Dựa vào thiên nhiên thích ứng biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu (BĐKH) gây ra thời tiết cực đoan, thiên tai và đe dọa trực tiếp đến đời sống, kinh tế, sức khỏe con người. Do đó, việc ứng phó đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ toàn diện từ các cấp, các ngành, địa phương và tổ chức quốc tế do tác động mang tính xuyên biên giới.
Mô hình lúa - tôm ứng phó xâm nhập mặn phát triển tại xã Lương Tâm, TP Cần Thơ.
Biến đổi khí hậu khó lường
Theo Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Việt Nam nằm trong nhóm 15 quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề bởi các hiện tượng thời tiết cực đoan, BĐKH. Chỉ tính riêng giai đoạn 2011-2021, trung bình mỗi năm Việt Nam có hơn 160.000ha lúa và 80.000ha cây trồng khác bị thiệt hại.
Tại TP Cần Thơ, BĐKH cũng đang diễn biến ngày càng phức tạp và khó dự báo. Từ đầu năm 2026 đến nay, TP Cần Thơ xảy ra 329 điểm sạt lở bờ sông, bờ biển với tổng chiều dài trên 35,5km, thiệt hại 103 căn nhà và ảnh hưởng nhiều tuyến giao thông nông thôn. Mưa kèm theo giông lốc xuất hiện 22 đợt tại 22 xã, phường, làm ảnh hưởng 117 căn nhà; không gây thiệt hại về người, nhưng ước thiệt hại tài sản khoảng 2,035 tỉ đồng…
Các chuyên gia cảnh báo, ĐBSCL đối mặt với nguy cơ hạn mặn, xói lở gia tăng. Đáng chú ý, 40% diện tích có nguy cơ xói lở và hơn 10% diện tích lúa chịu tác động BĐKH, trong đó có Cần Thơ. Dự báo mùa hạn mặn 2026-2027 tới sẽ khốc liệt hơn, đòi hỏi ngành chức năng theo dõi sát sao để chủ động phòng, chống hiệu quả. Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự TP Cần Thơ đề nghị Đài khí tượng Thủy văn thành phố theo dõi chặt chẽ, dự báo kịp thời, chính xác mọi diễn biến thời tiết, thủy văn trên địa bàn thành phố, phục vụ tốt công tác phòng, chống thiên tai đạt hiệu quả cao nhất.
Đồng bộ giải pháp ứng phó
Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH (IPCC) dự báo, khoảng 40% diện tích ĐBSCL có nguy cơ bị ngập nếu mực nước biển dâng 1 mét, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hơn 17 triệu người. Để ứng phó với thực tế này, nhiều năm nay, Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên tại Việt Nam (WWF-Việt Nam) phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh Đồng Tháp triển khai giai đoạn I của Dự án giải pháp thuận thiên thích ứng với BĐKH tại ĐBSCL (CRxN) với thí điểm thành công các mô hình, giải pháp dựa vào thiên nhiên (NbS), giúp cộng đồng thích ứng tốt hơn với biến động lũ, thiên tai. Điển hình mô hình canh tác 2 vụ lúa và 1 vụ sen mùa nước nổi từ dự án phát thải 95,67 tấn CO2 tđ/ha/năm, còn mô hình canh tác lúa 3 vụ là 129 tấn CO2 tđ//ha/năm.
Từ các mô hình sinh kế “thuận theo con nước” như trồng lúa nổi, mô hình sen - cá kết hợp, lúa - cá… dự án đã chứng minh việc phục hồi sinh thái và tăng trưởng kinh tế có thể song hành. Những mô hình này đã giúp vùng đất ngập nước tự phục hồi, cải thiện thu nhập và góp phần giảm 25% lượng khí thải nhà kính.
Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Đồng Tháp, cho biết: “Địa phương đang chuyển hướng mạnh mẽ từ mô hình nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp thông minh thích ứng với BĐKH, giúp người dân ổn định sinh kế. NbS là chìa khóa để khôi phục chế độ lũ tự nhiên của ĐBSCL, cũng là nền tảng cho sự bền vững của môi trường và con người. Chúng tôi cam kết thúc đẩy và nhân rộng các mô hình NbS hiệu quả, đồng thời huy động các nguồn lực để duy trì, phát triển bền vững, nhân rộng tại ĐBSCL”.
Còn tại khu vực đô thị, các chuyên gia nhận định quá trình đô thị hóa đang ảnh hưởng sâu rộng lên các vùng đất ngập nước, hành lang sông ngòi, khu vực ven đô và vùng đất thấp. Những áp lực này làm gia tăng mức độ phơi nhiễm của người dân trước nguy cơ ngập lụt, nắng nóng, ô nhiễm và suy giảm các dịch vụ hệ sinh thái. Các tác động này càng trở nên nghiêm trọng hơn do BĐKH và ảnh hưởng đến các nhóm dân cư khác nhau.
Tại buổi làm việc với Sở NN&MT TP Cần Thơ, ông Ben Furmage, Giám đốc điều hành của Water Sensitive Cities Australia, cho biết tiếp nối nền tảng của giai đoạn đầu tiên (2021-2025) của Chương trình tăng cường khả năng chống chịu cho các trung tâm đô thị và khu vực lân cận - Chính phủ Úc hỗ trợ, với các giải pháp dựa vào thiên nhiên ứng phó BĐKH và rủi ro thiên tai, giai đoạn 2 (2026-2029) chương trình chuyển từ việc củng cố giá trị của các giải pháp dựa vào thiên nhiên sang hỗ trợ triển khai thực tiễn do cộng đồng địa phương quản lý thông qua các mô hình trình diễn, đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật, phân tích kinh tế, lập kế hoạch vận hành và bảo trì, cùng các bằng chứng sẵn sàng cho việc ra quyết định. Chương trình sẽ hợp tác với các đối tác tại Việt Nam, Campuchia, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và Thái Lan để triển khai, giám sát và nhân rộng các giải pháp hỗn hợp NbS mang tính bao trùm nhằm tăng cường khả năng chống chịu với BĐKH, thiên tai và các rủi ro về nước trong khu vực đô thị.
Giai đoạn 2, chương trình sẽ hỗ trợ một số mô hình thí điểm thực tiễn với sự dẫn dắt của địa phương, được xây dựng trên cơ sở đánh giá rủi ro khí hậu, đảm bảo tính bao trùm và có các cơ chế quản trị, giám sát, vận hành và bảo trì; hỗ trợ các đối tác áp dụng các hướng dẫn, công cụ và bằng chứng liên quan đến NbS trong các quy trình quy hoạch, thiết kế, lập ngân sách, phê duyệt và xây dựng chính sách, nhằm giúp các mô hình trình diễn được nhân rộng...
Ông La Trọng Kỳ, Phó Giám đốc Sở NN&MT TP Cần Thơ, cho biết: “Hiện TP Cần Thơ có kế hoạch cải tạo, phục hồi hệ thống sông, rạch trên địa bàn các phường trung tâm, nhằm ứng phó BĐKH, chỉnh trang đô thị; triển khai công trình khắc phục sạt lở, ngập lụt... Đây là dự án phù hợp và cần sự hỗ trợ từ Chương trình tăng cường khả năng chống chịu cho các trung tâm đô thị và khu vực lân cận giai đoạn 2 để thực hiện thí điểm và nhân rộng trên địa bàn”.
Bài, ảnh: HÀ VĂN
