Các cường quốc tầm trung cần sự hợp tác chặt chẽ hơn
Thủ tướng Canada Mark Carney từng cảnh báo rằng trước trật tự toàn cầu “bị phá vỡ”, các cường quốc tầm trung cần phải hợp tác để xây dựng trật tự mới ít phụ thuộc vào Mỹ hơn. Song, liệu các cường quốc tầm trung có thể hợp tác để tái định hình quản trị toàn cầu?
Thủ tướng Canada Carney phát biểu tại WEF hồi tháng 1. Ảnh: NYT
Cảnh báo trên được Thủ tướng Carney đưa ra trong bài phát biểu gây chấn động cộng đồng quốc tế hồi tháng 1 tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở thành phố Davos (Thụy Sĩ). Đứng trước giới tinh hoa toàn cầu, nhà lãnh đạo xứ sở lá phong tuyên bố thế giới đang trải qua “sự rạn nứt trong trật tự thế giới”, qua đó cảnh báo các quốc gia tầm trung rằng “nếu các bạn không ngồi vào bàn đàm phán, các bạn sẽ trở thành món ăn trên thực đơn”. “Trong một thế giới đầy cạnh tranh giữa các cường quốc, các quốc gia ở giữa có một sự lựa chọn, đó là cạnh tranh với nhau để giành được sự ưu ái hoặc kết hợp để tạo ra một con đường thứ ba mang lại nhiều tác động. Tuy nhiên, câu hỏi được đặt ra là làm thế nào để xây dựng con đường thứ ba này. Để làm được điều đó, chúng ta cần xác định các lĩnh vực hợp tác cụ thể giữa các cường quốc tầm trung, xây dựng các liên minh hiệu quả và thống nhất về các thay đổi thể chế và chính sách để làm cho hành động tập thể hiệu quả hơn” - ông Carney nhấn mạnh.
Theo ông Carney, trật tự quốc tế cũ sẽ “không quay trở lại” nhưng nếu các cường quốc tầm trung hợp tác với nhau, những rạn nứt hiện nay có thể tạo điều kiện cho một trật tự mới, trong đó các giá trị và thể chế tự do có thể phát triển một cách mạnh mẽ. Thủ tướng Carney cho hay, các quốc gia tầm trung nên phát triển một mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) mới, chẳng hạn như FTA vừa đạt được giữa Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ; tăng cường quan hệ chính trị và kinh tế bằng cách mở rộng các hiệp định hiện có, làm sâu sắc thêm sự hợp tác giữa các khối thương mại lớn; và thiết lập các quan hệ đối tác chiến lược toàn diện như giữa EU và Canada. Ông Carney nhấn mạnh, trong bối cảnh Mỹ chuyển sang chủ nghĩa bảo hộ để đưa sản xuất trong nước “trở lại” và chuyển hướng dòng vốn đầu tư ra khỏi các đồng minh, các cường quốc tầm trung có chung lợi ích trong việc xây dựng các chuỗi cung ứng tự chủ hơn, gồm trong các lĩnh vực do Mỹ và Trung Quốc thống trị, như cơ sở hạ tầng kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo. Theo thời gian, các chuỗi cung ứng này giảm sự phụ thuộc vào nguyên liệu đầu vào của Trung Quốc và thị trường Mỹ.
Hiện câu hỏi được đặt ra rằng liệu các cường quốc tầm trung có đáp lại lời kêu gọi của ông Carney và hợp tác để định hình quản trị toàn cầu hay không? Trong một nghiên cứu mới, Stephanie Rickard, Giáo sư Khoa học Chính trị tại Trường Kinh tế Luân Đôn (Anh), cung cấp bằng chứng thuyết phục rằng họ có thể và đã làm được.
Bà Rickard đã lấy ví dụ về Hiệp định Trợ cấp Nghề cá, vốn được thông qua tại Hội nghị Bộ trưởng Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) lần thứ 12 hồi năm 2022 ở thành phố Geneva (Thụy Sĩ) sau hơn 20 năm đàm phán cam go. Đây là thỏa thuận đa phương đầu tiên của WTO tập trung bảo vệ môi trường biển, phát triển bền vững ngành thủy sản và là thỏa thuận đa phương thứ hai đạt được tại WTO kể từ khi tổ chức này được thành lập hồi năm 1995.
Bà Rickard cho hay, đóng góp lớn nhất cho thỏa thuận cuối cùng là từ liên minh gồm 6 quốc gia Nam bán cầu, gồm Argentina, Colombia, Costa Rica, Panama, Peru và Uruguay, vốn không phải là các cường quốc truyền thống nhưng văn bản đệ trình hợp tác của họ đã định hình các khía cạnh quan trọng của thỏa thuận cuối cùng. Đóng góp lớn thứ hai là từ một liên minh thậm chí còn đa dạng hơn, gồm Iceland, New Zealand và Pakistan, 3 quốc gia nhỏ với trình độ phát triển kinh tế rất khác nhau. Đáng chú ý, không một nền kinh tế nào trong số 3 nền kinh tế lớn nhất thế giới, gồm Mỹ, Trung Quốc hay Nhật Bản, xuất hiện trong số 5 quốc gia đóng góp hàng đầu cho thỏa thuận dù họ sở hữu ngành công nghiệp đánh bắt cá và nguồn tài nguyên vật chất đáng kể.
TRÍ VĂN (Tổng hợp)
