Hồi ức những chuyến tàu mang khát vọng giải phóng quê hương

Chúng tôi có dịp gặp Đại tá Bùi Tư, nguyên Báo vụ tàu 676, nguyên Chính ủy Vùng 1 Hải quân vào một ngày cuối tháng 10 nhân dịp kỷ niệm 60 năm Đường Hồ Chí Minh trên biển. Ông xúc động kể cho chúng tôi nghe về những chuyến đi trên con đường huyền thoại. Với ông, mỗi cán bộ, chiến sĩ trên tàu không những có quyết tâm, năng lực hoàn thành vị trí công tác của mình mà còn là anh em thân thiết, đoàn kết giúp nhau vượt qua khó khăn, thử thách để cùng toàn tàu hoàn thành nhiệm vụ. 

Đại tá Bùi Tư cho biết, sau Tết năm 1965, ông được điều từ tàu 68 sang Tàu 42 làm Báo vụ 2 cho anh Doãn Hồng Hiệp; Thuyền trưởng là chú Nguyễn Văn Cứng; Chính trị viên là anh Trần Ngọc Ẩn; 2 Thuyền phó là anh Thanh và chú Tạo. Cả tàu có 16 người, cao tuổi nhất là chú Ba Sang - Máy trưởng. "Lúc tôi được về tàu thì Tàu 42 đang đi sửa chữa, chúng tôi ở cảng K20 học tập chuyên môn cùng với các tàu khác”, Đại tá Bùi Tư chia sẻ.

Đại tá Bùi Tư chia sẻ cùng phóng viên Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Để chuẩn bị cho chuyến đi sau này, cấp trên bố trí cho Đội 42 nhận tàu 210 chở mấy tấn gạo với nhiệm vụ công khai là chở gạo cho đảo nhưng thực tế là chuyến đi trinh sát ở Biển Đông. Cùng đi có các đồng chí ở Bộ Tổng Tham mưu và máy móc để làm việc mà Đại tá Bùi Tư cũng như các thành viên trên tàu không được hỏi tới. Thời gian đi biển 4 ngày và cả tàu đã hoàn thành tốt nhiệm vụ chuyến đi. Sau đó, Đại tá Bùi Tư và đồng đội lại bàn giao tàu cho Đội 210. Đến tháng 8/1965, Đội 42 nhận lại tàu của mình đã sửa chữa xong để chuẩn bị cho chuyến đi mới. Tháng 9 tàu về sơ tán ở Hạ Long và được lệnh cách ly với các tàu khác trong Đoàn. Từ đây, tàu có thêm các đồng chí bảo vệ của Đoàn ở trên tàu. Hàng ngày, toàn tàu tập luyện nội dung chiến đấu, cùng với cán bộ thuyền xử lý các tình huống có thể xảy ra.

Đại tá Bùi Tư tiếp mạch kể: "Tối 11/10, tàu về bến K15, thủ trưởng Đoàn và 4 cơ quan xuống tàu động viên, cùng làm công tác chuẩn bị với tàu. Đêm đầu, tàu nhận thực phẩm, vật tư cho chuyến đi, cá nhân giao nhận quân tư trang, tàu bổ sung dầu, nước. Khoảng hơn 23 giờ, tàu rời K15 ra khu trú đậu. Đến 21 giờ ngày hôm sau, tàu đã cập cảng K15, nhiều xe chở hàng đã đậu sẵn trên bờ. Các đồng chí làm nhiệm vụ nhanh chóng xuống hàng, chỉ khoảng 3 tiếng đồng hồ, hầm hàng 2 đã đầy, tàu tiếp tục rời cảng. Cũng như 2 đêm trước, tàu vào bến nhận tiếp hàng ở kho hầm hàng 1. Khi tàu vào cập cảng đã thấy một chiếc cần cẩu trên cầu cảng, xe ô tô chở hàng cũng không nhiều. Mọi người bất ngờ khi xuống hầm hàng nhận 2 quả thủy lôi xuống tàu (là quà tặng của Quân chủng Hải quân cho chiến trường Nam Bộ), sau đó xếp tiếp một số hàng với đồ đầy khoang. Chỉ khoảng 2 tiếng đồng hồ là xong hàng. Trước khi tàu rời bến, thủ trưởng Đoàn gặp mặt cán bộ, chiến sĩ toàn tàu động viên và nêu rõ ý nghĩa của chuyến đi. Gần 24 giờ, tàu chia tay thủ trưởng và các cán bộ cơ quan cùng cán bộ an ninh đã ở trên tàu suốt những ngày chuẩn bị. Tàu rời bến, những cánh tay vẫy chào cũng xa dần. Đến tối anh em trong đoàn đi ngủ sớm, nhưng chẳng ai ngủ được...".

Gió mùa Đông Bắc ngày càng to làm cho sóng biển cũng lớn lên, các cửa sổ mạn tàu, cửa ra boong tàu đóng chặt. Có lúc con tàu chui trong ngọn sóng như con trâu lặn trong nước. Sau một ngày một đên vật lộn với sóng gió, trời sáng dần, toàn tàu tập trung thay đổi số hiệu, đúng như một tàu đánh cá có lưới, có cờ lưới. 

Đêm 15/10, tàu được lệnh xuất bến bằng hành trình xa bờ, hướng vào miền Nam. Mặc dù tàu nhỏ, máy móc thô sơ, nhiều chuyến đi tàu gặp sóng to, gió lớn, bị địch ngăn chặn, săn lùng 5 đến 6 chặng, nhưng cán bộ, chiến sĩ trên tàu dũng cảm, mưu trí, vượt mọi nguy hiểm, đặc biệt là người thuyển trưởng với kinh nghiệm của mình đã dự kiến tình huống và cách xử trí. Trên đường đi, Tàu 42 vượt qua sự kiềm tỏa của 1 tàu Khu trục Mỹ, sau 6 ngày hành trình trên biển tàu đã cập bến ở rạch Kiến Vàng – Cà Mau an toàn. Chuyến vận chuyển mở đường theo phương thức mới của Tàu 42 đã thành công giúp nối thông con đường vận chuyển chiến lược trên biển sau 8 tháng tạm ngưng vận chuyển.

Đại tá Bùi Tư cho biết, cũng trong chuyến đi này, ông đã có dịp hỏi Thuyền trưởng những thắc mắc như:  Sao tàu đang đi nhanh lại vào bờ, khi phát hiện máy bay lại giảm tốc độ? Sao khi máy bay lượn vòng , pha đèn tìm mục tiêu, ta lại lái theo vòng cua đó? Thuyền trưởng Bảy Cứng đã giải thích ngắn gọn: Tàu không đuổi theo tàu ta nghĩa là đã gần bờ vì bãi bồi mũi Cà Mau ra rất xa, tàu địch sợ cạn. Khi tàu đã không bám được thì dứt khoát máy bay sẽ ra tiếp tục tìm mục tiêu. Khi ta phát hiện máy bay, tàu phải giảm tốc độ thấp nhất, vì càng chạy nhanh với tốc độ cao thì vết đi của tàu càng dài, do nước mặn có nhiều lân tinh phát sáng, máy bay sẽ dễ phát hiện. Máy bay phải pha đèn mới nhìn thấy được mục tiêu, ta đi sau, trong khu tối máy bay không nhìn thấy. Máy bay tốc độ lớn, lượn vòng rộng, tàu ta tốc độ thấp lượn vòng nhỏ. Máy bay từ trong đất liền ra biển, tàu ta từ biển vào. Vòng thứ nhất không thấy thì các vòng sau giữa tàu và máy bay càng cách xa. Máy bay không thể hoạt động lâu trên không nên sau mấy vòng không tìm được mục tiêu sẽ về căn cứ…

Về chuyến đi này của Tàu 42, lịch sử Đoàn 125 đã ghi: "Sau 8 tháng vắng bóng những con tàu của Đoàn 125, hôm nay cán bộ, chiến sĩ Đoàn 962 Quân khu 9 phấn khởi, vui mừng đón Tàu 42 chở vũ khí trở vào. Vậy là, con đường vận chuyển trên đường biển lại thông, tiếp tục chi viện cho chiến trường, mang theo vũ khí và tấm lòng của hậu phương lớn đến với tiền tuyến để cùng đánh thắng đế quốc Mỹ xâm lược... Chuyến đi của Tàu 42 vào rạch Kiến Vàng (Cà Mau) thành công, ngoài chuyên chở vũ khí cho miền Tây Nam Bộ còn thu được nhiều tin tức quan trọng về quy luật hoạt động của địch trên biển, ngoài khơi cũng như trong bờ, tạo cơ sở cho Đoàn 125 rút ra những đối sách cần thiết trên đường đi...".

Ghi nhận thành tích của Tàu 42, tháng 8/1970, Nhà nước đã tuyên dương Tàu 42 danh hiệu Anh hùng lực Lượng vũ trang nhân dân. Năm 2005, thuyền trưởng Nguyễn Văn Cứng được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.

Cũng trong buổi trò chuyện, Đại tá Bùi Tư cũng cho chúng tôi biết thêm: Linh hồn của con đường huyền thoại trên biển là những con tàu không số. Gọi là “Đoàn tàu không số” không phải vì không có số mà có rất nhiều số. Để bảo đảm bí mật cho tuyến đường vận tải đặc biệt, những chiếc tàu phải cải hoán thành tàu đánh cá, không có số hiệu cố định, xen kẽ, trà trộn vào những đoàn tàu đánh cá của ngư dân địa phương trên biển.

Trên tàu, mỗi người 1 vị trí không ai thay thế được ai cả. Mỗi người xác định rõ ràng, sẵn sàng hy sinh, sẵn sàng theo con đường, dù khó khăn nào cũng phải phấn đấu hoàn thành vì miền Nam đợi.

Du kích Đông Nam Bộ tiếp nhận và vận chuyển vũ khí do Đoàn tàu không số chi viện. (Ảnh tư liệu)

Tháng 10 năm 1962, chiếc tàu vỏ gỗ số hiệu 41 mang tên “Phương Đông 1” chở theo 30 tấn hàng hóa, vũ khí rời bến Đồ Sơn, Hải Phòng đã vượt qua sự kiểm soát gắt gao của địch, cập bến Vàm Lũng, Cà Mau an toàn. Tiếp nối thắng lợi đầu tiên, những chiếc tàu vỏ gỗ của Đoàn 759 tiếp tục vượt biển, cải hoán thành tàu đánh cá, không có số hiệu cố định, đi lẫn vào những đoàn tàu đánh cá của ngư dân địa phương, mang theo nguồn chi viện quý báu của hậu phương miền Bắc đến với tiền tuyến miền Nam.

Ngày ấy, để giữ bí mật cho từng chuyến đi, những chuyến tàu không số thường chọn lúc thời tiết sóng to gió lớn để ra khơi. Mỗi chuyến lênh đênh trên biển, phải cắt sự phát hiện và đeo bám của tàu địch là thêm những kinh nghiệm sống còn cho những lần đi sau. Bởi, vận tải chi viện cho miền Nam lúc bấy giờ bằng đường biển có nhiều ưu điểm: “Một chuyến tàu của chúng tôi đi bằng 1 trung đoàn bộ binh đi đường 559 (đường Trường Sơn) trong 3 tháng. Thứ 2 là chúng tôi có thể đến nơi mà đường bộ không tới được. Thứ 3 là tàu chúng tôi có thể mang những vũ khí hạng nặng mà đường bộ không chuyên chở được (ví dụ như thủy lôi chiến). Và thứ tư là thời gian đi ngắn, mỗi chuyến tàu chúng tôi đi chỉ trung bình khoảng 6 ngày, trong khi đường bộ mất 3 tháng” – Đại tá Bùi Tư chia sẻ.

Và thắng lợi của mỗi chuyến đi cũng muôn hình vạn trạng. Theo đại tá Bùi Tư thì “thắng lợi cũng có nhiều kiểu, đưa hàng được vào bến là mục tiêu quan trọng nhất, nhưng mà không để tàu, không để vũ khí rơi vào tay địch, đấy cũng là thắng lợi. Các đồng chí còn sống đi theo đường bộ trở ra cũng là thắng lợi. Ai còn sống thì trở ra lại nhận tàu đi tiếp”.

Chia tay vị đại tá với câu chuyện về vị thuyền trưởng và những chuyến đi đầy xúc động của mình, chúng tôi cảm thấy trân quý và tự hào về những chiến công mà những người lính trên những đoàn tàu không số năm xưa đã lập nên, các anh đã viết nên những bản hùng ca trên biển. Chiến tranh đã lùi xa,  nhưng chiến công huyền thoại của những chiến sĩ hải quân vẫn còn sống mãi với thời gian và lịch sử như những tượng đài bất diệt để các thế hệ cháu con luôn ngưỡng mộ và tự hào./.