Tổ chức vùng nguyên liệu, chế biến và tiêu thụ cho sản phẩm nông sản 

Phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với tổ chức vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ đang được tỉnh Đồng Tháp xác định là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị nông sản, cải thiện thu nhập cho người sản xuất và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Cùng với ứng dụng khoa học và công nghệ, tỉnh chú trọng phát huy vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp trong hình thành chuỗi giá trị nông sản theo hướng hiện đại, bền vững.

Tỉnh Đồng Tháp đã phát triển vùng chuyên canh thanh long với diện tích hơn 8.500ha.

Ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất

Tại các vùng chuyên canh cây ăn trái, ứng dụng công nghệ vào sản xuất được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, chủ động trước những diễn biến bất lợi của thời tiết và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đặc biệt, trước yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng và an toàn thực phẩm của thị trường xuất khẩu, người trồng cây ăn trái quan tâm nhiều hơn đến việc kiểm soát chất lượng đất, nước và các yếu tố có nguy cơ ảnh hưởng đến sản phẩm.

Tại xã chuyên canh sầu riêng Ngũ Hiệp, anh Dương Minh Kha có 2,7 ha sầu riêng đã cho thu hoạch hơn 10 năm. Để nâng cao chất lượng sản phẩm, hạn chế nguy cơ nhiễm Cadimi trong quá trình canh tác, anh chủ động cải tạo đất, tăng sử dụng phân hữu cơ, kết hợp theo dõi độ pH và điều chỉnh quy trình chăm sóc vườn cây.

Anh Kha cho biết, trước tiên, anh sử dụng phân hữu cơ để cải tạo đất, giúp đất tơi xốp và tạo môi trường thuận lợi cho vi sinh vật có lợi phát triển. Phân hóa học vẫn được sử dụng nhưng với lượng hạn chế. Do điều kiện xét nghiệm của nông dân còn hạn chế, anh sử dụng thiết bị đo pH để theo dõi độ chua của đất, duy trì mức pH từ 5,5 đến 6,5 theo hướng dẫn canh tác. Việc quản lý độ pH kết hợp cải tạo đất là một trong những biện pháp hỗ trợ quản lý môi trường đất trong quá trình sản xuất.

Bên cạnh đó, anh Kha chú trọng điều chỉnh thời điểm chăm sóc, điều tiết sinh trưởng của cây, bảo đảm cây có đầy đủ bộ lá trước thời điểm hạn, mặn; không xử lý ra hoa, mang trái khi nguồn nước không bảo đảm. Cách làm này giúp nhà vườn chủ động hơn trong sản xuất, hạn chế rủi ro do điều kiện thời tiết bất lợi và hướng đến duy trì chất lượng vườn cây lâu dài.

Ở khu vực phía Đông tỉnh Đồng Tháp, các vùng chuyên canh thanh long cũng từng bước gắn sản xuất với yêu cầu về chất lượng và tiêu chuẩn thị trường. Theo ông Nguyễn Văn Phụng, Phó trưởng Phòng Kinh tế xã Tân Thuận Bình, địa phương hiện có tổng diện tích thanh long 2.795 ha, trong đó thanh long ruột đỏ chiếm 2.096 ha, ruột trắng 699 ha. Qua rà soát, xã có 2 loại nông sản được liên kết tiêu thụ, gồm thanh long với diện tích 140,47 ha, sản lượng liên kết khoảng 4.200 tấn và bưởi với diện tích 10 ha, sản lượng liên kết khoảng 200 tấn.

Ông Nguyễn Văn Phụng cho biết, nhằm đẩy mạnh xuất khẩu trong thời gian tới, địa phương đang rà soát, xây dựng lại các mã số vùng trồng; đồng thời, tuyên truyền, vận động nhà vườn tăng cường liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị, sản xuất theo quy trình sạch. Qua đó, từng bước nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu của thị trường và cải thiện khả năng tiêu thụ nông sản.

Toàn tỉnh Đồng Tháp hiện có 8.558 ha thanh long, sản lượng hơn 300.000 tấn/năm. Toàn tỉnh có 19 hợp tác xã, 3 tổ hợp tác sản xuất và tiêu thụ thanh long; khoảng 74 cơ sở thu mua, sơ chế, đóng gói, trong đó có 7 doanh nghiệp và 26 kho lạnh với công suất trữ lạnh 2.547 tấn/đợt. Hệ thống này góp phần hỗ trợ tiêu thụ, sơ chế và bảo quản thanh long, đáp ứng nhu cầu lưu trữ và tiêu thụ sản phẩm trên địa bàn.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, ứng dụng công nghệ trong sản xuất đang được mở rộng trên nhiều lĩnh vực. Hiện tỉnh duy trì 24 hệ thống giám sát sâu rầy thông minh, triển khai các mô hình ứng dụng IoT trong giám sát môi trường, sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản; khuyến khích sử dụng cảm biến, hệ thống tưới tự động và công nghệ số trong quản lý sản xuất. Trong lĩnh vực chăn nuôi, toàn tỉnh có 177 cơ sở đầu tư ứng dụng công nghệ cao.

Đáng chú ý, tỉnh triển khai mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp quy mô 100 ha với 37 hộ tham gia; đồng thời, thực hiện 2 mô hình khắc phục vùng trồng sầu riêng nhiễm Cadimi. Những mô hình này góp phần gắn ứng dụng khoa học, kỹ thuật với yêu cầu nâng cao chất lượng nông sản, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.

Tổ chức lại sản xuất, phát triển chuỗi giá trị

Trong chuỗi giá trị nông sản, hợp tác xã được xác định là đầu mối tập hợp nông dân, thống nhất quy trình sản xuất, cung ứng dịch vụ và kết nối doanh nghiệp. Thông qua mô hình này, các hộ sản xuất có điều kiện tiếp cận tiến bộ kỹ thuật, sử dụng chung một số dịch vụ, nâng cao khả năng đáp ứng đơn hàng và khắc phục những hạn chế do sản xuất nhỏ lẻ.

Trong lĩnh vực thanh long, Hợp tác xã Nông nghiệp sạch Hưng Thịnh Phát tại xã Tân Thuận Bình đã đầu tư nhà xưởng, dây chuyền đóng gói, kho lạnh và áp dụng tiêu chuẩn HACCP; sản phẩm được chứng nhận OCOP 4 sao từ năm 2022. Đơn vị liên kết tiêu thụ khoảng 3.000 tấn thanh long mỗi năm với nhiều doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Trung Quý, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sạch Hưng Thịnh Phát, xã Tân Thuận Bình, cho biết hợp tác xã đang nỗ lực xây dựng liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị, hướng đến xuất khẩu vào các thị trường có yêu cầu cao. Trong đó, đơn vị chú trọng mở rộng mô hình sản xuất thanh long theo hướng nông nghiệp sạch, góp phần ổn định đầu ra cho xã viên và nhà vườn tại địa phương.

Hợp tác xã đã xây dựng vùng trồng thanh long theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP với 90 thành viên, sản xuất trên diện tích 115 ha tại 8 tổ liên kết. Toàn bộ diện tích đã được cấp mã số vùng trồng. Hợp tác xã tập trung liên kết sản xuất, hỗ trợ đầu tư và xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn VietGAP, mã số vùng trồng, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp thu mua và đưa sản phẩm vào các thị trường tiêu thụ.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện, nhằm khắc phục những hạn chế trong tổ chức sản xuất và liên kết thị trường, ngày 14/10/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 1553/KH-UBND về triển khai thử nghiệm mô hình 90 ngày chuyển đổi hợp tác xã gắn với vùng nguyên liệu có tổ chức, phấn đấu hình thành 10 mô hình hợp tác xã gắn với 10 vùng nguyên liệu thuộc các ngành hàng chủ lực.

Mô hình trồng ớt cho thu nhập cao ở xã Bình Ninh, tỉnh Đồng Tháp.

Các ngành hàng được ưu tiên gồm lúa gạo, xoài, sầu riêng, mít, khóm, chanh, bưởi, sả, rau màu, cá tra và những ngành hàng phù hợp với định hướng phát triển của tỉnh. Trọng tâm là đánh giá năng lực quản trị hợp tác xã, xác định những hạn chế trong tổ chức sản xuất, chuẩn hóa dữ liệu vùng nguyên liệu và kết nối doanh nghiệp tham gia từ đầu quá trình sản xuất.

Theo kế hoạch, mỗi hợp tác xã tham gia lựa chọn ít nhất 3 nội dung chuyển đổi có khả năng thực hiện trong 90 ngày, xây dựng kế hoạch hành động và đánh giá kết quả trước, sau thử nghiệm. Các hợp tác xã đồng thời được hướng dẫn củng cố quản trị, thống nhất kế hoạch sản xuất, chuẩn hóa dữ liệu thành viên, diện tích, sản lượng, nhật ký canh tác và truy xuất nguồn gốc. Việc kết nối doanh nghiệp được thực hiện từ khâu xây dựng kế hoạch sản xuất để thống nhất yêu cầu về chất lượng, sản lượng và thời gian cung ứng.

Ông Lê Minh Khánh, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Đồng Tháp, cho biết hoạt động của các hợp tác xã, tổ hợp tác thời gian qua đã tạo nhiều chuyển biến tích cực đối với thành viên và kinh tế hộ thành viên. Thông qua việc liên kết các hộ sản xuất, tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, các hợp tác xã từng bước phát huy vai trò là cầu nối giữa thành viên với doanh nghiệp, thị trường và các cơ quan quản lý nhà nước. Thành viên được hỗ trợ tiếp cận các dịch vụ đầu vào với chi phí hợp lý như: giống, vật tư nông nghiệp, tín dụng, thủy lợi, cơ giới hóa, đồng thời được hướng dẫn áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, quy trình sản xuất an toàn, chuyển đổi số và các tiêu chuẩn chất lượng.

Đến nay, tỉnh có 541 hợp tác xã với khoảng 161.050 thành viên; tổng doanh thu các hợp tác xã năm 2026 ước đạt hơn 4.212 tỷ đồng. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển kinh tế tập thể, tổ chức lại sản xuất và nâng cao vai trò điều phối vùng nguyên liệu. Tuy nhiên, năng lực quản trị, cung ứng dịch vụ và kết nối thị trường của một số hợp tác xã vẫn còn hạn chế, đòi hỏi tiếp tục được củng cố để đáp ứng yêu cầu phát triển chuỗi giá trị.

Cùng với tổ chức lại sản xuất, Đồng Tháp chú trọng mở rộng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và ứng dụng truy xuất nguồn gốc nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Toàn tỉnh hiện có 3.650 mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, với diện tích 152.613 ha; trong đó, 3.533 mã số được nước nhập khẩu phê duyệt. Ngoài ra, tỉnh có 1.868 mã số vùng trồng phục vụ tiêu thụ nội địa, với diện tích 185.952 ha.

Công Trí (TTXVN)