Xung đột tái phát ở Yemen đe dọa eo biển Bab al-Mandeb
Việc leo thang quân sự đột ngột ở Yemen đã phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn không chính thức mong manh kéo dài 4 năm qua, đe dọa mở rộng cuộc xung đột địa chính trị đang diễn ra sang Biển Đỏ và cắt đứt eo biển Bab al-Mandeb, một trong những tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới.
Bản đồ khu vực Trung Đông với eo biển Bab al-Mandeb và Hormuz.
Nguy cơ bùng nổ chiến tranh toàn diện
Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận và phiến quân Houthi đã có dấu hiệu căng thẳng từ cuối tháng 6 khi cả hai cùng huy động các tay súng sẵn sàng triển khai chiến dịch quân sự chống lại nhau. Đến ngày 3-7, căng thẳng bắt đầu leo thang khi một máy bay dân sự của Iran lần đầu tiên đáp xuống sân bay quốc tế Sanaa do Houthi kiểm soát sau hơn một thập niên. Cuộc đụng độ giữa hai bên diễn ra một ngày sau đó tại thành phố Hodeidah trên bờ Biển Đỏ làm hàng chục người thiệt mạng. Chính phủ Yemen cho rằng chuyến bay từ Tehran đến Sanaa là bằng chứng cho thấy Iran tiếp tục sử dụng Houthi như một “công cụ để mở rộng ảnh hưởng của mình trong khu vực và làm suy yếu chủ quyền của nhà nước Yemen”.
Không dừng lại đó, đến ngày 13-7, một chuyến bay khác từ Iran định đáp xuống sân bay Sanaa nhưng buộc phải chuyển hướng đến Hodeidah cũng do lực lượng Houthi kiểm soát sau khi đường băng sân bay này bị ném bom. Chính phủ Yemen, được hỗ trợ bởi liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu, lên tiếng biện minh cho đòn tấn công vào sân bay là nhằm ngăn chặn chuyến bay của Iran chở các chuyên gia quân sự, công nghệ máy bay không người lái và thiết bị liên lạc. Họ tuyên bố “sự kiên nhẫn của chính phủ đã cạn”.
Trong khi đó, người phát ngôn Houthi cho biết chuyến bay trên chở hơn 200 bệnh nhân bị mắc kẹt trong cuộc chiến ở Iran cùng phái đoàn của nhóm dự đám tang Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei. Sau khi tuyên bố cuộc tấn công này chấm dứt “sự xuống thang” trong cuộc chiến ở Yemen và cáo buộc Saudi Arabia đứng đằng sau vụ việc, Houthi bắn một loạt tên lửa đạn đạo vào sân bay quốc tế Abha ở miền Nam Saudi Arabia nhưng đã bị đánh chặn.
Căng thẳng bùng phát tại Yemen khiến Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc phải có phiên họp khẩn hôm 13-7, cho thấy cộng đồng quốc tế đang đặc biệt lo ngại trước nguy cơ an ninh tại quốc gia Trung Đông này diễn biến xấu hơn và tác động sâu rộng đến toàn khu vực vốn đang bất ổn vì cuộc chiến Mỹ - Iran.
Áp lực ở eo biển Bab al-Mandeb
Bạo lực trỗi dậy ở Yemen xảy ra vào thời điểm bấp bênh đối với thương mại toàn cầu. Trong bối cảnh eo biển Hormuz một lần nữa bị đóng cửa do cuộc chiến Mỹ - Iran tái phát, eo biển Bab al-Mandeb đã trở thành một điểm áp lực quan trọng. Giới phân tích cho rằng Iran có thể chuyển trọng tâm sang Biển Đỏ nhằm mang lại đối trọng chiến lược trước việc Washington phong tỏa các cảng biển của Tehran ở vịnh Ba Tư và Oman.
Eo biển Bab al-Mandeb là một nút cổ chai dài 32km nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương. Khoảng 12% thương mại toàn cầu đi qua đây hàng ngày. Điều quan trọng, eo biển này là một hành lang năng lượng khổng lồ. Vào năm 2024, lưu lượng thương mại dầu mỏ qua Bab al-Mandeb đạt trung bình 4 triệu thùng mỗi ngày. Nó đóng vai trò là tuyến đường thiết yếu để vận chuyển dầu thô, các sản phẩm dầu mỏ tinh chế và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tới thị trường châu Âu và Bắc Mỹ.
Bab al-Mandeb càng dễ bị tổn thương hơn bởi đây là tuyến hàng hải vận chuyển dầu mỏ chiến lược lớn của Saudi Arabia. Không giống như các nước láng giềng vùng Vịnh như Kuwait, Bahrain, Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - những quốc gia xuất khẩu năng lượng phần lớn bị hạn chế do việc đóng cửa eo biển Hormuz - Saudi Arabia ở một mức độ nào đó đã có sự thay thế bằng đường ống Đông - Tây dài 1.200km nối các cơ sở dầu mỏ Abqaiq ở phía Đông với thành phố cảng Yanbu trên Biển Đỏ.
Tuy nhiên, xuất khẩu dầu mỏ từ cảng Yanbu hoàn toàn phụ thuộc vào Bab al-Mandeb. Nếu lực lượng Houthi thực hiện các mối đe dọa và phong tỏa nút thắt Biển Đỏ, thì đường vòng né tránh Hormuz của Saudi Arabia sẽ trở nên vô dụng, khiến dầu của nước này bị mắc kẹt cùng với dầu của các nước láng giềng và khiến nền kinh tế toàn cầu chìm sâu hơn vào khủng hoảng.
KIẾN HÒA (Theo Al Jazeera)
