Cần cải thiện cơ hội chăm sóc, giáo dục sớm trẻ em từ 0-3 tuổi
Điều này được PGS.TS.NGND Nguyễn Võ Kỳ Anh - Viện trưởng Viện nghiên cứu giáo dục phát triển tiềm năng con người khẳng định khi trao đổi với phóng viên Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.
Phóng viên (PV): Ông đánh giá thế nào về tầm quan trọng của công tác chăm sóc, giáo dục sớm trẻ em từ 0-3 tuổi?
PGS.TS.NGND Nguyễn Võ Kỳ Anh: Nhiều chuyên gia hàng đầu trên thế giới trong lĩnh vực nhi khoa đều nhận định rằng, 3 năm đầu đời (tính từ khi bắt đầu thai kỳ đến khi trẻ bước sang tuổi thứ 3) là “thời kỳ vàng” cho sự phát triển của trẻ. Nếu được chăm sóc về sức khỏe, dinh dưỡng và giáo dục phù hợp, trẻ em không những phát triển tối đa trong giai đoạn hiện tại mà còn tác động lâu dài tới sức khỏe và phát triển của trẻ lúc trưởng thành.
Những năm qua, các công trình nghiên cứu của Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc… đều xác định, giáo dục trẻ ngay từ 0-6 tuổi là giai đoạn “cửa sổ vàng” của hình thành và phát triển trí tuệ, với các biện pháp: Thai giáo, phát triển ngôn ngữ, phát triển vận động, phát triển giác quan, kỹ năng giao tiếp, nhận thức tư duy… Các nghiên cứu khoa học cũng chứng minh rằng, những năm đầu đời của con người rất quan trọng để hình thành trí thông minh, nhân cách và các hành vi xã hội. Do vậy, trẻ cần được sống trong một môi trường an toàn, thân thiện ngay từ trong gia đình, nhà trường cũng như cộng đồng.
Có thể thấy, việc chăm sóc, giáo dục trẻ những năm đầu đời, đặc biệt giai đoạn 0-3 tuổi mang tính quyết định đối với sự phát triển cả về thể chất, tinh thần và khả năng học tập của trẻ cho đến khi trưởng thành.
PV: Hiện, Việt Nam đã triển khai những mô hình nào về chăm sóc, giáo dục cho trẻ em sớm giai đoạn 0-3 tuổi, thưa ông?
PGS.TS.NGND Nguyễn Võ Kỳ Anh: Tuy mới triển khai nhưng ở nước ta vài năm trở lại đây cũng ghi nhận một số mô hình chăm sóc giáo dục trẻ thơ khá hiệu quả. Đơn cử như: Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã xây dựng và duy trì mô hình cha mẹ nuôi dạy con tốt tại 63 tỉnh, thành. Theo đó, các cấp Hội đã tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn thực hành và cung cấp kiến thức về chăm sóc, giáo dục trẻ em cho hơn 8,5 triệu bà mẹ; phối hợp với tổ chức quốc tế Plan triển khai Chương trình giáo dục cha mẹ trong chăm sóc sức khỏe trẻ thơ tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số khu vực Tây Nguyên, miền Trung và miền núi phía Bắc; thực hiện Đề án hỗ trợ, phát triển nhóm trẻ độc lập, tư thục tại Khu công nghiệp, Khu chế xuất đến năm 2020, thí điểm tại 10 tỉnh có nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất (từ 2014-2017) và sẽ nhân rộng trong giai đoạn 2017-2020.
Hay như Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã và đang thực hiện nhiệm vụ giáo dục gia đình thông qua xây dựng 19.812 câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững để cung cấp kiến thức, chia sẻ kỹ năng, kinh nghiệm nuôi dạy trẻ có tác dụng thiết thực; tháng 10/2015, đã trình Thủ tướng Chính phủ Đề án quốc gia về giáo dục đời sống gia đình Việt Nam giai đoạn 2016-2020 với mục tiêu “Cung cấp nội dung giáo dục đời sống gia đình dưới nhiều hình thức đa dạng cho các thành viên gia đình, giúp họ có kiến thức, kỹ năng và năng lực tổ chức cuộc sống gia đình".
Rồi mô hình Câu lạc bộ chăm sóc, giáo dục trẻ em từ 0-3 tuổi tại gia đình do Viện nghiên cứu, giáo dục phát triển tiềm năng con người đã được thí điểm thành công trong giai đoạn 2012-2015, tại xã Đặng Xá và thị trấn Trâu Quỳ, Gia Lâm (Hà Nội), xã Đông Văn, Đông Sơn và xã Thiệu Trung, Thiệu Sơn (Thanh Hóa).
PV: Xin ông cho biết, việc chăm sóc, giáo dục trẻ em sớm giai đoạn 0-3 tuổi ở Việt Nam hiện nay có những thuận lợi và khó khăn nào?
PGS.TS.NGND Nguyễn Võ Kỳ Anh: Có thể thấy, thuận lợi nhất của chúng ta hiện nay là được tiếp cận hầu hết các phương pháp, nội dung giáo dục sớm mà thế giới đã triển khai. Do đó, chúng ta dễ dàng có sự chọn lọc, tổng hợp tất cả ưu việt của các chương trình, mô hình đó để tìm ra những nét phù hợp nhất với mình.
Một thuận lợi nữa là, mặc dù tiếp cận muộn nhưng đa số các bậc phụ huynh rất nhiệt tình hưởng ứng. Nhiều người còn tỏ ra tiếc nuối khi biết đến chương trình này hơi muộn, nhưng họ vẫn quyết tâm nghiên cứu, áp dụng cho con, cháu mình.
Tuy nhiên, vẫn phải thừa nhận rằng, tồn tại và thách thức trong lĩnh vực này đang nổi lên đa số hơn. Đó là, công tác phối hợp giữa các ngành, tổ chức có liên quan trong tổ chức, triển khai các can thiệp, chăm sóc trẻ chưa được chặt chẽ; việc triển khai còn riêng lẻ ở từng cấp mà chưa có sự phối kết hợp chặt chẽ giữa các cấp.
Thêm nữa, hệ thống cơ sở hạ tầng chăm sóc trẻ trong độ tuổi mầm non, nhà trẻ ở nước ta còn chênh lệch nhau nhiều giữa vùng núi, biên giới với thành thị, trung tâm. Hàng năm, theo thống kê chưa đầy đủ của ngành giáo dục, có tới 3 triệu trẻ em ở lứa tuổi nhà trẻ, mầm non chưa được hưởng quyền học tập tại các cơ sở giáo dục mầm non, nhất là ở trẻ em vùng sâu, vùng xa.
Bên cạnh đó, chúng ta còn đang thiếu biện pháp, cơ chế và nguồn lực dành cho trẻ em; thiếu cơ chế phối hợp hiệu quả trong chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em, nhất là giai đoạn đầu 0-3 tuổi. Các ưu tiên của Chính phủ dành cho trẻ em chỉ được thực hiện qua các chính sách theo từng lĩnh vực và có một nhóm liên ngành tham gia vào tiến trình thực hiện dễ khiến phân tán hiệu quả đầu tư và nguồn lực nhà nước bị giảm sút…
PV: Giáo dục sớm cho trẻ em giai đoạn 0-3 tuổi đã được triển khai từ lâu trên thế giới. Ở Việt Nam, chúng ta mới tiến hành trong vài năm trở lại đây. Vậy phải làm thế nào để chúng ta dù “đi sau nhưng vẫn đuổi kịp”, thưa ông?
PGS.TS.NGND Nguyễn Võ Kỳ Anh: Việt Nam đã đi sau thế giới hơn 30-40 năm trong lĩnh vực giáo dục sớm, do đó, chúng ta cần giải pháp rút ngắn khoảng cách cũng như cách làm sáng tạo, riêng, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của nước ta để vượt lên, góp phần tạo ra sản phẩm giáo dục đẳng cấp quốc tế trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực toàn cầu và khu vực đang ngày càng gay gắt; từ đó, đóng góp tích cực và hiệu quả vào việc nâng cao giống nòi, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước.
Theo đó, không ngừng khẳng định tầm quan trọng của giáo dục, chăm sóc sớm cho trẻ em giai đoạn 0-3 tuổi; tích cực tuyên truyền, phổ biến và triển khai thật sâu rộng việc tiếp thu và áp dụng thực hiện những kiến thức, kỹ năng chăm sóc giáo dục sớm tới các địa phương, mọi vùng miền và mọi người, mọi nhà.
Qua đây, cũng cần sự vào cuộc của cả cộng đồng mà trước hết là Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam chủ động kiến nghị, đề xuất với Đảng, Nhà nước để có những chủ trương, chính sách phù hợp trong thực hiện chăm sóc giáo dục sớm trẻ em những năm đầu đời thành một chủ trương rộng rãi và trở thành trách nhiệm của mỗi tổ chức, cá nhân và mọi người, mọi nhà.
Đáng chú ý, cần thiết phải xây dựng cơ chế phối hợp, phân công nhiệm vụ rõ ràng giữa các cơ quan quản lý nhà nước về công tác này (Cục chăm sóc và Bảo vệ trẻ em) với các ban, ngành, đoàn thể và tổ chức. Việc xây dựng và triển khai chương trình, đề án trong lĩnh vực bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em sớm cần có sự phối hợp liên ngành để đảm bảo hiệu quả tối đa của đầu tư, chăm sóc đối với trẻ em; đồng thời, tăng cường vai trò, trách nhiệm của gia đình, cha mẹ trong thực hiện xây dựng và nuôi dạy con cái, thực hiện bình đẳng giới, bảo vệ bà mẹ trẻ em…
Nhưng có lẽ, điều tiên quyết trong bối cảnh hiện nay là phải thay đổi nhận thức của các nhà quản lý về giáo dục sớm cho trẻ em cùng với cung cấp các mô hình thực tế để cộng đồng tiếp cận, rút ra bài học kinh nghiệm và áp dụng hiệu quả.
PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!
