Hình thành thói quen trước khi mở đường sách 

Giữa nhịp sống đô thị Cần Thơ sôi động, câu chuyện về văn hóa đọc được nhắc đến với nhiều kỳ vọng. Sau thành công của Công viên Sách Xuân vừa qua tại Công viên Tao Đàn, nhiều người lại bàn về vấn đề: Có nên xây dựng một "đường sách" cho Cần Thơ?

Học sinh tham quan trưng bày sách quý hiếm tại Công viên Sách Xuân. Ảnh: DUY KHÔI

Tuy nhiên, trước khi nghĩ đến không gian vật lý cố định đó, có lẽ điều cần lưu tâm là xây dựng một không gian tinh thần, tạo lập thói quen đọc sách trong cộng đồng. Bởi, sách không phải là phong trào nhất thời và văn hóa đọc càng không thể hình thành bằng sự vội vã.

Công viên Sách Xuân tại Cần Thơ vừa qua tuy quy mô chưa quá lớn nhưng đủ để lại dấu ấn tích cực. Những gian trưng bày sách quý, sách xưa; những buổi giao lưu tác giả - tác phẩm; những hoạt động trải nghiệm dành cho thiếu nhi… đã tạo sức hút đáng kể. Hình ảnh các gia đình dắt tay nhau đến tham quan, học sinh lật giở từng trang sách giữa không gian mở của công viên cho thấy một tín hiệu vui: sách vẫn còn sức hút!
Được biết, ngành Văn hóa thành phố dự kiến tổ chức Hội Sách TP Cần Thơ năm 2026 vào tháng 4 tới đây tại Công viên Tao Đàn, đường Trần Quốc Toản và Bảo tàng thành phố. Đây là sự tiếp nối các kỳ hội sách trước đây ở công viên Lưu Hữu Phước, với nhiều hoạt động phong phú. Và nếu được duy trì, các sự kiện định kỳ này sẽ là nền tảng quan trọng để hình thành thói quen, thay vì chỉ đầu tư ngay vào một mô hình cố định.

Trong những năm qua, một số địa phương đã mạnh dạn xây dựng đường sách như một biểu tượng văn hóa mới. Tuy nhiên, không phải nơi nào cũng duy trì được sức sống lâu dài. Có những mô hình rầm rộ khai trương, đông đúc thời gian đầu nhưng dần thưa vắng. Sự "sớm nở tối tàn" ấy cho thấy, nếu cộng đồng chưa thực sự có nhu cầu đọc bền vững, thì hạ tầng dù trang bị đến đâu cũng khó phát huy hiệu quả. Đường sách không thể chỉ là nơi check-in, chụp ảnh mà phải là nơi người ta tìm đến để đọc, để trao đổi tri thức, để nuôi dưỡng tâm hồn.

Thành công của Đường Sách TP Hồ Chí Minh là ví dụ. Đường sách được hình thành sau quá trình khảo sát nhu cầu, thăm dò thị trường, chuẩn bị nội dung hoạt động và xây dựng cơ chế quản lý phù hợp. Địa phương cũng có nền tảng văn hóa đọc vững vàng, cùng với hệ thống nhà xuất bản, phát hành sách, các câu lạc bộ, sự kiện về sách diễn ra thường xuyên.

Trở lại với Cần Thơ, việc đặt vấn đề xây dựng đường sách là thỏa đáng. Đó là biểu hiện của khát vọng nâng tầm đời sống văn hóa đô thị. Nhưng nếu chỉ tập trung vào "mở đường" mà chưa chú trọng "mở lòng người đọc", thì nguy cơ lãng phí nguồn lực là điều có thể nhìn thấy trước. Văn hóa đọc cần được nuôi dưỡng từ gia đình, nhà trường, thư viện, câu lạc bộ; từ những buổi giới thiệu sách nhỏ nhưng đều đặn; từ các hoạt động khuyến đọc trong trường học; từ việc tạo điều kiện để trẻ em tiếp cận sách ngay từ sớm. Và khi nhu cầu đủ lớn, không gian sách tự khắc sẽ tìm được hình thức phù hợp để tồn tại. Đó có thể là đường sách, cũng có thể là không gian sách cuối tuần, hội sách định kỳ, hay các không gian đọc kết hợp cà phê, triển lãm, giao lưu nghệ thuật…

Việc duy trì đều đặn các sự kiện về sách, đơn cử như sau này là không gian sách hằng tuần ở Công viên Tao Đàn, Công viên Sách Xuân, Hội Sách… là bước đi "chậm mà chắc". Khi số lượng người đọc đủ đông, khi các đơn vị xuất bản, phát hành nhìn thấy tiềm năng thị trường, khi cộng đồng thực sự coi sách là một phần của đời sống, lúc đó việc xây dựng đường sách sẽ trở thành nhu cầu tự nhiên.

MINH MINH