Vị thế của Việt Nam trong các quốc gia tầm trung
Trong bối cảnh thế giới biến đổi nhanh chóng và khó lường, vai trò của các quốc gia tầm trung trong hệ thống quốc tế đang ngày càng tiếp tục được khẳng định, nhất là đóng góp trong việc cân bằng quyền lực, giảm thiểu xung đột, thúc đẩy chủ nghĩa đa phương,...
Quốc kỳ của các “cường quốc tầm trung”. Ảnh: Getty Images
Trong lý thuyết quan hệ quốc tế truyền thống, thuật ngữ “cường quốc tầm trung” (middle power) thường được định nghĩa dựa trên các chỉ số định lượng - một quốc gia nằm ở khoảng giữa trong hệ thống phân tầng toàn cầu xét về quy mô, sức mạnh quân sự hoặc tiềm lực kinh tế.
Tuy nhiên, việc xác định vị thế của một quốc gia nào đó dựa trên sức mạnh đã không còn phản ánh đúng thực tế thế giới ngày nay, nơi mà nhiều quốc gia được gọi là “cường quốc tầm trung” lại có ảnh hưởng ngoại giao vượt xa tiềm lực của họ, trong khi các cường quốc lớn lại ngày càng bị giới hạn trong khả năng thực thi ý chí của mình. Như vậy, “tầm trung” không còn đồng nghĩa với “trung bình” hay “bình bình”. Trái lại, đó là vị trí “trung tâm” và nhiều khi là những chủ thể độc lập, có khả năng định hình cuộc chơi.
Trên thực tế, các quốc gia tầm trung được đánh giá là có vị thế đặc thù trong hệ thống quốc tế. Việc công nhận một quốc gia tầm trung được dựa trên năng lực, sức mạnh quốc gia (“sức mạnh cứng” và “sức mạnh mềm”), uy tín/ảnh hưởng quốc tế (vị trí/ưu tiên trong chính sách đối ngoại của các nước khác, nhất là các nước lớn). Theo đó, dựa trên năng lực quốc gia, các quốc gia tầm trung tích cực triển khai chính sách đối ngoại theo hướng: đề cao chủ nghĩa đa phương, giữ vai trò dẫn dắt, điều phối trong một số vấn đề cụ thể, vai trò duy trì sự cân bằng quyền lực giữa các nước lớn, trung gian hòa giải các tranh chấp, xung đột quốc tế, chia sẻ những giá trị chuẩn mực chung, luật pháp quốc tế, tham gia hoạt động hỗ trợ nhân đạo quốc tế, hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hiệp Quốc..., hài hòa giữa lợi ích quốc gia và lợi ích tập thể trong thực thi quản trị toàn cầu.
Từ thực tế đó, báo Nikkei Asia của Nhật Bản và kênh The Diplomat của Mỹ mới đây cho rằng việc Tổng Bí thư Tô Lâm tham dự Hội nghị Hòa bình về Gaza theo lời mời của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhấn mạnh một điểm chung là Việt Nam đang nổi lên như một “cường quốc tầm trung thiện chí” (eager middle power), chủ động tìm kiếm vai trò lớn hơn trong các vấn đề toàn cầu. Theo Nikkei Asia, Việt Nam cùng Indonesia được xem là 2 đại diện Đông Nam Á tham gia cơ chế mới với tư cách những quốc gia tầm trung có tham vọng ngoại giao, sẵn sàng đóng góp vào các sáng kiến quốc tế ngoài khu vực lợi ích trực tiếp.
Khái niệm “cường quốc tầm trung” trong phân tích của Nikkei Asia không chỉ phản ánh quy mô kinh tế hay quân sự, mà nhấn mạnh năng lực ngoại giao linh hoạt, khả năng đóng vai trò cầu nối và sự chủ động tham gia vào quản trị toàn cầu. Trong trường hợp của Việt Nam, điều này gắn với chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa và cân bằng quan hệ với các cường quốc.
Trong khi đó, trên thế giới hiện có 2 cường quốc chủ chốt là Mỹ và Trung Quốc. Khoảng cách quyền lực giữa 2 cường quốc này đang ngày một thu hẹp. Trái lại, quyền lực của “cường quốc hạng hai” như Nga, Pháp, Ấn Độ, Anh, Nhật Bản lại ngày càng bị bỏ xa. Mỹ được coi là siêu cường duy nhất và quốc gia hùng mạnh nhất thế giới hiện nay, dẫn đầu về quân sự, kinh tế, khoa học - công nghệ, ảnh hưởng chính trị và ngoại giao. Về phần mình, Trung Quốc từ lâu được coi là siêu cường sản xuất lớn nhất thế giới và năm 2025, họ vượt Mỹ trở thành siêu cường hàng hải toàn cầu.
Tạp chí Mỹ US News & World Report hồi cuối tháng 12 năm ngoái đã đưa ra danh sách 50 quốc gia quyền lực nhất thế giới dựa trên nhiều tiêu chí, trong đó đặc biệt là 5 yếu tố chính gồm vai trò lãnh đạo, ảnh hưởng kinh tế, chính trị, liên minh quốc tế và sức mạnh quân sự.
Trong danh sách này, Mỹ, Trung Quốc và Nga tiếp tục dẫn đầu, trong khi Việt Nam duy trì vị trí 30 và Indonesia đứng thứ 35.
ĐỨC TRUNG (Tổng hợp)
