỉ để tăng trưởng nhanh mà để phát triển bền vững, bao trùm và có chất lượng cao.”

Trong giai đoạn phát triển mới với một tâm thế mới, Việt Nam kiên quyết không thu hút đầu tư bằng mọi giá mà chủ động lựa chọn, sàng lọc và đồng hành với các nhà đầu tư tốt để cùng tạo ra giá trị mới.

Đó là những nhà đầu tư nước ngoài đến làm ăn lâu dài, tuân thủ pháp luật, tôn trọng lợi ích chính đáng của người lao động, cộng đồng và đất nước; cùng chia sẻ công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển doanh nghiệp trong nước và nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Và đây cũng chính là ý nghĩa lớn nhất của Nghị quyết số 10-NQ/TW- một nghị quyết không chỉ hướng tới thu hút đầu tư hiệu quả hơn, mà còn khẳng định bản lĩnh của một quốc gia ngày càng tự tin bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Theo Hạnh Quỳnh (TTXVN/Vietnam+)