Trung Quốc: Hàng triệu sinh viên mới tốt nghiệp đối mặt tương lai ảm đạm 

Đến hẹn lại lên, hiện là thời điểm hàng triệu sinh viên Trung Quốc ra trường và chuẩn bị gia nhập thị trường lao động. Đối với lứa sinh viên năm nay, cơ hội đi làm của họ có thể nói là ảm đạm nhất từ ​​trước đến nay, trong bối cảnh thị trường việc làm vốn đã bão hòa nhưng số ứng viên xin việc ngày càng đông đúc và vượt xa nhu cầu tuyển dụng.

Sinh viên Đại học Nông nghiệp Nam Kinh tung nón ăn mừng trong lễ tốt nghiệp. Ảnh: Getty Images 

Jasmine, nữ sinh 22 tuổi tốt nghiệp kế toán ở Thượng Hải, nằm trong số 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học năm nay - một con số kỷ lục, tăng 480.000 người so với năm 2025. Cô kỳ vọng sẽ tìm được việc làm ngay khi ra trường, nhưng khoảng 150 hồ sơ xin việc được cô gửi đi trong tháng qua vẫn chưa thấy hồi âm. “Mọi việc khó khăn hơn tôi tưởng rất nhiều. Thiếu việc làm là một vấn đề, và sự cạnh tranh cũng rất gay gắt, đặc biệt đối với những công việc được nghỉ cuối tuần và có bảo hiểm xã hội đầy đủ”, cô chia sẻ.

Tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm tuổi 16-24 tại Trung Quốc là 15,6%, tương đương với ở Anh (16,2%) và Liên minh châu Âu (15,1%), nhưng thị trường việc làm của nước này đặc biệt khắc nghiệt đối với sinh viên mới tốt nghiệp đang phải vật lộn với sự thay đổi chóng mặt của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Ngày càng nhiều sinh viên mới ra trường nhận thấy nhu cầu về kỹ năng của họ rất thấp, nhất là các ngành nhân văn, nghệ thuật và ngôn ngữ.

Theo một nhà nghiên cứu của Cơ quan Tình báo Kinh tế (EIU) thuộc tập đoàn truyền thông danh tiếng The Economist (Anh), tình trạng thất nghiệp ở Trung Quốc bắt đầu từ năm 2020. Xu hướng này ban đầu được thúc đẩy bởi việc Trung Quốc chuyển hướng sang “mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất và sản xuất” của các ngành công nghiệp giá trị cao như xe điện, pin, chất bán dẫn và robot. Nước này hiện nhắm tới mục tiêu trở thành cường quốc toàn cầu trong lĩnh vực công nghệ cao.

Nền kinh tế thay đổi, dẫn đến việc các kỹ năng mà sinh viên được đào tạo không phù hợp với các kỹ năng mà thị trường lao động cần. Vấn đề này trở nên trầm trọng hơn gần đây do “tác động mang tính chuyển đổi” của trí tuệ nhân tạo (AI). “Các công việc cấp thấp thường dễ bị thay thế hoặc tự động hóa, khiến lao động trẻ đặc biệt dễ bị tổn thương. Ngay cả những người tốt nghiệp lĩnh vực công nghệ thông tin cũng chứng kiến ​​một số nhiệm vụ dần bị AI thay thế”, nhà nghiên cứu của EIU cho biết. 

Sinh viên tốt nghiệp đại học tham dự hội chợ việc làm tại Vũ Hán. Ảnh: AFP

Tình trạng suy giảm kinh tế của Trung Quốc càng khiến thị trường việc làm thêm khắc nghiệt, khi Bắc Kinh điều chỉnh mục tiêu tăng trưởng GDP xuống mức thấp nhất kể từ năm 1991 - trong khoảng từ 4,5-5% - do đối mặt với các biện pháp thuế quan toàn cầu, tiêu dùng nội địa yếu, dân số giảm và già hóa nhanh chóng. 

Những năm gần đây, Trung Quốc không công bố số liệu thống kê về tỷ lệ việc làm của sinh viên tốt nghiệp, nghĩa là quy mô thực sự của vấn đề vẫn chưa được biết rõ. Nhưng Charles Jeffery Sun, người sáng lập tổ chức giáo dục quốc tế China Education International, ước tính: “Nếu tính cả sinh viên các khóa trước vẫn đang tìm việc, những người tốt nghiệp chương trình sau đại học chưa tìm được việc làm và những người tốt nghiệp từ nước ngoài trở về, tổng số người tìm việc trong năm nay có thể vượt quá 15 triệu người”. 

Các cuộc thăm dò được thực hiện trên Xiaohongshu, phiên bản TikTok ở Trung Quốc, cũng cho thấy một bức tranh ảm đạm. Một cuộc thăm dò được thực hiện vào tháng 6 với hơn 14.000 người, trong đó hơn 10.000 người cho biết họ vẫn đang thất nghiệp. Một cuộc thăm dò khác cho thấy 3.317/4.637 người được hỏi đã chọn “thất nghiệp kể từ khi tốt nghiệp, cảm thấy vô định, lạc lõng và lo lắng” để mô tả tình trạng của họ.

Sinh viên tốt nghiệp thường phải lựa chọn giữa những công việc áp lực cao và giờ làm việc dài trong khu vực tư nhân (thường làm 12 tiếng/ngày và làm thêm cuối tuần) với những công việc ổn định hơn nhưng lương thấp hơn trong khu vực nhà nước vốn cạnh tranh khốc liệt của Trung Quốc. Để đối phó, ngày càng nhiều người có bằng cấp chuyển sang các công việc linh hoạt, như lái xe giao hàng, như một phần của nền kinh tế việc làm tự do khổng lồ của Trung Quốc, nơi đang sử dụng hơn 200 triệu người. Nhà nghiên cứu của EIU nhận định nền kinh tế việc làm tự do tạo ra thu nhập quan trọng, nhưng nó “có thể dẫn đến sự suy giảm kỹ năng lâu dài, tăng trưởng thu nhập thấp hơn và ít có khả năng thăng tiến nghề nghiệp”.

Người tìm việc xem quảng cáo tuyển dụng tại một trung tâm việc làm ở Thâm Quyến. Ảnh: Guardian

Nhằm giảm bớt mối quan ngại về tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên mới ra trường, Trung Quốc đã đưa ra nhiều sáng kiến ​​thúc đẩy tuyển dụng, bao gồm chiến dịch quốc gia kéo dài 6 tháng được phát động từ tháng 7. Trước đó vào tháng 3, chính phủ cũng đã công bố kế hoạch tận dụng AI để tạo thêm 12 triệu việc làm tại các thành phố năm 2026, bao gồm triển khai các chương trình đào tạo và thực tập quy mô lớn trong các lĩnh vực mới nổi có tốc độ tăng trưởng cao. 

THANH TRÚC (Theo Guardian)