Vươn tới những tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao

Sáng 15/12, Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương tổ chức Hội thảo khoa học toàn quốc “Văn học, nghệ thuật với những vấn đề quan trọng, cấp thiết của đất nước hôm nay”. Đồng chí Lại Xuân Môn, Uỷ viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương dự và phát biểu chỉ đạo Hội thảo.

Hội thảo có sự tham gia của 180 đại biểu là các nhà nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật cả nước; đại diện cơ quan quản lý văn học, nghệ thuật; các hội văn học, nghệ thuật chuyên ngành…

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương Nguyễn Thế Kỷ nhấn mạnh, đất nước ta cũng như nhân loại đã và đang đứng trước nhiều thời cơ, thuận lợi và những thách thức, khó khăn từ quá trình toàn cầu hóa, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, cơ chế thị trường, biến đổi khí hậu, dịch bệnh… Trước bối cảnh ấy, văn học, nghệ thuật với thế mạnh đặc thù riêng có, với tư cách là một lĩnh vực “rất quan trọng, đặc biệt tinh tế của văn hóa” đã làm gì và đã hiện diện như thế nào? Những vấn đề nào trong đời sống xã hội đương đại đã trở thành sức hút, sức hấp dẫn đối với văn học, nghệ thuật? Làm thế nào để văn học, nghệ thuật và đội ngũ văn nghệ sĩ ý thức rõ hơn vai trò, nhiệm vụ, sứ mệnh của mình trước đất nước và nhân dân? Làm thế nào để văn nghệ sĩ sẵn sàng dấn thân, nhập cuộc bằng tâm huyết, trí tuệ, tài năng, bản lĩnh để nắm bắt và chuyển hóa sự ngổn ngang, bề bộn, nhiều mặt phức tạp của hiện thực đổi mới đất nước thành tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu, chân chính? Đó chính là cơ sở để tổ chức hội thảo chủ đề “Văn học, nghệ thuật với những vấn đề quan trọng, cấp thiết của đất nước hôm nay".

Phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo, đồng chí Lại Xuân Môn hoan nghênh Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương đã lựa chọn chủ đề rất cấp thiết để tổ chức Hội thảo.

Đồng chí Lại Xuân Môn phát biểu chỉ đạo tại Hội thảo.

Đồng chí Lại Xuân Môn khẳng định: Nghị quyết số 23 của Bộ Chính trị khóa X “Về tiếp tục xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới” đã khẳng định: văn học, nghệ thuật là lĩnh vực rất quan trọng, đặc biệt tinh tế của văn hóa; là nhu cầu thiết yếu, thể hiện khát vọng chân, thiện, mỹ của con người; là một trong những động lực to lớn trực tiếp góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và sự phát triển toàn diện của con người Việt Nam. Trong quá trình đổi mới đất nước suốt 35 năm qua, đội ngũ văn nghệ sĩ đã hòa mình vào thực tiễn phong phú, sinh động của công cuộc đổi mới đất nước, chủ động đổi mới tư duy, quan niệm nghệ thuật và hình thức biểu đạt. Nền văn học, nghệ thuật tiếp tục dòng mạch chính là chủ nghĩa nhân văn và yêu nước, các nhà văn, nghệ sĩ sáng tạo nên những tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật, góp phần xây dựng nhân cách, bồi dưỡng tâm hồn, cổ vũ khát vọng phát triển đất nước giàu mạnh, phồn vinh, hướng tới các giá trị chân, thiện, mỹ, gìn giữ và phát huy các yếu tố tích cực, lành mạnh trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, đời sống văn học, nghệ thuật còn tồn tại không ít bất cập, hạn chế, cả mặt yếu kém. Trên các diễn đàn, nhiều ý kiến cho rằng, tuy số lượng tác phẩm ra đời nhiều nhưng còn ít tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật. Không ít tác phẩm xa rời những vấn đề lớn lao của đất nước, chạy theo những vấn đề nhỏ nhặt, tầm thường, nhạt nhẽo, chiều theo thị hiếu dễ dãi của một bộ phận công chúng, đề cao một chiều chức năng giải trí, hạ thấp chức năng nhận thức, giáo dục, thẩm mỹ.

Trong thời gian tới, bối cảnh tình hình trong nước và quốc tế được dự báo sẽ tiếp tục có những diễn biến khó lường, với những thời cơ, thuận lợi và thách thức đan xen. Nền văn học, nghệ thuật nước nhà đang đứng trước sứ mệnh cao cả là trực tiếp góp phần khơi dậy khát vọng và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tiếp tục đẩy mạnh toàn diện và đồng bộ công cuộc đổi mới. Để hoàn thành sứ mệnh vẻ vang đó, đồng chí Lại Xuân Môn mong rằng, đội ngũ văn nghệ sĩ và các nhà hoạt động văn học, nghệ thuật hãy đắm mình vào thực tiễn sinh động của đất nước hôm nay, phát huy mạnh mẽ trách nhiệm xã hội, nghĩa vụ công dân của mình để khám phá và sáng tạo, không ngừng mở rộng phạm vi, chiều sâu chiếm lĩnh hiện thực; lý giải và cắt nghĩa sâu sắc những vấn đề mới, quan trọng, cấp thiết để nhân dân ta được thưởng thức nhiều hơn nữa những tác phẩm hấp dẫn, sâu sắc về nội dung tư tưởng, mới mẻ về hình thức. Đồng thời, đề cao và phát huy hơn nữa khát vọng của đội ngũ văn nghệ sĩ, để vươn tới những tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, xứng tầm với cơ đồ, tiềm lực và uy tín, vị thế của đất nước ta, để phản ánh và xây dựng văn hóa Việt Nam, con người Việt Nam trong thời đại mới. “Các tác phẩm văn học, nghệ thuật phải hướng tới bồi dưỡng tâm hồn, bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước, thấu hiểu sâu sắc lịch sử, văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại. Chung tay kiến tạo những giá trị nhân văn, chúng ta cũng cần nêu cao dũng khí bảo vệ chân lý, bảo vệ cái đúng, cái hay, cái đẹp, kiên quyết đấu tranh, phê phán những biểu hiện lệch lạc, sai trái trong đời sống văn học, nghệ thuật, như: phủ nhận thành tựu văn nghệ cách mạng, xuyên tạc lịch sử, bôi đen hiện thực, đòi thoát ly sự lãnh đạo của Đảng, đề cao và cổ súy những khuynh hướng sáng tạo lai căng, không phù hợp với thực tiễn hiện nay và truyền thống văn hóa dân tộc, đi ngược lại lợi ích của dân tộc và nhân dân ta...” đồng chí Lại Xuân Môn chỉ rõ.

Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương Lại Xuân Môn cũng nhấn mạnh: Chúng ta cần sớm tập trung xây dựng cho được hệ giá trị văn hóa Việt Nam, con người Việt Nam, hệ giá trị văn học, nghệ thuật Việt Nam dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học như Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng đã đề ra. Đó là cội rễ, là ngọn hải đăng soi rọi con đường đổi mới. Trên cơ sở nền tảng quan trọng đó, đội ngũ lý luận, phê bình phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò kết tinh, hội tụ và phát huy mạnh mẽ truyền thống văn hóa, tư tưởng của cha ông, tiếp thu tinh hoa nhân loại, phát triển nền văn nghệ nước nhà. Tự do sáng tác phải đi đôi với tự do phê bình và phê bình thực sự là người bạn đồng hành thấu hiểu, đồng cảm, góp phần điều chỉnh, định hướng cho sáng tác.

Toàn cảnh Hội thảo.

Đồng chí Lại Xuân Môn đề nghị các ban, bộ, ngành Trung ương, cấp ủy, chính quyền các địa phương tiếp tục quan tâm hơn nữa đối với văn học, nghệ thuật, tạo thuận lợi tối đa cho đội ngũ văn nghệ sĩ yên tâm phấn đấu, sáng tạo. Xây dựng các cơ chế cung cấp thông tin, lắng nghe ý kiến phản biện, đảm bảo cho văn nghệ sĩ hiểu rõ về quan điểm, đường lối, định hướng của Đảng, chính sách của Nhà nước đối với những vấn đề hệ trọng của đất nước, nhất là những vấn đề khó, nhạy cảm. Đội ngũ cán bộ tham mưu, quản lý lĩnh vực văn học, nghệ thuật phối hợp chặt chẽ hơn nữa với Liên hiệp các Hội văn học, nghệ thuật Việt Nam, các hội chuyên ngành văn học, nghệ thuật Trung ương và địa phương tổ chức nghiên cứu, tổng hợp những khó khăn, rào cản, từ đó kịp thời hoạch định cơ chế, chính sách phù hợp, hiệu quả cho hoạt động sáng tạo và quảng bá các tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị đến với công chúng trong nước và bạn bè quốc tế. Thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng thành luật, hệ thống cơ chế, chính sách khoa học, sát với thực tế, đảm bảo tự do sáng tạo, cải thiện điều kiện làm nghề, giải phóng và thúc đẩy tiềm năng sáng tạo của đội ngũ văn nghệ sĩ. Đồng thời, rà soát, bổ sung cơ chế đầu tư, tài trợ, đặt hàng, cơ chế khen thưởng, tôn vinh để tạo động lực và điều kiện đảm bảo cho các tác phẩm phản ánh chân thực, sâu sắc, toàn diện hiện thực đất nước ta trong thời kỳ đổi mới, hội nhập và phát triển trở thành dòng chủ lưu trong đời sống văn học, nghệ thuật.

Hội thảo khoa học toàn quốc “Văn học, nghệ thuật với những vấn đề quan trọng, cấp thiết của đất nước hôm nay” đã nhận được hơn 90 bản tham luận, trong đó có gần 20 ý kiến phát biểu trực tiếp. Các tham luận cho thấy thực trạng, sự gắn bó của văn học, nghệ thuật với những vấn đề lớn lao, cấp thiết, nóng bỏng của đời sống xã hội, chính trị, văn hóa của đất nước và hướng phát huy thế mạnh của văn học, nghệ thuật đóng góp để giải quyết những vấn đề của đất nước hiện nay.

Một số tham luận đi sâu vào vấn đề như xây dựng hệ giá trị văn học nghệ thuật cho thời kỳ mới, vấn đề tổ chức sắp xếp lại các đơn vị nghệ thuật, vấn đề cơ chế chính sách để nền văn học nghệ thuật của chúng ta phát triển lành mạnh theo quy luật bình thường của nó.

Có nhiều tham luận ngắn gọn, súc tích nhưng nêu được vấn đề và đặt được câu hỏi đáng quan tâm đó là hiện tượng những người tốt, những nhân vật tích cực gần như vắng bóng hoặc bị lôi ra khỏi trung tâm của văn học hiện nay thay vì là những kiểu nhân vật phản diện suy thoái về tư tưởng đạo đức…

Hội thảo cũng là dịp để các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu, phê bình, anh chị em văn nghệ sĩ cùng đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý có dịp cùng nhau bàn thảo, phân tích, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, đánh giá thực trạng, nhận định xu hướng vận động, phát triển và đề xuất những giải pháp để phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò, đóng góp của văn học, nghệ thuật nước nhà, hướng tới mục tiêu hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước ta ngày càng phồn vinh, hạnh phúc./.