Vùng Vịnh hướng đến ngành công nghiệp quốc phòng tự chủ 

Nguồn thu khủng từ dầu mỏ giúp các quốc gia vùng Vịnh chi trả cho khoảng 1/5 lượng vũ khí nhập khẩu toàn cầu. Tuy nhiên, giờ đây những nước này đang nuôi dưỡng ngành công nghiệp quốc phòng của mình nhằm giảm phụ thuộc vào phương Tây. 

Các lãnh đạo EDGE đạt thỏa thuận sở hữu cổ phần của hãng CMD. Ảnh: EDGE Group

Saudi Arabia đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ chi một nửa ngân sách quốc phòng trong nước, tăng từ khoảng 1/4 hiện nay và đưa tập đoàn Saudi Arabia Military Industries vào nhóm 25 công ty quốc phòng lớn nhất thế giới xét theo doanh thu. Tuy vậy, cho đến nay doanh nghiệp nhà nước này, dù có liên doanh với hãng Boeing của Mỹ cùng một số đối tác khác, vẫn chủ yếu sản xuất phụ tùng cho chiến đấu cơ Mỹ và các dòng xe bọc thép. Barzan Holdings của Qatar cũng có tham vọng tương tự nhưng quy mô còn nhỏ.

Mài sắc lợi thế cạnh tranh

Động lực mạnh nhất hiện nay nằm ở Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE). Vào năm 2019, 25 công ty của nước này được sáp nhập để thành lập EDGE Group. Kể từ đó, tập đoàn này đã mua cổ phần đa số tại một số công ty nước ngoài và tháng trước đã thâu tóm 80% hãng sản xuất động cơ Costruzioni Motori Diesel (CMD) của Ý.

EDGE đồng thời nắm 51% cổ phần trong các liên doanh với 2 công ty Ý khác là Leonardo và Fincantieri, cũng như quan hệ hợp tác với Rheinmetall của Đức trong lĩnh vực phòng không. Cuối năm 2025, EDGE đã lập liên doanh với hãng công nghệ quốc phòng Mỹ Anduril để sản xuất máy bay không người lái (UAV) cho UAE và các đồng minh.

Năm ngoái, doanh thu của EDGE đã vượt 5 tỉ USD. Các đơn hàng trị giá khoảng 8 tỉ USD đã nâng tổng giá trị tồn đọng lên hơn 20 tỉ USD. Giám đốc điều hành EDGE Hamad al-Marar ước tính doanh thu sẽ tăng thêm 20% trong hai năm tới khi các đơn hàng này được thực hiện. Hiện EDGE nằm trong nhóm 3 nhà sản xuất vũ khí dẫn đường chính xác lớn nhất thế giới.

Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), sự mở rộng của EDGE đã đưa tỷ trọng nhập khẩu vũ khí của UAE trong tổng lượng nhập khẩu vũ khí toàn cầu xuống còn 2,7% giai đoạn 2021-2025, so với 3,5% giai đoạn 5 năm trước đó. Không chỉ phục vụ cho thị trường nội địa, gần 3/4 sản lượng của EDGE được xuất khẩu sang các nước Mỹ Latinh, châu Phi và châu Á.

Năng lực quốc phòng ngày càng mạnh của UAE đã phát huy tác dụng trong cuộc chiến mới nhất ở Trung Đông. Mặc dù hứng các cuộc tấn công từ Iran nhiều hơn so với Saudi Arabia hoặc Qatar, nhưng UAE đã đánh chặn khoảng 80% số UAV Shahed bay vào lãnh thổ nước này nhờ các hệ thống tác chiến điện tử của EDGE.

Vai trò then chốt trong “Tầm nhìn 2030”

Những năm qua, UAE không ngừng nỗ lực “nội địa hóa” sản xuất quốc phòng bằng cách khuyến khích các công ty quốc phòng nước ngoài liên doanh với EDGE. Theo Quỹ Carnegie vì hòa bình quốc tế (Mỹ), việc tập trung phát triển ngành công nghiệp quốc phòng trong nước làm nổi bật mục tiêu của nước này trở thành một nhà cung cấp quốc phòng tầm cỡ toàn cầu.

“Từng một thời quá phụ thuộc vào các hệ thống vũ khí của phương Tây, trong một thập niên qua, UAE đã có những bước tiến lớn trong việc phát triển ngành công nghiệp quốc phòng nội địa đủ khả năng vừa đáp ứng nhu cầu trong nước lại vừa giành được miếng bánh lớn hơn trên thị trường vũ khí toàn cầu”, nhà nghiên cứu Leonardo Jacopo Maria Mazzucco nói.

Có hai yếu tố chính thúc đẩy UAE tập trung xây dựng ngành công nghiệp quốc phòng dạng này. Yếu tố đầu tiên là giá dầu giảm xuống mức kỷ lục hồi năm 2014 đã thôi thúc Abu Dhabi thực hiện các cải cách kinh tế, đa dạng hóa nguồn thu. Trong bối cảnh đó, thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng của riêng mình không chỉ tạo việc làm mà còn phục vụ cho phát triển kinh tế về dài hạn. UAE xác định phát triển công nghiệp quốc phòng nội địa đóng vai trò then chốt trong triển khai kế hoạch “Tầm nhìn 2030”.

Yếu tố thứ hai là phát triển ngành quốc phòng như thế tạo điều kiện để các quốc gia như UAE xây dựng tính tự chủ chiến lược, giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài.

Chỉ trong 6 năm, EDGE đã trở thành một trong những tổ hợp công nghiệp quân sự phát triển nhanh nhất thế giới. Hiện nay, tập đoàn sử dụng 19.000 nhân viên trên toàn thế giới và vận hành hơn 35 đơn vị thành viên trong nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm tên lửa và vũ khí, hệ thống tự động, không gian vũ trụ, an ninh mạng và sản xuất công nghệ cao

HẠNH NGUYÊN (Theo Economist, Monocle)