Hiệp ước Mecca làm khó Israel
Sau gần 1 năm đàm phán, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đã ký hiệp ước phòng thủ chung tại thành phố thánh địa Mecca của Saudi Arabia hôm 7-8 nhằm thắt chặt hơn nữa quan hệ hợp tác giữa 3 cường quốc Hồi giáo dòng Sunni trong bối cảnh lo ngại về an ninh ngày càng gia tăng tại khu vực vùng Vịnh.
Từ trái qua: Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif sau khi ký hiệp ước phòng thủ chung hôm 7-8. Ảnh: Anadolu
Hiệp ước có tên Thỏa thuận quốc phòng chung Mecca được Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif ký kết.
“NATO Trung Đông”
Theo tuyên bố của Bộ Ngoại giao Pakistan, hiệp ước vừa được ký kết có mục tiêu nhằm tăng cường khả năng răn đe tập thể chống lại bất kỳ hành vi xâm lược nào, đồng thời quy định bất kỳ cuộc tấn công vũ trang nào nhắm vào một trong 3 nước sẽ được coi là tấn công vào cả 3 nước. Tuyên bố nhấn mạnh hiệp ước kết nối Saudi Arabia giàu dầu mỏ với Pakistan sở hữu vũ khí hạt nhân và Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu quân đội lớn thứ hai trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) và có ngành công nghiệp quốc phòng phát triển nhanh chóng, qua đó tạo cơ sở cho việc tăng cường hợp tác phòng thủ trên mọi lĩnh vực giữa ba bên.
Tuyên bố của Pakistan gợi đến điều 5 của hiệp ước NATO nên hiệp ước Mecca cũng được mô tả là “NATO Trung Đông”.
Về phần mình, một quan chức Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố hiệp ước 3 bên “hoàn toàn mang tính phòng thủ”, không nhắm vào bất kỳ bên cụ thể nào và để ngỏ khả năng tham gia cho các quốc gia khác trong khu vực. Hiệp ước cũng không mâu thuẫn với các cam kết của Thổ Nhĩ Kỳ trong các liên minh quốc tế hiện có, bao gồm cả các cam kết cốt lõi trong khuôn khổ NATO.
Phía Saudi Arabia cũng khẳng định thỏa thuận này không thể hiện bất kỳ ý định nào về việc thành lập một liên minh quân sự, không liên quan đến tham vọng hạt nhân hay chạy đua vũ trang và cũng không gây tổn hại đến quan hệ với các quốc gia vùng Vịnh, các nước Arab khác hay các quốc gia trên thế giới.
Tuy nhiên, hiện vẫn chưa rõ nội dung của hiệp ước 3 bên bao gồm những gì và các nhà phân tích trên toàn thế giới đang nỗ lực đánh giá những tác động của nó. Andreas Krieg, giảng viên về an ninh tại trường King’s College London, nhận định 3 quốc gia này có sự bổ sung cho nhau một cách đặc biệt. Một bên là Saudi Arabia giàu dầu mỏ và sở hữu nguồn tài chính dồi dào nhưng lại thiếu chiều sâu về năng lực công nghiệp quốc phòng nội địa. Còn Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đều đối mặt với những hạn chế về tài chính nhưng lại sở hữu công nghệ và lực lượng quân sự hùng mạnh.
“Có rất nhiều sự mơ hồ bao quanh bộ ba này - một bộ ba không hề tự nhiên”, tiến sĩ người Israel Yoel Guzansky, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia và nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia (INSS) ở Tel Aviv, chia sẻ. Theo ông Guzansky, trong liên minh bộ ba này, liên minh Saudi Arabia và Pakistan được ký kết theo hiệp ước phòng thủ chung hồi tháng 9 năm ngoái được coi là mắt xích mạnh nhất, nhưng sự tương hỗ của họ phụ thuộc vào hoàn cảnh và tài chính.
Định hướng đối trọng Israel?
Trong thời gian chiến tranh giữa liên minh Mỹ - Israel chống Iran, Saudi Arabia đã hứng chịu nhiều cuộc tấn công trả đũa từ Iran, nhưng Pakistan không hỗ trợ cho đồng minh được bao nhiêu. Pakistan chỉ điều động lực lượng tới Saudi Arabia sau khi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có hiệu lực. Pakistan đã triển khai khoảng 8.000 binh sĩ, cùng với các chiến đấu cơ, máy bay không người lái và hệ thống phòng không tới Saudi Arabia. Đổi lại, có thông tin cho rằng Riyadh đã chuyển 3 tỉ USD cho Islamabad.
Riêng Thổ Nhĩ Kỳ và Saudi Arabia đã tăng cường quan hệ song phương trong những năm gần đây và hai bên đã đạt được các thỏa thuận về hợp tác an ninh. Tuy nhiên, Saudi Arabia vẫn có những nghi ngại đối với Thổ Nhĩ Kỳ liên quan đến các tham vọng của Tổng thống Erdogan trong khu vực.
Trong khi đó, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ là mắt xích yếu nhất trong tam giác trên. Theo ông Guzansky, liên minh ba bên này không phải là sự kết hợp tự nhiên mà là sản phẩm của hoàn cảnh, nó gắn liền nhiều hơn với sự suy yếu của Iran và sự trỗi dậy của Israel. Đây có thể coi là một liên minh nhằm mục đích cân bằng sức mạnh với Israel.
Ông Guzansky nhận định đây không phải là một liên minh thời chiến chống lại Israel, nhưng định hướng của nó lại mang tính chống Israel. Cả Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đều có thái độ bài xích Israel. Việc Saudi Arabia tham gia một liên minh như vậy có thể khiến nước này khó có thể bình thường hóa quan hệ với Israel theo yêu cầu của Mỹ. Thậm chí, dưới áp lực từ các quốc gia đồng minh mới, Saudi Arabia có thể chuyển sang áp dụng chính sách đối đầu hơn đối với Israel.
Điều đáng lưu ý là cả 3 quốc gia kể trên đều có quan điểm thân Mỹ, đặc biệt là Saudi Arabia. Một trong những lý do khiến họ tìm đến nhau chính là nỗi lo ngại rằng đồng minh Washington sẽ không sát cánh cùng họ trong thời điểm xảy ra chiến tranh, hay nói cách khác là sự thiếu tin tưởng vào các cam kết đảm bảo an ninh từ Mỹ. Ông Krieg cho rằng Saudi Arabia, trung tâm của hiệp ước, muốn tìm kiếm lợi ích bằng nhiều lớp an ninh thay vì chỉ dựa vào một chiếc ô bảo trợ của Mỹ.
Trước mắt, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan là thành viên trong liên minh hàng hải quốc tế do Saudi Arabia thành lập hồi cuối tháng 7 với mục tiêu chống lại mối đe dọa của lực lượng Houthi thân Iran tại eo biển Bab al-Mandab. Tuy nhiên, không có gì chắc chắn rằng hai nước này sẽ cung cấp hệ thống phòng không cho Saudi Arabia trong cuộc chiến chống Houthi vì vị trí rất nhạy cảm của họ.
KIẾN HÒA
