Doanh nghiệp và “cuộc chiến” với thực phẩm bẩn
Thời gian gần đây, cả nước liên tiếp xảy ra các vụ ngộ độc tập thể do ăn phải thực phẩm không đảm bảo vệ sinh. Các loại hóa chất độc hại có trong lương thực, thực phẩm cũng đã gây nên nhiều loại bệnh trong đó có bệnh ung thư gây hoang mang trong cộng đồng. Buổi tọa đàm đã góp tiếng nói giúp các doanh nghiệp hiểu rõ mối nguy hại của vấn nạn thực phẩm bẩn đối với cộng đồng cũng như hệ lụy tới sự phát triển kinh tế; đồng thời, nhận thức rõ vai trò và trách nhiệm của doanh nghiệp trong cuộc chiến chống thực phẩm bẩn và đưa ra những giải pháp cần triển khai đối với vấn đề trên.
Báo động vấn nạn thực phẩm bẩn
Có thể nói tình trạng mất vệ sinh an toàn thực phẩm hiện nay đang trở thành vấn nạn. Ông Lê Văn Hưng – Chuyên gia cao cấp Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam cho rằng: Đây là vấn đề xã hội chúng ta quan tâm. Cũng theo ông Lê Văn Hưng, khái niệm thực phẩm sạch, bẩn và an toàn dựa trên 4 tiêu chí: Tiêu chí đầu tiên đó là dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, dư lượng thuốc kháng sinh và chất phụ gia được phép hay là bị cấm. Tiêu chí thứ 2 là kim loại nặng; Tiêu chí thứ 3 là số lượng vi sinh vật gây hại có trong hoa quả và thực phẩm. Tiêu chí thứ 4 là hàm lượng Nitơrat (NO3) trong hoa quả. Nếu sản xuất thông thường sẽ không kiểm soát đầu vào, còn nếu ngược lại sẽ đạt sản phẩm an toàn.
Dư lượng được kiểm soát dưới ngưỡng theo tiêu chuẩn quy định là an toàn. Còn sản phẩm hữu cơ sẽ được kiểm soát ngay từ đầu vào, quá trình sản xuất và chế biến cũng như tiêu thụ. Sản xuất hữu cơ là không sử dụng phân bón hóa học, không sử dụng thuốc trừ sâu, không sử dụng kháng sinh, chất kích thích sinh trưởng, không sử dụng vật nuôi, cây trồng biến đổi gen. Sản phẩm an toàn một cách tuyệt đối là vấn đề mới tại Việt Nam tuy nhiên trên thế giới vấn đề này đã phát triển rất mạnh, đặc biệt là các nước tiên tiến như Mỹ, Nhật, châu Âu…và không còn là vấn đề mới. Việt Nam đang hướng tới sản xuất hữu cơ cho tiêu thụ trong nước và xuất khẩu trong trồng trọt và chăn nuôi, khép kín trong chuỗi giá trị hệ thống sản xuất và tiêu thụ.
Chia sẻ ý kiến của mình, ông Vũ Vinh Phú – Chủ tịch Hiệp hội Siêu thị Hà Nội cho rằng: Thực phẩm bẩn bị coi là vấn nạn là đúng, nhưng với bản thân, ông cho rằng đây là quốc nạn, bởi hiện nay thực phẩm bẩn không chỉ xuất hiện ở chợ, ở những gánh hàng rong, mà nó đã đi vào cả các siêu thị uy tín – nơi mà rất đông người tiêu dùng gửi gắm niềm tin. Điều đó khiến cho người tiêu dùng rơi vào “ma trận” hàng hóa và không thể phân biệt được đâu là thực phẩm bẩn, đâu là thực phẩm sạch. Đây là lỗi của cơ quan quản lý nhà nước và chúng ta cần phải nghiêm túc đánh giá để có những giải pháp bảo vệ người tiêu dùng. Vấn đề này không chỉ ảnh hưởng tới tiêu dùng nội địa mà còn ảnh hưởng tới đầu tư, du lịch.
Đồng quan điểm với ông Vũ Vinh Phú, ông Lê Văn Hưng khẳng định: Đây thực sự là vấn đề đáng báo động không chỉ đối với hàng xuất khẩu mà còn đối với các hàng hóa nội địa. Trong mấy năm qua, Liên minh châu Âu đã trả lại hàng hóa được xuất khẩu từ Việt Nam. Việc này không chỉ ảnh hưởng tới các doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng tới uy tín quốc tế. Do đó, cần lành mạnh hóa vấn đề này không chỉ đối với sức khỏe người tiêu dùng mà còn đối với hàng xuất khẩu cũng như hàng nội địa.
Giải pháp nào để kiểm soát?
Tại buổi tọa đàm, câu hỏi được đặt ra là: Chúng ta đã hoàn thiện luật về An toàn thực phẩm, Luật bảo vệ người tiêu dùng nhưng tại sao vấn nạn thực phẩm không an toàn vẫn không giảm, người tiêu dùng không thể yên tâm. Mặc dù các cơ quan chức năng quản lý về an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) cho rằng mình đã làm tốt công việc được giao nhưng vẫn xảy ra tình trạng rau thừa dư lượng hóa chất, thịt nhiễm chất tăng trọng, thực phẩm chứa chất bảo quản. Vì sao người tiêu dùng vẫn không thể biết chính xác chất lượng các sản phẩm mình tiêu dùng hằng ngày?
Chia sẻ về vấn đề này, ông Lê Đức Thịnh, Cục phó Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) khẳng định: “Hiện nay, Bộ NN&PTNT đã có chiến lược tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Chúng tôi đã cụ thể hóa bằng các dự án, chương trình như: Lúa gạo ở Đồng bằng Sông Cửu Long và cà phê ở Tây Nguyên. Dự án đó có mục tiêu áp dụng đại trà (trên 90%) quy trình ít phân bón, thuốc trừ sâu”.
“Mảng thứ 2 là tổ chức nông dân bằng cách đưa thật nhiều nông dân vào tổ chức này để kiểm soát sản phẩm. Tháng 6, Bộ NN&PTNN sẽ có sơ kết 3 năm và xây dựng riêng nghị quyết về nâng cao thu nhập cho nông dân và sản xuất an toàn. Giải pháp trước mắt là quyết liệt nhưng chúng tôi quyết xây dựng bằng được một nền nông nghiệp có quản trị và thực hành theo tiêu chuẩn, quy chuẩn. Hy vọng các ban, ngành, địa phương nhận thức rõ và cùng nhau vào cuộc” – ông Lê Đức Thịnh cho biết thêm.
Còn theo ông Lê Văn Giang – Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế nhận định: “Chúng ta đã có khung pháp lý để quản lý, tất nhiên là không tuyệt đối nhưng cũng là một giải pháp tốt cho người tiêu dùng. Chúng ta đã có các khung hình phạt nhưng không thể triệt tiêu tận gốc vấn đề. Người sản xuất chế biến phải có ý thức lương tâm trong sản xuất chế biến kinh doanh và người kinh doanh phải nghĩ tới sức khỏe của họ cũng như sức khỏe của người tiêu dùng".
Ông Lê Văn Giang cũng cho rằng, không thể có một cái máy để có thể kiểm soát hết được tất cả những sản phẩm cuối cùng. Chúng ta cần phải nâng cao khoa học kỹ thuật, đánh thức lương tâm của người chế biến sản xuất, phải xem xét lại hình thức truyền thông giáo dục để khai thác những hình thái hiệu quả nhất, ví dụ như trường học, nhà thờ, nhà chùa…Hơn bao giờ hết, ông Lê Văn Giang cho rằng, ngoài các giải pháp đã nêu trên, còn có 3 vấn đề chúng ta cần phải nhấn mạnh: Thứ nhất, đạo đức của nhà sản xuất. Thứ hai, có hay không sự tiêu cực của những người làm công tác quản lý. Thứ ba, trách nhiệm truyền thông chính xác và khách quan của các cơ quan truyền thông.
Bàn về giải pháp, ông Lê Đức Thịnh – Cục phó Cục Kinh tế hợp tác và phát triển nông thôn – Bộ NN&PTNN cũng cho rằng cần tăng chế tài xử phạt là yếu tố cần thiết. Cần phải nghiêm khắc với các hành vi mang tính chất cố tình, gian dối để làm ra các sản phẩm không an toàn.
Theo ông Lê Đức Thịnh, khi chúng ta tăng xử phạt phải đi kèm với giáo dục và tuyên truyền, đã gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người thì phải xử lý nặng. Tuy nhiên, cần phải có trọng tài để phân biệt rõ ràng giữa cố tình và vô tình. Vô tình ở đây có thể hiểu như những người cố tình đưa vào phân bón những chất cấm mà người nông dân vô tình mua về sẽ bị xử lý như thế nào? Hiện chúng ta có nhiều luật liên quan đến ATTP, tuy nhiên trong nông nghiệp, Quốc hội nên nghiên cứu và ra luật nông nghiệp. Luật này quy định bất cứ tác nhân nào, ở đâu gây ô nhiễm nguồn nước, không khí ảnh hưởng đến cộng đồng sẽ bị xử phạt hay nhập cây trồng, vật nuôi không an toàn cũng bị xử lý… Luật nông nghiệp rộng hơn và mang tính phòng ngừa lớn hơn.../.
