Giữ đà thắng lợi từ canh tác bền vững
ĐBSCL khép lại các vụ lúa năm 2026 với năng suất và lợi nhuận cao nhờ chuyển đổi thời vụ hợp lý. Chuẩn bị cho vụ đông xuân 2026-2027, nông dân cần tuân thủ chặt chẽ các hướng dẫn từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đảm bảo an toàn, giữ đà thắng lợi.
Lãnh đạo ngành Nông nghiệp Cần Thơ thăm mô hình sản xuất lúa theo Đề án 1 triệu héc-ta trên địa bàn TP Cần Thơ.
Nâng cao hiệu quả
Ông Dương Đức Huy, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhận định: “Từ đầu năm đến nay, sản xuất trồng trọt và bảo vệ thực vật tiếp tục nhận được sự quan tâm, chỉ đạo kịp thời của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sự phối hợp của các đơn vị thuộc Bộ và chính quyền địa phương. Đặc biệt, các địa phương vùng ĐBSCL chủ động xây dựng, điều chỉnh kế hoạch sản xuất, cơ cấu cây trồng và lịch thời vụ phù hợp với điều kiện sinh thái, diễn biến thời tiết và nguồn nước. Công tác dự tính, dự báo sinh vật gây hại, theo dõi nguồn nước, chất lượng nước và hướng dẫn kỹ thuật được duy trì thường xuyên; ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, cơ giới hóa, chuyển đổi số và các mô hình sản xuất bền vững được mở rộng… Nhờ đó, các vụ lúa sản xuất trong năm đạt hiệu quả cao, từng bước chuyển theo hướng an toàn, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và liên kết chuỗi giá trị”.
Hiện nay, vùng Đông Nam Bộ và khu vực ĐBSCL diện tích gieo trồng lúa các vụ năm 2026 ước đạt trên 4,038 triệu héc-ta, năng suất bình quân 64,3 tạ/ha, tăng 1,3 tạ/ha so với năm 2025; sản lượng đạt gần 26 triệu tấn. Trong đó, ĐBSCL sản xuất trên 3,25 triệu héc-ta, năng suất bình quân 65,5 tạ/ha, tổng sản lượng trên 21,3 triệu tấn.
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, năm 2026, diện tích lúa vùng Đông Nam Bộ và ĐBSCL đều giảm so với năm 2025, trong khi năng suất bình quân tăng. Tại ĐBSCL, diện tích sản xuất giảm 71.300ha, năng suất tăng 1,3 tạ/ha nên sản lượng chỉ giảm khoảng 6.700 tấn. Năng suất tăng đã bù đắp phần lớn tác động của việc giảm diện tích.
Ông Bùi Xuân Phong, Trưởng phòng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật), cho biết: “Đến hết tháng 9-2026, tại ĐBSCL, có 420.813ha với trên 175.000 hộ dân tham gia áp dụng toàn bộ quy trình canh tác bền vững, theo Đề án 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Diện tích nhân rộng tăng nhanh so với mục tiêu giai đoạn đầu. Các địa phương, hợp tác xã, tổ hợp tác và nông dân cơ bản đồng thuận. Một số mô hình đạt hiệu quả tốt, tạo cơ sở tiếp tục mở rộng trong vụ đông xuân 2026-2027”.
Tại TP Cần Thơ, năm 2026 có 708.310ha sản xuất lúa, vượt 0,22% so với kế hoạch, trong đó 608.546ha đã thu hoạch, sản lượng trên 4,105 triệu tấn, tăng 1,32% so cùng kỳ năm 2025. Các giống lúa chất lượng cao như ST25 (16%), Đài thơm 8 (41%) chiếm ưu thế. Thành phố đã hình thành các vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo Đề án phát triển bền vững 1 triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030 với quy mô trên 170.000ha. Kết quả bước đầu cho thấy sản xuất theo Đề án giảm lượng giống sử dụng (30-50kg/ha), giảm 30% phân bón hóa học và chi phí sản xuất, có 3 hợp tác xã đạt chứng nhận “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”…
Chủ động sản xuất
Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, năm 2026, biến đổi khí hậu và thời tiết diễn biến phức tạp; mưa trái mùa, khô hạn đã trực tiếp ảnh hưởng đến khung thời vụ sản xuất ở vùng ĐBSCL. Một số địa phương còn tình trạng xuống giống ngoài lịch khuyến cáo; quy mô sản xuất nhỏ lẻ và hạ tầng phục vụ sản xuất chưa đồng bộ; chi phí vật tư, lao động và các yếu tố đầu vào còn cao… Hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn được nhận định sẽ là rủi ro lớn đối với sản xuất cuối năm 2026 và vụ đông xuân 2026-2027. Theo dự báo, ĐBSCL có khoảng 894.000ha lúa đông xuân tại các tỉnh ven biển có khả năng chịu ảnh hưởng xâm nhập mặn; khoảng 387.400ha được khuyến cáo xuống giống sớm từ 10 đến 30-10-2026 để né hạn, mặn cuối vụ…
Vụ đông xuân 2026-2027, ĐBSCL có kế hoạch sản xuất trên 1,216 triệu héc-ta lúa, năng suất dự kiến khoảng 75 tạ/ha, tổng sản lượng trên 9,124 triệu tấn. Để hạn chế ảnh hưởng do khô hạn, xâm nhập mặn, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật yêu cầu các địa phương bố trí lịch xuống giống theo 3 trà lúa chính, như: Trà lúa sớm, xuống giống từ ngày 10 đến 30-10-2026 tại vùng ven biển, cửa sông, cuối nguồn có nguy cơ xâm nhập mặn sớm, ưu tiên sử dụng giống lúa ngắn ngày; trà chính vụ từ ngày 1 đến 30-11-2026 tại các vùng có điều kiện nguồn nước phù hợp, tổ chức xuống giống tập trung theo từng tiểu vùng, ô bao để thuận lợi quản lý nước và gieo sạ né rầy; trà lúa muộn từ ngày 1 đến 31-12-2026, chỉ bố trí ở vùng thượng và vùng giữa ĐBSCL, nơi chủ động hoàn toàn nguồn nước, đồng thời kết thúc xuống giống toàn bộ vụ đông xuân trước ngày 10-1-2027. Việc bố trí diện tích từng trà lúa phải bám sát tiến độ thu hoạch vụ thu đông - mùa 2026, dự báo nguồn nước và xâm nhập mặn…
Ông Dương Đức Huy nhấn mạnh: “Ngay thời điểm này, các địa phương vùng ĐBSCL tập trung thu hoạch nhanh, gọn diện tích lúa thu đông và mùa 2026 còn lại, sớm giải phóng đất, vệ sinh đồng ruộng, bảo đảm thời gian cách ly để xuống giống đông xuân 2026-2027 đúng khung thời vụ. Các địa phương tuân thủ 3 trà lúa xuống giống theo khuyến cáo, tiếp tục duy trì, mở rộng vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL; triển khai đồng thời mô hình thực hiện đầy đủ quy trình lúa chất lượng cao, phát thải thấp và nhân rộng tại các hợp tác xã, tổ hợp tác, vùng sản xuất tập trung…”.
Bài, ảnh: HÀ VĂN
