Nhà thơ Phan Vũ, một góc nhìn khác 

“Em ơi, Hà Nội phố! Ta còn em mùi hoàng lan. Ta còn em mùi hoa sữa…”, những câu thơ đầy trữ tình của nhà thơ Phan Vũ đã gợi cảm hứng để nhạc sĩ Phú Quang viết nên bản tình ca bất hủ “Em ơi, Hà Nội phố!”. Không chỉ là một nhà thơ, họa sĩ hay đạo diễn, tác phẩm kịch “Thanh gươm và bà mẹ” cũng mang đến một góc nhìn khác về nghệ sĩ tài hoa này.

Vở cải lương “Người mẹ và thanh gươm” do Đoàn Cải lương Tây Đô biểu diễn. 

Mới đây, Ban Lý luận phê bình - Hội Sân khấu TP Hồ Chí Minh vừa tổ chức chương trình không gian đối thoại “Vở diễn và Công chúng”, đi sâu phân tích tác phẩm kịch “Thanh gươm và bà mẹ” của tác giả Phan Vũ.

Vở kịch được tác giả viết từ khá lâu, gần đây được nhiều người biết đến qua bản dựng cải lương do Đoàn Cải lương Tây Đô (Trung tâm Văn hóa, Nghệ thuật TP Cần Thơ) biểu diễn, ra mắt vào cuối năm 2025 và phiên bản kịch nói, ra mắt tại TP Hồ Chí Minh tháng 4 vừa qua. Cả hai bản dựng này đều do NSND Trần Ngọc Giàu làm đạo diễn. Trong phiên bản cải lương với tên gọi “Người mẹ và thanh gươm”, các nghệ sĩ Đoàn Cải lương Tây Đô như Hoàng Khanh, Hồng Giang, Lê Duy, Hồng Thủy, Phương Anh… đã chinh phục người xem với một kịch bản đẹp, diễn xuất tốt.

Tác phẩm kịch “Thanh gươm và bà mẹ” kể về một gia đình có truyền thống yêu nước nhưng có cậu con trai lại đứng bên kia chiến tuyến. Giềng mối gia phong chính là thanh gươm truyền đời, từng theo tổ tiên đánh giặc chống ngoại xâm. Thanh gươm báu ấy được xây dựng như một biểu tượng để rồi cuối cùng dẫn lối người con trai ấy quay về chính nghĩa.

Hình ảnh thanh gươm trong vở diễn rất ấn tượng. Nhà báo Việt Nga, con gái nhà thơ Phan Vũ, kể rằng, cha bà rất thích câu thơ của thi tướng Huỳnh Văn Nghệ: “Từ độ mang gươm đi mở cõi/ Trời Nam thương nhớ đất Thăng Long”. Có lẽ, đây cũng là cảm hứng để tác giả xây dựng hình tượng thanh gươm trong tác phẩm. Không chọn thể hiện chiến tranh bằng những trận càn quét, bom đạn vang rền, tác giả thể hiện bằng một câu chuyện trong một gia đình, đầy chiều sâu và cảm xúc.

Tác phẩm cũng cho thấy tài năng của nghệ sĩ Phan Vũ. Không chỉ là nhà thơ, nhà viết kịch, ông còn là nhà báo, đạo diễn, diễn viên, họa sĩ. Một số tác phẩm của ông được công chúng yêu thích như tập thơ “Hà Nội - phố”, “Ta còn em”, kịch “Lửa cháy lên rồi”, “Thanh gươm và bà mẹ”, kịch bản phim “Dòng sông âm vang”… Ông còn là đạo diễn cho phim “Bí mật thành phố cấm”, “Như một huyền thoại”, thủ vai trong nhiều bộ phim và tác giả của triển lãm tranh “Em ơi, Hà Nội phố!”.

Qua “Thanh gươm và bà mẹ”, công chúng có thêm một góc nhìn về nghệ sĩ tài hoa Phan Vũ giàu sức sáng tạo. Dù ở thơ, sân khấu, điện ảnh hay hội họa, ông đều để lại dấu ấn bằng một tâm hồn nhạy cảm, một góc nhìn riêng và tình yêu sâu nặng với con người, đất nước. Nếu “Em ơi, Hà Nội phố!” làm nên một Phan Vũ lãng mạn, giàu chất thơ, thì “Thanh gươm và bà mẹ” lại cho thấy một Phan Vũ sâu sắc, giàu suy tưởng.

Bài, ảnh: DUY KHÔI