Đình Thần Phụng Hiệp, “qua đình ngả nón trông đình...”
“Đào kinh, mở đất dựng xây đình. Thành Hoàng Phụng Hiệp rất hiển linh. Phò trợ an lành dân lập nghiệp. Ấm no, hạnh phúc mọi nhân sinh. Tiền nhân khẩn đất gây nghiệp lớn. Hậu thế dày công quyết giữ gìn. Thái bình, an lạc cùng nhau hưởng. Cầu mong nước Việt mãi phồn vinh”.
Đình Thần Phụng Hiệp. Ảnh: DUY KHÔI
Đó là những vần thơ trong bia ghi “Ý niệm Đình Thần” ở Đình Thần Phụng Hiệp (phường Ngã Bảy). Đó cũng là triết lý, là ước mong suốt hơn trăm năm qua của người dân làng Phụng Hiệp xưa, Ngã Bảy nay, trước biết ơn Tổ quốc, tổ tiên, sau chung tay kiến thiết, làm đẹp giàu quê hương, đất nước.
Đình Phụng Hiệp nằm ngay doi đất của hai đầu kinh Xẻo Vông và Xẻo Môn, đối diện chợ Ngã Bảy, trầm mặc cùng tháng năm dưới những tán cổ thụ. Với lịch sử khoảng 120 năm, Đình Phụng Hiệp là chứng nhân sống động của lịch sử vùng đất Ngã Bảy - Phụng Hiệp giàu bản sắc.
Theo “Từ điển địa danh hành chính Nam Bộ” của Nguyễn Đình Tư, làng Phụng Hiệp được thành lập năm 1903, thuộc tổng Định Hòa, tỉnh Cần Thơ. Đến năm 1915, chính quyền thực dân Pháp cho lập quận Phụng Hiệp, gồm có 3 tổng: Định Phước, Định Hòa, Định Bảo. Làng Phụng Hiệp thuộc tổng Định Phước, quận Phụng Hiệp, gồm nhiều doi lớn của Ngã Bảy, được chọn làm quận lỵ, ngay tại ấp Châu Thành. Tại đây, nhiều thiết chế chính quyền, đô thị, văn hóa nhanh chóng được xây dựng, giúp vùng đất này phát triển nhanh chóng.
Đình Thần Phụng Hiệp được xây dựng năm 1905 (cũng có ý kiến cho là 1907), tại doi đất công điền giữa 2 đầu kinh Xẻo Vông và Xẻo Môn, với diện tích được cấp là 4 mẫu, 44 sào. Ông Ngô Văn Thép là người đã cung cấp tài chính để xây dựng đình, bên cạnh là sự hỗ trợ của các hương chức, hội tề của làng. Người trực tiếp lãnh trách nhiệm xây dựng đình là ông Cả Thanh - Trần Đông Thanh.
Theo tài liệu lưu hành tại đình, diện tích xây dựng đình phần chính điện rộng 144m2 là khu vực thờ Thành Hoàng Bổn Cảnh, lúc đầu được cất bằng gỗ, lợp ngói âm dương, vách ván. Đến năm 1953, đình được cất lại bằng bê tông, xây tường gạch, lợp ngói âm dương, đỉnh nóc lợp ngói vảy cá. Phía trước chính điện là vỏ ca rộng rãi làm nơi tiếp khách, nghỉ chân và là sân khấu hát bội cúng đình mỗi dịp Kỳ yên.
Đình Thần Phụng Hiệp hiện còn lưu giữ những hiện vật giá trị, phản ánh lịch sử ngôi đình như khánh thờ Thần với bài vị được khắc lưu từ năm 1907, các khánh thờ cổ xưa như Hữu Ban, Tả Ban, Tiên Sư, Tiền Hiền, Hậu Hiền, Tổ Sư, Tiền giảng - Hương chức, Bạch Mã - Thái giám, Hà Bá - Thủy quan, Thổ công - Thổ phủ… Được tạo lập từ khoảng 120 năm trước, có thể nói, Đình Thần Phụng Hiệp là thiết chế văn hóa tâm linh đầu tiên của làng Phụng Hiệp xưa.
Một điểm khá thú vị ở Đình Thần Phụng Hiệp là Sắc Thần được sắc phong khá muộn, vào triều vua Bảo Đại, năm 1942, thay vì như hầu hết các sắc phong ở đình làng Nam Bộ là vào năm Tự Đức thứ năm, 1852. Nội dung bổn sắc như sau:
“Sắc Cần Thơ tỉnh, Phụng Hiệp quận, Định Phước tổng, Phụng Hiệp thôn, phụng sự Bổn Cảnh Thần Hoàng chính trực hựu thiện viên ngưng Phụng Hiệp tôn thần, hộ quốc tí dân, nẫm trứ linh ứng. Tứ kim phi thừa cảnh mệnh, miến niệm thần hưu, trứ phong vi Tĩnh Hậu Dực Bảo Trung Hưng trung đẳng thần. Chuẩn kỳ phụng sự, thứ cơ thần kỳ tương hựu bảo ngã lê dân. Khâm tai!
Tế Thần Nông tại Đình Thần Phụng Hiệp. Ảnh: DUY KHÔI
Bảo Đại thập thất niên, thập nhị nguyệt, nhị thập cửu nhật”
Tạm dịch là: Sắc cho làng Phụng Hiệp, tổng Định Phước, quận Phụng Hiệp, tỉnh Cần Thơ thờ phụng vị thần tôn kính Phụng Hiệp, nguyên là Bổn Cảnh Thần Hoàng chính trực, đã bảo vệ đất nước, che chở nhân dân, giúp làm điều thiện, nổi tiếng linh ứng. Nay, thừa mệnh, ghi nhớ công lao của Thần, gia phong làm Tĩnh Hậu Dực Bảo Trung Hưng trung đẳng thần. Chuẩn mệnh cho làng Phụng Hiệp thờ cúng để ngài che chở giúp đỡ cho dân. Kính thay!
Ngày 29 tháng 12 năm Bảo Đại thứ 17.
Từ khi thành lập đến năm 1975, việc quản lý đình đều do hương chức, hội tề làng xã phụ trách, có thể kể đến một số vị như ông Trần Phước Vĩ (Xã Vĩ) từ 1930-1940; ông Bộ Tín; ông Huỳnh Văn Phúc (Mười Phúc)... Việc cúng tế thì do các vị trong Ban tế tự lo, như các ông: Lê Văn Vinh ở Xẻo Môn làm Chánh Bái, ông Trần Văn Hiệp (miễu Bà Chúa Xứ Sậy Niếu), ông Trần Đông Thanh ở Sậy Niếu, ông Huỳnh Văn Được ở Láng Sen... Khi các vị này qua đời, con cháu tiếp nối công đức cha ông, lo nhang khói, cúng kính tại đình làng.
Mỗi năm, Đình Thần Phụng Hiệp đáo lệ 2 lần tổ chức Kỳ yên: Hạ điền vào ngày 16 và 17 tháng 3 âm lịch và Thượng điền vào 16 và 17 tháng Chạp âm lịch. Nghi lễ được tổ chức theo đúng truyền thống cổ xưa, đặc biệt có phần rước sắc thần du ngoạn khắp chợ Ngã Bảy để bà con chiêm bái linh thần. Trong phần lễ, lòng biết ơn Tổ quốc, anh hùng liệt sĩ được thể hiện rõ nét, tạo thành một nét riêng độc đáo đáng trân quý. Rõ nét nhất là bia đá trước sân đình với dòng chữ “Sinh tướng tử thần” cùng với đôi câu đối trước cổng đình:
“Vị quốc vong thân, sinh vi tướng,
vạn cổ trung can, quang vũ trụ
Xả thân cứu quốc, tử vi thần,
thiên thu trực tiết, tráng sơn hà”
Nghĩa là, vì nước quên mình, sống làm tướng, vạn đời kiên trung, bừng sáng vũ trụ. Xả thân cứu nước, chết hiển linh làm thần, ngàn thu tiết tháo, tỏ rạng núi sông.
***
Có nhiều giai thoại kể về sự hiển linh của vị Thần Đình Phụng Hiệp và Miếu Bà Chúa Xứ gần đó. Mọi người chuyền tai nhau nhiều câu chuyện về sự ban thưởng, quở phạt của Thần bằng những câu chuyện kỳ bí. Suy cho cùng, những câu chuyện ấy đều hướng bà con làm lành, lánh dữ, tôn kính bậc thần thánh, chốn tôn nghiêm.
Sau nhiều lần trùng tu, tôn tạo, Đình Thần Phụng Hiệp nay khang trang, tôn nghiêm, trầm mặc giữa đô thị Ngã Bảy sôi động. “Qua đình ngả nón trông đình…”, qua mái đình xưa cúi đầu cung kính bậc linh Thần, nhìn mái ngói rêu phong soi mình bên dòng Xẻo Vông, Xẻo Môn hiền hòa con nước, chợt thấy tâm hồn, cốt cách văn hóa người Cần Thơ sáng đẹp quá!
ĐĂNG HUỲNH
(Có tham khảo tài liệu về Đình Thần Phụng Hiệp do các ông Huỳnh Văn Hoàng, Bùi Việt Hà, Lê Văn Tư biên soạn)
