Cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về dịch vụ thủy lợi
Tuy vậy, do lạm phát và mất giá đồng tiền nên dù Nhà nước cấp đúng theo kế hoạch mức thu như quy định nhưng tổng thủy lợi phí được cấp thực tế hàng năm giảm dần. Chủ yếu tăng lương do trượt giá đã làm thủy lợi phí đến năm 2012 giảm 40% so với năm 2008. Bên cạnh đó, các mức thu khác từ sản xuất ngoài nông nghiệp hầu như không thu được, đặc biệt là trước năm 2007. Sau năm 2007, các doanh nghiệp thu được chủ yếu do Nhà nước cấp bù thay người hưởng lợi. Nguồn thu từ các hoạt động khác như cấp nước sinh hoạt cho nông dân, du lịch,… hầu như vẫn chưa thu được do nhiều khó khăn về cơ chế.
Về hiệu quả cơ chế miễn giảm thủy lợi phí, đã giúp nguồn kinh phí cho vận hành và duy tu bảo dưỡng ổn định, diện tích tưới tăng khoảng 5-7%. Trong ngắn hạn, có chi phí để duy tu sửa chữa công trình; nông dân có giảm được một chút chi phí sản xuất nhưng không lớn, đặc biệt là vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Hiện nay, công tác thủy lợi phí trên thực tế vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập. Trong đó, chính sách miễn thủy lợi phí chưa huy động được khu vực tư nhân tham gia, đồng thời khó thực hiện chủ trương xã hóa thủy lợi theo nền kinh tế thị trường. Tổ chức thực hiện thủy nông cơ sở hoạt động yếu kém nên việc quản lý, phân phối nước gặp rất nhiều khó khăn. Miễn giảm thủy lợi phí kèm theo chính sách đầu tư công lĩnh vực thủy lợi và các chính sách hỗ trợ khác sẽ làm ngân sách nhà nước sẽ phải chi một khoản hỗ trợ lớn.
Tại Hội thảo, các đại biểu cho rằng, để làm tốt công tác thủy lợi phí, rất cần quan tâm đến việc hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan đến giá sản phẩm, dịch vụ thủy lợi nhằm tạo động lực khai thác tiềm năng, lợi thế từ công trình thủy lợi để tạo nguồn tài chính bền vững cho công tác duy tu, bảo dưỡng, cung cấp sản phẩm, dịch vụ thủy lợi cạnh tranh.
Bên cạnh đó, cơ chế quản lý cần được mở rộng cho nhiều thành phần tham gia, đặc biệt là đầu tư công-tư trong duy tu bảo dưỡng công trình thủy lợi. Trong đó, trước mắt cần nghiên cứu, xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật về phân loại công trình thủy lợi và các hình thức tưới, tiêu phù hợp. Nghiên cứu đề xuất nghiên tắc và phương pháp xác định giá của từng loại sản phẩm dịch vụ thủy lợi; mức giá, khung giá tối đa, tối thiểu của các sản phẩm dịch vụ thủy lợi. Nghiên cứu đề xuất phân cấp và cơ chế tài chính phù hợp với quản lý khai thác công trình thủy lợi.
Theo Giáo sư R.Quentin Grafton, Trường Đại học Quốc gia Úc, định giá nước theo lượng sử dụng sẽ khuyến khích việc tiết kiệm nước, tuy nhiên, phương pháp này đòi hỏi phải có sự giám sát phù hợp và khả năng yêu cầu các đối tác tuân thủ luật lệ. Với định giá nước theo thị trường sẽ khuyến khích việc phân bổ nước hiệu quả, đồng thời để đạt được điều này, cần có sự trợ giúp về mặt thể chế cho việc giám sát vận hành./.
