Chuẩn từ vùng trồng tới đầu ra 

Với khoảng 1,4 tỉ dân, Trung Quốc là một trong những thị trường lớn của ngành hàng nông, lâm, thủy sản Việt Nam. Tuy nhiên, để xuất khẩu bền vững và đi sâu vào thị trường này, sản phẩm phải được chuẩn hóa ngay từ vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc đến thông quan, thanh toán.

Cửa càng rộng, chuẩn càng cao

Giai đoạn 2025-2026 đánh dấu sự thay đổi trong phương thức quản lý của Trung Quốc, từ quản lý nhập khẩu theo lô hàng sang quản lý theo doanh nghiệp, dữ liệu và toàn bộ chuỗi cung ứng. Vì vậy, xuất khẩu chính ngạch không chỉ phụ thuộc vào chất lượng hàng hóa, mà đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống tuân thủ về đăng ký, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và quản trị dữ liệu chuỗi cung ứng.

Bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu, cho rằng doanh nghiệp muốn tham gia thị trường Trung Quốc cần trực tiếp khảo sát để hiểu sản phẩm, cách thức kinh doanh và nhu cầu của thị trường.

Theo bà Ngô Tường Vy, với những người khởi nghiệp muốn tham gia thị trường Trung Quốc, việc đầu tiên cần làm là sang Trung Quốc để khảo sát. Doanh nghiệp cũng phải quan tâm đến bao bì, tính tiện dụng và thương hiệu. Nếu không có thương hiệu, doanh nghiệp khó có thể tồn tại. Việc đăng ký thương hiệu cần được thực hiện trước khi xây dựng và đưa sản phẩm vào thị trường. Tính ổn định của sản phẩm cũng là yêu cầu được đặt ra.

Hoạt động tại nhà máy chế biến gạo xuất khẩu của Công ty Cổ phần Hoàng Minh Nhật.

Trong khi đó, yêu cầu đối với từng nhóm hàng cũng có những điểm khác nhau. Với trái cây tươi, doanh nghiệp cần chuẩn bị mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất và kiểm dịch. Chẳng hạn, với ngành hàng sầu riêng, doanh nghiệp cần quan tâm đến mã số vùng trồng, mã số đóng gói, dư lượng kim loại nặng và cadimi. Dừa tươi cần đáp ứng điều kiện theo Nghị định thư Việt Nam - Trung Quốc, cùng yêu cầu về vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát sinh vật gây hại và truy xuất nguồn gốc. Đối với gạo, doanh nghiệp cần đáp ứng yêu cầu về kiểm dịch, an toàn thực phẩm, điều kiện cơ sở và chứng từ. Đối với thủy sản, các yêu cầu liên quan đến an toàn thực phẩm, kiểm dịch hoặc thú y, cơ sở sản xuất được chấp thuận hoặc đăng ký, truy xuất và chứng thư lô hàng cũng cần được bảo đảm.

Mã số vùng trồng là một khâu quan trọng trong quá trình đưa nông sản vào thị trường Trung Quốc. Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP Cần Thơ, cho biết đối với hàng tươi xuất khẩu, phải có mã số vùng trồng và phải được Tổng cục Hải quan Trung Quốc chấp nhận. Mã số vùng trồng được cấp cho cả cá nhân và tổ chức. Tuy nhiên, doanh nghiệp không có đất sản xuất tại vùng muốn đăng ký có thể gặp khó khăn trong việc xác định vùng liên kết và tìm nông dân liên kết. Khi đã có vùng liên kết, doanh nghiệp còn cần sự đồng thuận của người dân để đứng tên mã số và tham gia xuất khẩu.

Chủ động để đi xa

Bà Trần Thị Kim Thanh, Phó phòng nghiệp vụ, Chi cục Hải quan khu vực XIX, cho rằng cần chuyển từ tư duy để một lô hàng được xuất khẩu, thông quan nhanh sang tư duy để doanh nghiệp chủ động xây dựng một chuỗi xuất khẩu ổn định, đáp ứng yêu cầu thị trường và hạn chế rủi ro trong quá trình xuất khẩu. Những rủi ro có thể phát sinh từ nhiều khâu. Hàng hóa bị trả về có thể do chất lượng chưa đáp ứng, quy định kiểm dịch, bộ chứng từ không đồng bộ, nhãn mác hoặc bao bì chưa phù hợp với quy định, thông tin không thống nhất với tờ khai hải quan hoặc vấn đề về mã số vùng trồng. Muốn hàng hóa xuất khẩu được thông quan nhanh tại cửa khẩu, doanh nghiệp phải chuẩn bị từ sớm và quản trị các rủi ro.

Một khâu khác cũng cần được doanh nghiệp tính toán là phương thức thanh toán. Ông Nguyễn Minh Trung, đại diện Ngân hàng VietinBank Chi nhánh Cần Thơ, cho biết khả năng thu được tiền phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có uy tín, năng lực tài chính của đối tác, tình hình thị trường và phương thức thanh toán.

Theo ông Trung, L/C là phương thức an toàn nhất nhưng chi phí cao hơn. Doanh nghiệp cần lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp với từng đơn hàng, đối tác và mặt hàng. Chẳng hạn, với đơn hàng lớn, giá trị cao, khách hàng mới mà chọn phương thức thanh toán T/T thì rủi ro mất trắng rất cao. Trong khi đó, với đơn hàng nhỏ, nếu chọn L/C thì phía Trung Quốc có thể không chấp nhận.

Bà Nguyễn Thị Thương Linh, Phó Giám đốc VCCI ĐBSCL, nhấn mạnh “sự chủ động” là một trong những từ khóa quan trọng đối với doanh nghiệp khi xuất khẩu sang Trung Quốc. Với nguồn cung nông sản lớn, Trung Quốc vẫn là thị trường quan trọng đối với Việt Nam và ĐBSCL. Nhưng để hàng hóa đi sâu hơn, doanh nghiệp cần chuyển từ việc xử lý từng lô hàng sang xây dựng chuỗi xuất khẩu ổn định, trong đó từng khâu từ sản xuất, vùng trồng, truy xuất, tiêu chuẩn, chứng từ đến thanh toán đều được chuẩn bị và kiểm soát chủ động.

Trung Quốc đang giữ vị trí thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này sang Trung Quốc đạt 15,6 tỉ USD (năm 2024 là 13,2 tỉ USD). Trong 6 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc chiếm 21,3% cơ cấu thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam.

Kim ngạch xuất khẩu nông, thủy sản sang Trung Quốc 6 tháng đầu năm 2026 đạt 7,64 tỉ USD, tương đương 77% kim ngạch cả năm 2025; trong đó nông sản đạt 6,25 tỉ USD và thủy sản đạt 1,39 tỉ USD

Bài, ảnh: NAM HƯƠNG