Gắn kết OCOP với du lịch nông thôn, gia tăng giá trị nông sản Việt
Phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn không dừng ở việc khai thác cảnh quan hay bán nông sản thuần túy, mà cần hình thành chuỗi giá trị liên kết từ sản xuất đến việc tiêu thụ sản phẩm.
Du khách trải nghiệm du lịch nông trại. Ảnh: TTXVN
Việc đẩy mạnh xúc tiến thương mại, ứng dụng chuyển đổi số và kết nối sản phẩm OCOP với văn hóa bản địa đang trở thành giải pháp then chốt giúp gia tăng giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và tạo động lực phát triển kinh tế khu vực nông thôn.
Theo ông Phương Đình Anh, Phó Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia, sau hơn 8 năm triển khai, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, góp phần đáng kể vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Đến tháng 9/2026, cả nước đã có hơn 21.000 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên với hơn 10.000 chủ thể tham gia. Cùng với đó, cả nước đã hình thành hơn 600 mô hình du lịch nông thôn; trong đó, gần 400 điểm du lịch đã được công nhận. Nhiều địa phương đã đưa sản phẩm làng nghề, ẩm thực, cảnh quan và hoạt động sản xuất nông nghiệp vào chương trình tham quan.
Tuy nhiên, sự kết nối giữa sản phẩm OCOP và du lịch ở nhiều nơi vẫn chưa phát huy hiệu quả, nhiều sản phẩm chủ yếu được trưng bày, bán tại các điểm du lịch như hàng hóa thông thường, trong khi giá trị về quy trình sản xuất, văn hóa bản địa chưa được khai thác đầy đủ để tạo giá trị khác biệt cho du khách. Ngược lại, một số điểm du lịch chưa có nhiều sản phẩm địa phương phục vụ nhu cầu mua sắm, hoặc các cơ sở sản xuất có sản phẩm tốt nhưng chưa đủ điều kiện đón khách.
Để khắc phục hạn chế này, ông Phương Đình Anh cho rằng, cần đưa du khách đến tận nơi sản phẩm được làm ra, thay vì chỉ tìm cách đưa sản phẩm đến các điểm du lịch. Các cơ sở sản xuất chè, cà phê, nước mắm hay các hợp tác xã nông nghiệp có thể tổ chức không gian cho du khách tham quan, trực tiếp tham gia một số công đoạn sản xuất, thưởng thức sản phẩm và khám phá câu chuyện văn hóa gắn với nghề truyền thống. Muốn vậy, các chủ thể cần đầu tư không gian đón khách, bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm, hướng dẫn khách tìm hiểu quy trình sản xuất, xây dựng câu chuyện sản phẩm, đồng thời chú trọng kỹ năng phục vụ và bán hàng.
Tại Thái Nguyên, mô hình du lịch cộng đồng, nông nghiệp gắn với văn hóa trà, nhất là các sản phẩm trà đạt tiêu chuẩn OCOP đã được hình thành, phát triển ở nhiều địa phương như Tân Cương (thành phố Thái Nguyên); La Bằng( huyện Đại Từ); Tức Tranh (huyện Phú Lương)... giúp người dân không chỉ quảng bá, tiêu thụ chè mà còn có thêm nguồn thu từ du lịch, dịch vụ.
Khi OCOP phát triển sẽ tạo ra không gian, sản phẩm và trải nghiệm cho du lịch nông thôn. Ngược lại, du lịch phát triển sẽ mở thêm cơ hội quảng bá, giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm OCOP tại chỗ, thậm chí đưa sản phẩm đến với khách quốc tế ngay tại địa phương.
Hợp tác xã Chè Hảo Đạt ở xã Tân Cương, thành phố Thái Nguyên có một sản phẩm chè được công nhận OCOP năm sao, hai sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP ba và bốn sao. Để quảng bá, đẩy mạnh tiêu thụ chè, Hợp tác xã Chè Hảo Đạt đầu tư hàng tỷ đồng để xây dựng không gian văn hóa trà, cảnh quan để du khách thưởng trà, tham quan, chụp ảnh nương chè.
Bà Đào Thanh Hảo Giám đốc Hợp tác xã Chè Hảo Đạt Đào Thanh Hảo chia sẻ, hằng ngày hợp tác xã bố trí nhân viên pha trà để du khách thưởng thức, hướng dẫn du khách tham quan trải nghiệm quá trình chăm sóc, thu hái, chế biến chè. Qua đó, không chỉ làm cho du khách hiểu về nghề chè, con người, vùng chè Tân Cương mà còn góp phần tích cực quảng bá và tiêu thụ các sản phẩm chè của hợp tác xã.
PGS, TS Ngô Thị Thu Trang, Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn (Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) nhận định, sản phẩm có tiềm năng chưa đồng nghĩa với sản phẩm đủ sức cạnh tranh. Khả năng tổ chức, thiết kế trải nghiệm, bảo đảm chất lượng, liên kết các bên và tiếp cận thị trường đóng vai trò quyết định. Do đó, việc hỗ trợ sản phẩm OCOP không nên dừng lại sau khi được công nhận mà cần tiếp tục tập trung vào duy trì chất lượng, cải thiện mẫu mã, tổ chức trải nghiệm và kết nối đầu ra. Hiệu quả chương trình cần được đánh giá không chỉ qua số lượng sản phẩm đạt sao mà còn qua khả năng tiêu thụ, mức độ hài lòng của khách hàng và thu nhập của người sản xuất.
Trong 9 tháng năm 2026, ngành du lịch đón khoảng 17 triệu lượt khách quốc tế, tạo ra nguồn khách tiềm năng lớn cho du lịch nông nghiệp, nông thôn. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp lữ hành cần tham gia ngay từ khâu xây dựng sản phẩm, khảo sát nhu cầu thị trường để tư vấn hoạt động trải nghiệm phù hợp.
Cùng với việc kết nối du lịch, chuyển đổi số là giải pháp then chốt trong quảng bá, xúc tiến thương mại OCOP. Trong sản xuất, thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình chế biến, tiêu chuẩn chất lượng và an toàn thực phẩm cần được số hóa minh bạch qua mã QR để người tiêu dùng truy xuất. Trong thương mại hóa, chuyển đổi số không dừng ở việc đưa thông tin lên mạng xã hội hay sàn thương mại điện tử mà phải giúp sản phẩm tiếp cận người mua, tạo đơn hàng thực tế và hình thành thị trường tiêu thụ ổn định.
Theo ông Hoàng Hoa Quân đại diện Cục Du lịch quốc gia Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), việc phát triển du lịch cần gắn với các lĩnh vực kinh tế, giao thông, văn hóa và hoàn thiện chính sách hỗ trợ chủ thể du lịch nông thôn. Sự phối hợp liên ngành cùng việc chuyển mạnh từ tư duy bán nông sản sang trải nghiệm văn hóa sẽ giúp khắc phục các điểm nghẽn, tạo chuỗi giá trị bền vững và nâng cao đời sống cho người dân nông thôn.
Hằng Trần (TTXVN)
