Danh nhân Phó Đức Chính – Người chiến sỹ can trường
Cuộc tọa đàm được tổ chức tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò - nơi mà 87 năm về trước thực dân Pháp đã giam ông sau đó đưa lên Yên Bái để hành quyết. Tọa đàm nhằm thu thập thêm nhiều luận cứ khoa học và tư liệu lịch sử liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp của danh nhân Phó Đức Chính, đặc biệt là thời gian ông và các chiến sỹ Việt Nam Quốc dân Đảng bị giam tại Nhà tù Hỏa Lò cũng như ảnh hưởng của khởi nghĩa Yên Bái trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam. Đồng thời, đây là hoạt động thiết thực, góp phần tưởng nhớ, tri ân người hy sinh vì nước, giáo dục truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. Cuộc khởi nghĩa Yên Bái tuy thất bại nhưng đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần yêu nước của nhân dân ta lúc đó. Dẫu việc bất thành nhưng sự kiên cường, tấm lòng sắt son vì nước của Phó Đức Chính mãi được lưu danh trong sử sách.
Tại tọa đàm, Ban Tổ chức đã nhận được 23 bài tham luận và tư liệu lịch sử liên quan đến danh nhân Phó Đức Chính của các nhà khoa học, nhà quản lý. Các tham luận gửi tới cuộc tọa đàm đều tập trung phân tích sâu sắc về khí phách hiên ngang, tấm gương kiên trung của danh nhân Phó Đức Chính; ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Yên Bái đối với phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc; những hoạt động tri ân của Đảng, Nhà nước đối với các chiến sỹ Việt Nam Quốc dân Đảng đã hy sinh vì nước; việc giáo dục lòng yêu nước, ý chí kiên cường đấu tranh bảo vệ Tổ quốc cho thế hệ trẻ thông qua những hành động cao cả vì nước quên thân của các bậc anh hùng tiên liệt. Những tư liệu lịch sử được gửi tới là căn cứ khoa học góp phần làm sáng tỏ về cuộc đời, sự nghiệp của danh nhân Phó Đức Chính.
Danh nhân Phó Đức Chính sinh năm 1907 trong một gia đình Nho học tại làng Đa Ngưu (nay thuộc xã Tân Tiến), huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên, Ông học trường Cao đẳng Công chính Hà Nội. Tháng 12/1927, ông tham gia thành lập Việt Nam Quốc dân Đảng, là một trong những thành viên lãnh đạo của Tổng bộ, phụ trách công tác tổ chức và phát triển đảng.
Sau khi tốt nghiệp, Phó Đức Chính được bổ nhiệm sang Lào làm việc. Ngày 9/2/1929, Việt Nam Quốc dân Đảng cử Nguyễn Văn Viên ám sát trùm mộ phu Bazin ở Hà Nội. Thực dân Pháp tiến hành khủng bố, Phó Đức Chính bị bắt đưa về nước. Không có bằng chứng để buộc tội nên chúng phải trả tự do cho ông.
Trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái (9/2/1930), Phó Đức Chính được giao nhiệm vụ đánh đồn Thông (Sơn Tây). Do chênh lệch về lực lượng, tổ chức còn lỏng lẻo, chưa có sự chuẩn bị kỹ lưỡng nên cuộc khởi nghĩa Yên Bái bị thực dân Pháp phản công và dập tắt. Ngày 15/2/1930, Phó Đức Chính bị kẻ địch bắt tại làng Nam An, tổng Cẩm Thượng, huyện Tùng Thiện, tỉnh Sơn Tây.
Ngày 27 và 28/3/1930, Phó Đức Chính cùng nhiều chiến sỹ Việt Nam Quốc dân Đảng bị đưa ra xét xử tại Hội đồng Đề hình Yên Bái. Khi chủ tọa hỏi có chống án không? Ông chỉ cười và đáp lại: “Đời người ta làm có một việc, hỏng cả một việc, sống nữa làm chi?”.
Sau khi bị kết án tử hình, thực dân Pháp chuyển ông và các chiến sỹ về giam tại Nhà tù Hỏa Lò chờ ngày thi hành án. Ngày 16/6/1930, ông và 12 yếu nhân của Việt Nam Quốc dân Đảng bị áp giải lên nhà tù Yên Bái để hành quyết bằng máy chém vào rạng sáng ngày 17/6/1930.
Trong khuôn khổ buổi tọa đàm, Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò đã giới thiệu những hình ảnh, tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp của danh nhân Phó Đức Chính, sau đó sẽ chuyển về trưng bày tại Nhà tưởng niệm ông ở làng Đa Ngưu, xã Tân Tiến, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên./.
