Công nghệ Trung Quốc tái định hình cuộc đua không gian toàn cầu 

Trung Quốc đang vươn lên dẫn đầu trong bảng xếp hạng nghiên cứu của Tạp chí Nature và mở rộng tham vọng trong không gian. Với vị thế dẫn đầu về công nghệ, Bắc Kinh đang tự định vị như đối thủ của Mỹ trên phạm vi toàn cầu.

Quốc kỳ Trung Quốc do tàu thăm dò Hằng Nga 5 cắm trên Mặt trăng hồi cuối năm 2020. Ảnh: CNSA/CLEP

Mới đây, trong Nature Index Research Leaders, bảng xếp hạng vinh danh các tổ chức và quốc gia dẫn đầu toàn cầu về công bố nghiên cứu trên các tạp chí khoa học chất lượng cao, Trung Quốc xếp vị trí đứng đầu, bỏ xa Mỹ và Đức. Theo đó, 9/10 viện nghiên cứu hàng đầu đều từ Trung Quốc, trong khi Đại học Harvard của Mỹ xếp thứ 3, còn Hiệp hội Max Planck, tổ chức nghiên cứu khoa học độc lập của Đức, xếp thứ 13.

Nature Index Research Leaders còn cho thấy các viện nghiên cứu của Trung Quốc dẫn đầu trong các lĩnh vực sinh học, hóa học, vật lý cũng như trong các ngành khoa học ứng dụng khác. Đáng chú ý, các tổ chức của Mỹ chỉ vượt qua các tổ chức Trung Quốc trong lĩnh vực sức khỏe và khoa học xã hội.

Theo Richard Heidler, giám đốc quản lý thông tin tại Quỹ Nghiên cứu Đức, sự trỗi dậy của Trung Quốc diễn ra một cách đều đặn trong 2 thập kỷ qua. “Trong khi vào đầu những năm 2000, Trung Quốc chủ yếu sở hữu số lượng lớn ấn phẩm khoa học, thì trong thập kỷ qua, Trung Quốc sở hữu cả tỷ lệ và số lượng ấn phẩm khoa học được trích dẫn nhiều” - ông Heidler cho biết.

Christina Beck, người phát ngôn của Hiệp hội Max Planck, cho rằng Trung Quốc không chỉ xuất bản các ấn phẩm khoa học nhiều hơn mà ngày càng tốt và nổi bật hơn. Theo bà Beck, thành tựu này là nhờ Bắc Kinh tài trợ bền vững và có hệ thống cho các tổ chức khoa học và trường đại học trong nước nhiều năm qua, đặc biệt là thông qua đào tạo quốc tế cho các nhà khoa học và đầu tư đáng kể vào cơ sở hạ tầng nghiên cứu quy mô lớn.

Bảng xếp hạng của Tạp chí Nature được đưa ra trong bối cảnh Trung Quốc và Mỹ cạnh tranh gay gắt về các sứ mệnh không gian lớn trên Mặt trăng trong tương lai.

Trung Quốc đặt mục tiêu đưa người đổ bộ xuống Mặt trăng trước năm 2030. Để hiện thực hóa, Bắc Kinh đang tiến hành thử thách phi hành gia sống và làm việc dài hạn trong không gian, đồng thời phát triển và thử nghiệm các thiết bị chuyên dụng phục vụ cho hành trình lịch sử này.

Chưa kể, Trung Quốc còn có kế hoạch thiết lập một căn cứ vĩnh viễn trên Mặt trăng - bước đệm cho các sứ mệnh vào không gian sâu trong tương lai. Cho đến nay, đây là quốc gia duy nhất thu thập được 1.935kg mẫu vật từ vùng tối của Mặt trăng, thông qua sứ mệnh lịch sử Hằng Nga 6 năm 2024.

Trong khi đó, Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) đặt mục tiêu đưa con người trở lại Mặt trăng vào năm 2028, sớm hơn Trung Quốc 2 năm. Mỹ cũng muốn xây dựng sự hiện diện lâu dài trên Mặt trăng như bước đệm cho các chuyến thám hiểm sao Hỏa trong tương lai. Tháng 4 vừa qua, 4 phi hành gia NASA đã thực hiện chuyến bay lịch sử quanh Mặt trăng trong khuôn khổ sứ mệnh Artemis II, chuyến du hành cách xa Trái đất nhất từ trước đến nay.

Từ lâu, giới chức Trung Quốc nhận ra rằng công nghệ là chìa khóa cho sự thành công. Trong Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030), Bắc Kinh kêu gọi tiếp tục mở rộng năng lực đổi mới sáng tạo. Trọng tâm của chiến lược này là phát triển “năng lực sản xuất mới” - động lực tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo, công nghệ tiên tiến và chuyển đổi công nghiệp. Kế hoạch nêu bật một loạt ngành công nghiệp trọng điểm trong tương lai, gồm trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, phản ứng nhiệt hạch, công nghệ sinh học và khoa học đời sống, giao diện não - máy tính cũng như thám hiểm biển sâu và không gian.

TRÍ VĂN (Tổng hợp)